Trong một thời gian dài, đổi mới được xem là quá trình có thể thiết kế và kiểm soát – doanh nghiệp lập kế hoạch, đầu tư nghiên cứu, rồi triển khai theo kịch bản định trước. Nhưng tư duy đó đang sụp đổ.
Sự rút ngắn của chu kỳ công nghệ, vòng đời sản phẩm co lại và hành vi tiêu dùng biến động liên tục đã buộc doanh nghiệp phải đổi mới ngay trong khi đang hành động – không có kịch bản, không có thời gian chờ đợi. Chính tại điểm này, lãnh đạo ngẫu hứng nổi lên như một năng lực chiến lược không thể thiếu.
Điều cần làm rõ ngay: ngẫu hứng không đồng nghĩa với tùy hứng. Ẩn dụ từ nhạc Jazz nói lên điều này rõ nhất – để có thể ngẫu hứng và thăng hoa, cả ban nhạc phải luyện tập hết sức nghiêm túc. Lãnh đạo ngẫu hứng là năng lực trình độ cao, đòi hỏi sự kết hợp giữa chuyên môn sâu, khả năng nhận diện tín hiệu nhanh và năng lực ra quyết định – thực thi gần như đồng thời.
Ở cấp độ tổ chức, ngẫu hứng không phải là hành vi cá nhân mà là năng lực tập thể, được hình thành qua cách đội ngũ phối hợp, học hỏi và phản ứng trong thời gian thực.
Nghiên cứu từ gần 3.000 doanh nghiệp tại Anh (của các học giả Anh và Mỹ, công bố trên tạp chí British Journal of Management năm 2023) cho thấy: mức độ ngẫu hứng có cấu trúc càng cao thì hiệu quả đổi mới càng lớn.
Về bản chất, ngẫu hứng tổ chức là sự hội tụ giữa thiết kế và thực thi trong cùng một thời điểm, xóa bỏ khoảng cách truyền thống giữa “lập kế hoạch” và “hành động”. Tổ chức chuyển từ vận hành tuyến tính sang trạng thái thích nghi liên tục, trong đó quyết định được điều chỉnh theo phản hồi tức thời từ môi trường.
Năng lực này được cấu thành bởi ba trụ cột: phản ứng nhanh với tín hiệu mới, thích nghi trong phạm vi mục tiêu chiến lược, và giao tiếp – phối hợp liên tục cả bên trong lẫn bên ngoài tổ chức.
Trong mô hình này, vai trò của người lãnh đạo không còn là “nhạc trưởng kiểm soát” mà là “người kích hoạt”. Lãnh đạo không điều khiển từng hành động, mà tạo ra môi trường để năng lực tập thể được phát huy tối đa – thông qua khả năng lắng nghe sâu, sẵn sàng chia sẻ vai trò lãnh đạo, chấp nhận sai lầm như dữ liệu học hỏi, và đặt mục tiêu chung cao hơn cái tôi cá nhân.
Một nghịch lý quan trọng xuất hiện: trong tư duy truyền thống, kiểm soát là điều kiện để đạt hiệu quả. Nhưng trong đổi mới không kịch bản, kiểm soát quá mức lại trở thành rào cản. Khi tổ chức bị bao phủ bởi quy trình cứng nhắc, báo cáo dày đặc và các tầng phê duyệt, khả năng ngẫu hứng bị bóp nghẹt.
Ngược lại, buông bỏ hoàn toàn cấu trúc cũng dẫn đến hỗn loạn. Hiệu quả vì vậy không nằm ở việc tối đa hóa kiểm soát, mà ở chỗ thiết lập một cấu trúc tối giản – “vừa đủ” để định hướng nhưng không kìm hãm sáng tạo.
Thách thức này càng phức tạp hơn trong kỷ nguyên số, khi doanh nghiệp đối mặt với tình trạng quá tải thông tin. Tiếp nhận quá nhiều dữ liệu không làm tăng năng lực đổi mới – ngược lại, có thể gây ra “tê liệt phân tích”, làm chậm ra quyết định và suy giảm chất lượng sáng tạo.
Lãnh đạo ngẫu hứng vì thế không phải là người thu thập nhiều thông tin hơn, mà là người biết lọc bỏ để giữ lại điều quan trọng nhất, từ đó duy trì khả năng phản ứng nhanh và chính xác.
Tại Việt Nam, nơi doanh nghiệp đang chịu áp lực kép từ biến động toàn cầu và yêu cầu chuyển đổi trong nước, lãnh đạo ngẫu hứng không còn là lựa chọn mang tính phong cách – mà là yêu cầu mang tính chiến lược.
Thực tiễn từ các doanh nghiệp lớn cho thấy chính khả năng phá vỡ kịch bản cũ và vận hành theo logic ngẫu hứng có cấu trúc đã tạo ra tăng trưởng trong những giai đoạn bất định nhất.
Phát biểu trên nền tảng Truth Social ngày 8-4 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump cho biết toàn bộ tàu chiến, máy bay, binh sĩ Mỹ, cùng vũ khí và đạn dược bổ sung, sẽ "giữ nguyên vị trí trong và xung quanh Iran cho đến khi thỏa thuận được thực thi đầy đủ".
Ông nhấn mạnh trong trường hợp điều này không xảy ra, dù "khả năng rất thấp", Mỹ có thể nối lại hành động quân sự với quy mô "lớn hơn, tốt hơn và mạnh hơn bất kỳ điều gì từng thấy trước đây".
Theo Hãng tin Reuters, tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng khu vực Trung Đông tiếp tục leo thang.
Trước đó, Iran cho rằng việc tiếp tục đàm phán nhằm đạt một thỏa thuận hòa bình lâu dài với Mỹ là "không hợp lý", sau khi Israel tiến hành các đợt không kích dữ dội nhằm vào Lebanon, làm hàng trăm người thiệt mạng.
Bên cạnh đó, hai bên cũng tồn tại bất đồng về chương trình hạt nhân của Iran.
Ông Trump khẳng định Tehran đã đồng ý ngừng làm giàu uranium, trong khi Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng nước này vẫn được phép tiếp tục hoạt động theo các điều khoản ngừng bắn.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ nhấn mạnh: "Điều đã được thống nhất từ lâu là không có vũ khí hạt nhân, và eo biển Hormuz sẽ được mở cửa và đảm bảo an toàn".
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược của thế giới, do đó các chuyên gia nhận định mọi diễn biến căng thẳng tại khu vực này đều có thể tác động mạnh tới thị trường năng lượng toàn cầu.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 5-4, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã điện đàm với người đồng cấp Nga Sergei Lavrov, tuyên bố Bắc Kinh sẵn sàng tăng cường phối hợp với Nga tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhằm góp phần hạ nhiệt tình hình Trung Đông.
Trong cuộc trao đổi, ông Vương Nghị nhấn mạnh giải pháp căn bản cho vấn đề tự do hàng hải tại eo biển Hormuz là đạt được lệnh ngừng bắn càng sớm càng tốt, đồng thời kêu gọi giải quyết các điểm nóng quốc tế thông qua đối thoại và đàm phán thay vì đối đầu quân sự.
Cuộc điện đàm diễn ra trước thềm phiên bỏ phiếu tại Hội đồng Bảo an dự kiến diễn ra vào tuần tới, liên quan đến dự thảo nghị quyết do Bahrain đề xuất nhằm bảo vệ hoạt động vận tải thương mại trong và xung quanh eo biển Hormuz.
Với tư cách là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, Trung Quốc cho rằng Bắc Kinh và Matxcơva cần "duy trì cách tiếp cận khách quan, cân bằng, đồng thời tìm kiếm sự ủng hộ rộng rãi từ cộng đồng quốc tế".
Về phía Nga, Bộ Ngoại giao nước này cho biết hai bên đã thảo luận các biện pháp nhằm sớm đạt được lệnh ngừng bắn và khởi động tiến trình đối thoại giữa Mỹ và Iran, đồng thời bày tỏ sự đồng thuận cao với Bắc Kinh trên nhiều vấn đề, trong đó có tình hình liên quan đến Tehran.
Tuy nhiên, Viện Kinh tế và Khoa học chính trị London (LSE) dẫn nhận định của nhà nghiên cứu Maria Papageorgiou cho biết phản ứng thực tế của cả hai nước về cơ bản vẫn chủ yếu là các tuyên bố ngoại giao.
Cách tiếp cận này phù hợp với chiến lược thận trọng của Trung Quốc - ưu tiên bảo toàn uy tín, đồng thời thể hiện tinh thần có trách nhiệm và không hiếu chiến.
Nga cũng không có bất kỳ hành động quân sự cụ thể nào liên quan đến xung đột ở Trung Đông. Nhiều chuyên gia cho rằng ngay cả khi muốn can thiệp, khả năng hành động của Matxcơva cũng bị hạn chế bởi cuộc xung đột đang diễn ra ở Ukraine.
Do đó, giới phân tích nhận định hai nước đang thực hiện chiến lược "chờ đợi có tính toán" - không đưa ra giải pháp quân sự cụ thể, nhưng cũng không để Iran cô lập hoàn toàn về ngoại giao.
Nói cách khác, cả Matxcơva lẫn Bắc Kinh đều không sẵn sàng leo thang để bảo vệ Iran, mà đang dựa vào kịch bản chờ đợi Mỹ "tự bị quá tải".
Nhà nghiên cứu chính sách cấp cao Michelle Grisé thuộc tổ chức RAND nhận định dù quan hệ đối tác các bên đã được tăng cường đáng kể, cuộc xung đột hiện tại là minh chứng rõ ràng cho thấy mối quan hệ nào cũng có những giới hạn nhất định.
Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa cá nhân, mà còn được xem là bước ngoặt đối với nền chính trị vốn lâu nay do nam giới chi phối tại Nhật Bản, theo tạp chí TIME ngày 15-4.
Trong phần giới thiệu đăng kèm về phần vinh danh Thủ tướng Takaichi, Thống đốc Tokyo Yuriko Koike nhận định việc bà Takaichi trở thành thủ tướng vào tháng 10 là một "thời khắc mang tính chuyển đổi và lịch sử".
Theo bà Yuriko Koike, chính trường Nhật Bản từng tồn tại những định kiến khiến phụ nữ khó có thể tiếp cận vị trí lãnh đạo cao nhất. Suốt nhiều năm hoạt động chính trị, bà Takaichi đã không ngừng thách thức rào cản này.
"80 năm sau khi phụ nữ Nhật Bản giành được quyền bầu cử, bà ấy cuối cùng đã phá vỡ rào cản đó", bà Koike viết, cho rằng sự kiện này đã tạo ra cú hích mạnh mẽ đối với một môi trường chính trị lâu nay mang nặng tính kế thừa nam giới.
Theo bà, việc bà Takaichi được bầu làm thủ tướng cho thấy xã hội Nhật Bản đã đủ sẵn sàng để lựa chọn và đón nhận một nữ lãnh đạo ở cấp cao nhất.
Thống đốc Tokyo cũng nhấn mạnh ý nghĩa rộng hơn của bước ngoặt này đối với xã hội. Theo bà, một xã hội tạo điều kiện để phụ nữ phát triển cũng là nơi mọi cá nhân có thể thể hiện trọn vẹn năng lực và bản sắc của mình.
"Chỉ khi phụ nữ - chiếm một nửa dân số - có thể tỏa sáng hơn, tương lai của chúng ta mới thực sự tràn đầy sức sống", bà viết, gọi việc bà Takaichi lên nắm quyền là một "bước tiến vững chắc" hướng tới mục tiêu đó.
Bên cạnh bà Takaichi, danh sách năm nay của tạp chí TIME còn vinh danh nhiều nhân vật nổi bật khác trên thế giới, bao gồm vận động viên trượt băng nghệ thuật Alysa Liu, nhà thiết kế thời trang Ralph Lauren và Giám đốc điều hành Google Sundar Pichai.
Ở lĩnh vực chính trị và tôn giáo, danh sách bao gồm những tên tuổi như Giáo hoàng Leo XIV, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Vào năm ngoái, diễn viên Nhật Bản Hiroyuki Sanada cũng xuất hiện trong danh sách này.
