Bài viết Đi làm cả ngày, tối nằm vật rồi lại ngày mới: Tuổi trẻ liệu có lãng phí? nhận về nhiều tranh luận của bạn đọc.
Guồng quay bận rộn là giai đoạn tự nhiên giúp ta rèn kỷ luật, tích lũy kinh nghiệm và sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình. Nếu sự bận rộn ấy tạo ra giá trị và giúp ta tiến bộ mỗi ngày, thì mọi vất vả đều hoàn toàn xứng đáng.
Bạn đọc Lan Phương nói không hẳn là “lãng phí tuổi trẻ”, đây là giai đoạn rất bình thường của người mới đi làm.
“Nhịp sống đó rèn kỷ luật và tích lũy kinh nghiệm, thứ mà sau này muốn cũng không dễ có. Nhưng nếu kéo dài quá lâu mà không có mục tiêu rõ ràng thì đúng là dễ rơi vào cảm giác trống rỗng”, Phương bày tỏ.
Bạn đọc L.A.T. kể đã nghỉ hưu, nhìn lại thời thanh niên lao đầu vào công việc như bạn trẻ trong bài viết thấy không hối tiếc. Để được nghỉ hưu thảnh thơi phải làm việc cật lực, phải có đam mê công việc, lấy niềm vui từ công việc, từ việc kiếm tiền lo cho bản thân, cha mẹ già, con cái học hành chu đáo, đến việc thăng tiến trong công việc sẽ có đầy niềm vui trong cuộc sống, để khi về già ta không nuối tiếc.
“Giờ mới trẻ đã chỉ nghĩ ăn chơi, nhàn nhã, chỉ cần sau tuổi 40 sẽ thấy ngay sự nuối tiếc, dằn vặt trong tự bản thân khi thấy xung quanh ta, bạn bè cùng trang lứa hơn mình nhiều lần (mặc dù 10-20 năm trước họ còn thua kém xa mình)… Lúc đó sẽ cảm nhận rõ sự nuối tiếc một thời tuổi trẻ”, bạn đọc này bày tỏ.
Chung quan điểm, bạn đọc Linh cho rằng nhiều người đang phải nỗ lực để kiếm tiền, lo cho gia đình, đó cũng là một cách sống có trách nhiệm. Bạn đọc Phú thẳng thắn nói cùng một guồng quay nhưng người này thấy bế tắc, người khác lại thấy có động lực. Vấn đề nằm ở cách nhìn, không chỉ ở hoàn cảnh.
Còn bạn đọc Tín Phanh kể 23 tuổi, sáng cố vượt kẹt xe đi làm, tối về ăn xong là ngủ gục, lúc đó cậu cũng nghĩ đời mình sao nhạt vậy. Nhưng 2 năm sau nhìn lại, chính quãng đó cho mình kỹ năng, tiền bạc và sự lì đòn mà mấy thứ “trải nghiệm màu mè” không cho được.
Bạn đọc An Long Đặng nói không ai trả lời giùm được câu “tuổi trẻ liệu có lãng phí” ngoài chính bạn. Nhưng nếu bạn đã bắt đầu tự hỏi “mình có đang lãng phí không”, đó thường là dấu hiệu bên trong bạn đang muốn thay đổi.
“Nếu công việc mang lại giá trị, giúp học hỏi và tiến bộ thì guồng quay bận rộn là xứng đáng. Còn nếu chỉ làm để “tồn tại”, không học được gì thì đúng là nên xem lại”, bạn đọc này nói.
Bạn đọc Uyên cho rằng điều nguy hiểm không phải là bận rộn, mà là bận rộn nhưng không biết mình đang đi đâu, làm nhiều mà không tiến lên. Trong khi đó, bạn đọc Lan chia sẻ rằng nếu mỗi ngày trôi qua giống hệt nhau, thiếu trải nghiệm và sự phát triển, con người chỉ đang tồn tại chứ chưa thực sự sống.
Bạn đọc Hoa cho rằng nhiều người trẻ đang đánh đổi sức khỏe và thời gian cá nhân để giữ công việc, nhưng lại chưa chắc đạt được thứ mình thật sự muốn.
Bạn đọc Anh 7 thẳng thắn nhìn nhận thứ nguy hiểm nhất không phải là bận, mà quen với sự bận rộn vô nghĩa, thiệt đó. Một lúc nào đó bạn sẽ nhận ra 25, 26 tuổi rồi mà mọi thứ vẫn y chang 23, chán lắm.
“Mình từng nghĩ “đợi đỡ mệt rồi sẽ học thêm, sẽ thay đổi”, nhưng sự thật là nếu không chủ động cắt bớt hoặc điều chỉnh, bạn sẽ không bao giờ đỡ mệt cả”, bạn đọc này nói.
Bạn đọc Lão gàn nhấn mạnh nếu không cố gắng phấn đấu, thì 10 năm nữa, ăn mày cũng không đến lượt. Những người mà chỉ thấy nhàm chán, là những người không có khả năng tư duy, không biết giao tiếp và trước đó là ở nhà, nhưng không phải làm gì, không biết làm việc gì. Gieo gì gặt đó thôi.
Còn bạn đọc Trần Minh kể đã 39 tuổi. Anh làm việc từ 8 – 17h liên tục, đi học thêm văn bằng 2 từ 17h30 – 20h30. Về nhà ăn cơm, vệ sinh, học thêm tiếng Anh từ 22 – 23h. Lúc nào cũng cảm thấy thiếu thời gian để bổ sung thêm kiến thức.
Với bạn đọc nguy****@gmail.com nói thẳng “trẻ không chơi, già đổ đốn”.
“Tôi chỉ cảm thấy tôi đã quá lãng phí vì “không đủ thời gian dành cho con, cho cha mẹ, cho gia đình”. Đến khi muốn lãng phí thì không làm được”, bạn đọc này chia sẻ.
Vợ chồng bạn tâm sự với tôi như vậy ngay bữa tiệc sinh nhật bạn. Liên - con gái đang học lớp 10 - của bạn cũng vừa mới chào chúng tôi ra về.
Liên hầu như có mặt trong ngày sinh nhật mẹ em như để có mặt. Liên không nói chuyện với ai, chỉ cầm điện thoại. Thổi nến hát mừng mẹ xong, Liên ra về để đến với bạn.
Nhìn con rời quán ăn, bạn cười buồn và kể tôi nghe câu chuyện "chiến tranh" của hai mẹ con rồi lan ra cả gia đình tuần rồi.
Vợ chồng bạn làm tại cơ quan truyền thông nên không có nhiều thời gian bên Liên. Liên ngoài giờ học ở trường, ở trung tâm ngoại ngữ, bạn còn thuê gia sư kèm Liên tại nhà. Việc nhà cửa thì có người làm lo.
Cứ thế, ba con người cứ đi đi về về mỗi ngày, gặp nhau chút xíu vào ban đêm hoặc giao tiếp nhanh qua điện thoại khi cần.
Bạn thấy con có những thay đổi kể từ năm lớp 9. Bạn và chồng gần như ít trò chuyện cùng con hẳn bởi con thích một mình và trầm tính hơn. Lúc con chưa "block" Facebook chặn ba mẹ xem trang cá nhân của con, bạn thấy con chia sẻ, bình luận rất nhiều điều hay ho, bài học cuộc sống cũng như quan điểm yêu thương, nói chung bạn thấy con nồng ấm và "trưởng thành" hơn.
Ngay cả cô giáo dạy kèm đôi khi cũng cho bạn xem những món quà, những lời chia sẻ tình cảm mà con dành cho cô. Ở trường, con cũng tham gia tích cực các hoạt động chung và đôi lúc còn xin tiền ba mẹ để hoạt động thiện nguyện.
Bạn cứ tưởng con đã lớn và biết thấu hiểu. Mãi cho đến khi bạn và chồng nhận ra con hầu như không biết gì về ba mẹ: không tham gia hoạt động chung, không chuyện trò dù bạn và chồng chủ động và con rất khó chịu khi ba mẹ yêu cầu điều gì đó.
Đỉnh điểm là lần vừa qua bạn nghỉ bệnh ba ngày. Suốt ba ngày nằm nhà, khi "tình cờ" gặp nhau, bạn hỏi gì, con trả lời... rồi lỉnh về phòng. Con không hề hỏi han bạn, thậm chí khi bạn muốn con qua phòng trò chuyện với mẹ, con cũng từ chối vì... không thích.
Những ngày nghỉ bệnh đó, ngay cả cô người làm cũng ái ngại giùm cho bạn. Và bạn đã "nổi điên" lên, la con "vô tâm" ngay trước mặt cô giáo dạy kèm.
Con khóc và trách bạn "cũng đâu có quan tâm ông bà ngoại đâu? Mẹ là người ích kỷ". Bạn nói cô giáo dạy kèm cũng ngỡ ngàng về con, rồi cô lên phòng khuyên nhủ con. Hai mẹ con không nói chuyện với nhau sau xung đột đó đến mấy ngày.
Khi chồng và cả bà ngoại nói chuyện với con, con có xin lỗi bạn. Nhưng chung quy lại, mọi thứ thực tế cũng chẳng thay đổi gì mấy. Bạn không biết con đã "phục" hay chưa. Câu trách của con cứ ám ảnh và làm bạn suy nghĩ mãi.
Câu chuyện của gia đình bạn tôi không phải cá biệt, nó là một thực tế trong câu chuyện gia đình sống trong áp lực đô thị cũng như sự đứt gãy kết nối trong một mái ấm. Chúng ta thường nhân danh việc dạy dỗ, tạo dựng tương lai cho con để bào chữa cho sự vắng mặt của mình trong các mối quan hệ gắn kết.
Bạn tôi thuê gia sư để dạy con kiến thức, thuê người giúp việc để chăm con bữa ăn nhưng lại quên mất rằng không ai có thể thuê người dạy con cách yêu thương tốt hơn người thân trong gia đình cả.
Sự phản kháng của Liên - đứa trẻ vốn rất "tâm lý" với người ngoài nhưng lại "vô cảm" với bố mẹ - thực chất là một cơ chế phòng vệ. Khi cha mẹ chỉ giao tiếp với con qua những tin nhắn nhanh hoặc những mệnh lệnh một chiều, con sẽ tự xây dựng một cơ chế phòng vệ riêng để bảo vệ thế giới cảm xúc của mình.
Câu trách móc về bà ngoại chính là một cách bẻ lái thực tế và chỉ ra sự thật rằng con cái không nghe những gì cha mẹ giảng giải, chúng chỉ sao chép những gì cha mẹ đã làm.
Nhà tâm lý học nổi tiếng Albert Bandura từng khẳng định qua lý thuyết học tập xã hội: "Trẻ em sẽ làm những gì bạn làm, chứ không phải những gì bạn nói".
Cách giải quyết duy nhất cho vòng lặp vô tâm này không phải là những lời xin lỗi lấy lệ để câu chuyện qua đi, mà buộc phải có sự thay đổi về nhận thức, về sự hiện diện.
Có lẽ mẹ của Liên trong câu chuyện cần hạ cái tôi của một người phụ huynh xuống để thừa nhận với con rằng: "Mẹ cũng từng sai và chúng ta hãy cùng học lại cách quan tâm nhau".
Chỉ khi cha mẹ dám soi lại chính mình, dám sửa lại thái độ của mình trước sự quan sát của con cái, thì những gì con ghi nhận sẽ phản ảnh qua những thay đổi thực tế.
Sự thấu hiểu không đến từ những thứ hào nhoáng, có lẽ nó khó hơn một chút, đó là khoảnh khắc tất cả thực sự nhìn vào mắt nhau, để cùng thành thật với nhau mọi chuyện.
Cô gái 9X ấy đã khai trương Limart Zero Waste đầu tiên tại TP.HCM năm 2019 với hai mục tiêu rõ ràng: giảm rác thải nhựa, và tạo việc làm cho người khuyết tật, trả lương hằng tháng từ 7-12 triệu đồng/người/tháng tùy kỹ năng và vị trí.
Trò chuyện cùng Tuổi Trẻ, chị Hằng chia sẻ: "Chọn tuyển dụng người khuyết tật, tôi muốn tái định nghĩa năng lực của họ. Tôi nhìn thấy ở họ nguồn lực bị lãng quên".
* Hành trình chị đang đi đã bắt đầu thế nào?
- Khó khăn nhất không phải ở kỹ thuật mà là niềm tin. Ngay gia đình có khi cũng không tin con em mình có thể làm ra sản phẩm thời trang cao cấp. Chúng tôi bắt đầu trong một căn xưởng nhỏ, ngôn ngữ là ánh mắt và ký hiệu vụng về.
Có ngày chúng tôi hỏng hàng chục mét vải tái chế, thùng hàng lỗi ngổn ngang. Nhưng hành trình đó không phải tôi giúp họ, mà là chúng tôi cùng nhau tìm hướng đi.
* Câu chuyện nào khiến chị nhớ mãi khi làm việc với các nhân viên đặc biệt ấy?
- Thực lòng tôi từng nghĩ mình phải vất vả hơn nhiều, rằng mình sẽ bảo bọc, che chở họ. Tôi có lo lắng về hiệu suất và khả năng giao tiếp, một kiểu định kiến mang tên "sự thương hại kín đáo" song tôi đã bất ngờ bởi chính sự nỗ lực của các bạn.
Họ không cần sự thương hại, chỉ cần công bằng. Các bạn khiếm thính tại dự án Limloop của công ty có khả năng tập trung cao độ mà ngay cả người nghe bình thường khó lòng đạt được.
Tôi nhớ mãi bạn nhân viên khiếm thính ngày đầu đến xưởng luôn cúi gằm mặt không dám nhìn thẳng vào ai. Sau sáu tháng, thấy khách hàng tỏ ra thích thú khi cầm trên tay chiếc túi do bạn ấy tạo ra, bạn đã dùng ngôn ngữ ký hiệu nói với tôi bạn rất vui và tự tin để sáng tạo nhiều hơn nữa. Câu nói đó tiếp thêm động lực để tôi biết mình đang đi đúng hướng.
* Liệu xã hội đang hiểu chưa đúng về năng lực của người khuyết tật?
- Xã hội thường nhìn vào cái họ thiếu thay vì cái họ có. Chúng ta gọi là người khuyết tật và đóng khung họ với những công việc đơn giản nhưng thực tế họ có thể là nghệ nhân, nhà thiết kế, chuyên viên kinh doanh xuất sắc nếu được cung cấp một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp.
Chúng ta cần văn hóa thấu cảm. Khi tạo ra một môi trường xóa bỏ rào cản, bạn sẽ nhận lại một đội ngũ tận hiến.
Tại Limloop và Limart, nhờ họ mà chúng tôi tối ưu hóa quy trình trực quan hóa, giúp mọi thứ trở nên đơn giản và hiệu quả hơn. Họ trân trọng công việc hơn bất cứ ai. Mỗi giờ ở xưởng là một giờ họ được sống rực rỡ nhất. Tinh thần trách nhiệm của họ không đến từ áp lực KPI mà là niềm tự hào về nghề nghiệp.
* Chị cho rằng rào cản của người khuyết tật đến từ đâu?
- Đáng buồn thay rào cản lớn nhất không phải là cơ sở vật chất mà từ các định kiến, có doanh nghiệp sợ rắc rối, sợ chi phí phát sinh. Với lao động khuyết tật, rào cản lớn nhất là sự tự ti tích tụ qua nhiều năm bị xã hội từ chối.
Đó còn là sự lệch pha trong giao tiếp. Người nghe thường mất kiên nhẫn khi phải lặp lại hoặc học cách dùng ký hiệu. Sự cô lập về mặt cảm xúc trong môi trường làm việc chính là rào cản vô hình khiến họ khó phát huy hết năng lực.
* Chị thấy chính sách hiện tại cho người khuyết tật cần thay đổi gì?
- Chúng ta đã có những bước tiến nhưng vẫn mang tính chất hỗ trợ hơn là thúc đẩy. Các chính sách hiện còn nặng thủ tục hành chính khiến doanh nghiệp ngại tiếp cận. Chúng ta cần chính sách ưu tiên cụ thể hơn như ưu đãi thuế hoặc ưu tiên mua sắm công cho các doanh nghiệp có tỉ lệ người khuyết tật cao. Đặc biệt, cần đầu tư mạnh vào giáo dục nghề nghiệp công nghệ cao cho người khuyết tật để họ bắt kịp kỷ nguyên số.
* Câu chuyện mà doanh nghiệp của chị đang áp dụng là gì?
- Chúng tôi xây dựng hệ sinh thái không rào cản. Không chỉ là lối đi cho người dùng xe lăn hay đèn tín hiệu cho người khiếm thính, chính sách linh hoạt cho người khiếm thị mà là xây dựng văn hóa tôn trọng sự khác biệt. Chúng tôi học ngôn ngữ của nhau, cùng nhau xây dựng một thế giới chung chứ không yêu cầu họ hòa nhập vào thế giới của người bình thường.
Tôi cho rằng với doanh nghiệp xin đừng bắt đầu vì trách nhiệm xã hội mà hãy bắt đầu vì bạn nhận thấy giá trị thực sự của người khuyết tật. Chỉ cần kiên nhẫn trong ba tháng đầu đào tạo, sau đó bạn sẽ có những nhân viên xuất sắc nhất mà bạn từng sở hữu. Đừng cho họ cá, hãy cho họ cần câu và một hồ nước công bằng để câu cá.
Trong vùng xám của những mối quan hệ hiện đại, ranh giới giữa lòng tốt và sự phản bội nhiều khi không rõ ràng. Việc một đồng nghiệp nam nhiều lần trả tiền bữa trưa, đề nghị đưa về nhà hay chủ động khoác áo cho bạn khi văn phòng bật điều hòa lạnh là những hành động thường gây tranh cãi.
Nhà tâm lý học Melanie Schilling gọi đây là "ngoại tình vi mô" (micro-cheating) - thuật ngữ chỉ những hành động nhỏ, kín đáo cho thấy một người đang hướng sự chú ý hoặc tình cảm vào người thứ ba. Dù chưa vượt qua giới hạn thể xác, những hành vi này vẫn gây đổ vỡ lòng tin.
Chuyên gia cho rằng ranh giới của "ngoại tình vi mô" thường mang tính chủ quan. Ví dụ, một số người cho rằng việc đi nhờ xe đồng nghiệp là bình thường nếu quãng đường ngắn. Những người khác lại phản đối, cho rằng không gian kín của ôtô sau giờ làm việc dễ tạo cơ hội cho những chuyện không hay xảy ra. Thậm chí, nhiều phụ nữ khẳng định họ thà chịu lạnh còn hơn mượn áo khoác của đồng nghiệp nam vì hành động đó quá thân mật.
Bà Tan Yuyun, chuyên gia tư vấn tâm lý tại Singapore, nói điều quan trọng nằm ở ý định. "Nếu việc đưa đón mang tính thiết thực, minh bạch thì không vấn đề gì. Nhưng nếu bạn bắt đầu cảm thấy sự mập mờ, hãy học cách nói 'không' và tự chuẩn bị vật dụng cá nhân để tránh lệ thuộc vào người khác", chuyên gia nói.
Ngoại tình không phải vấn đề mới, nhưng công nghệ đã thay đổi cách nó xảy ra. Thay vì những cuộc hẹn lén lút, người ta có thể dùng tài khoản bí mật để nhấn "thích" các nội dung gợi cảm; gửi tin nhắn tán tỉnh ở chế độ tự động xóa hoặc chi tiền mua quà ảo cho các streamer trên mạng xã hội.
Bà Theresa Pong, giám đốc phòng khám tư vấn tâm lý The Relationship Room (Singapore), cho biết áp lực công việc và những nhu cầu tình cảm không được đáp ứng tại nhà khiến nhiều người tìm kiếm sự an ủi qua màn hình điện thoại. "Những tương tác lén lút này làm xói mòn sự an toàn, khiến người bạn đời cảm thấy bị bỏ rơi và tổn thương dù đối phương chưa 'đi quá giới hạn' trên thực tế", bà Pong nói.
Để nhận biết bản thân hoặc bạn đời có rơi vào bẫy "ngoại tình vi mô" hay không, các chuyên gia gợi ý ba dấu hiệu:
Tâm trí xao nhãng: Thường xuyên mơ tưởng về một người khác ngoài bạn đời.
So sánh ngầm: Bắt đầu chỉ trích người cũ, vợ hoặc chồng và so sánh họ với "đối tượng" mới.
Bí mật hóa: Đặt mật khẩu thiết bị, giấu giếm các cuộc trò chuyện hoặc cảm thấy tội lỗi sau mỗi lần tương tác với người kia.
Chuyên viên công tác xã hội Brenda Tham thuộc tổ chức REACH Community Services nói khi một người dành nhiều năng lượng cảm xúc cho một người lạ hơn là gia đình, đó là lúc cần dừng lại.
"Hóa đơn, việc nhà và con cái có thể khiến hôn nhân trở nên khô khan, làm một người mới trông có vẻ hấp dẫn hơn. Nhưng cái mới nào rồi cũng sẽ cũ", bà Tham nói.
