Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5. Trong số các đề xuất có việc mở rộng phạm vi tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm, nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.
Dự thảo chưa nêu chi tiết danh sách các tội được đề xuất song gợi mở về các nhóm tội bao gồm: nhóm tội về thuế, lao động, tài chính và bảo hiểm. Thực tiễn cho thấy các sai phạm của doanh nghiệp trong lĩnh vực này thường có quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng nghìn người lao động và ngân sách nhà nước.
Thứ hai là nhóm tội về xâm phạm sở hữu, cụ thể là tội Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự và Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Thứ ba, nhóm tội về quản lý đất đai. Do các vi phạm liên quan đến sử dụng đất đai của pháp nhân đang là điểm nóng nhưng Bộ luật Hình sự hiện hành còn bỏ ngỏ trách nhiệm hình sự đối với doanh nghiệp vi phạm.
Thứ tư là nhóm các tội phạm về tư pháp. Bộ Công an kiến nghị bổ sung hành vi “Không chấp hành bản án” vào diện pháp nhân phải chịu trách nhiệm.
Tại sao cần siết trách nhiệm hình sự với pháp nhân thương mại
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp bao gồm 33 tội danh, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực kinh tế và môi trường, như bảng dưới.
Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật của Bộ Công an chỉ rõ: 8 năm qua, cả nước chỉ khởi tố 16 vụ đối với pháp nhân thương mại phạm tội, chiếm tỷ lệ “siêu nhỏ” – 0,0023% trên tổng số hơn 688.000 vụ án hình sự.
Nguyên nhân dẫn đến số vụ án pháp nhân bị xét xử rất thấp, được xác định do quy định hiện hành còn quá hẹp và chưa rõ ràng, khiến các cơ quan tố tụng lúng túng trong áp dụng. Điều này dẫn đến “đa số các trường hợp chỉ xử lý vi phạm hành chính” mà không bị xử lý hình sự, dù tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi là rất cao.
Thực tế này cho thấy hệ thống chế tài hiện tại chưa đủ sức răn đe đối với những doanh nghiệp cố tình vi phạm để trục lợi.
Bộ Công an cho rằng cơ chế siết trách nhiệm hình sự với pháo nhân thay vì chỉ phạt hành chính, sẽ mang lại nhiều lợi ích trong thu hồi tài sản. Do tài sản của pháp nhân thường lớn hơn cá nhân rất nhiều.
Đây là một so sánh thực tế quan trọng, bởi trong nhiều vụ án kinh tế nghìn tỷ, việc chỉ phạt tù cá nhân lãnh đạo mà không thể tước đi nguồn lực tài chính bất chính của chính doanh nghiệp đó là một sự thiếu sót lớn. Hơn nữa, chính sách này giúp “xác định rõ ranh giới giữa lỗi của cá nhân lãnh đạo và lỗi của doanh nghiệp”.
Quy định hiện hành tại Điều 75 Bộ luật Hình sự cho phép việc pháp nhân chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân.
Sự tách bạch này bảo vệ những cá nhân thực hiện đúng chức trách, đồng thời ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lấy cá nhân ra làm “bình phong” để né tránh trách nhiệm tài chính của tổ chức.
Tạo sân chơi minh bạch cho doanh nghiệp chân chính
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, việc mở rộng trách nhiệm hình sự không nên được nhìn nhận như một rào cản, mà là một cơ chế bảo vệ. Dự thảo đánh giá chính sách này sẽ góp phần “loại bỏ các doanh nghiệp dùng thủ đoạn phi pháp để trục lợi, tạo sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp chân chính”.
Những doanh nghiệp tuân thủ tốt luật pháp về lao động, bảo hiểm, môi trường sẽ không còn phải chịu sự cạnh tranh bất bình đẳng từ những đối tượng sẵn sàng “phá rào” để giảm chi phí sản xuất.
Tất nhiên, thách thức đi kèm là không nhỏ. Doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với việc “tăng chi phí tuân thủ”, đòi hỏi phải hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro pháp lý chặt chẽ hơn.
Tuy nhiên, đây là cái giá cần thiết cho một nền kinh tế thị trường hiện đại, minh bạch, tuân thủ luật pháp.
Tại lần sửa đổi gần nhất, tháng 7/2025, Bộ Công an cũng từng đề xuất bổ sung 35 tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong đó có các hành vi tham nhũng như: Tham ô tài sản (Điều 353), Nhận hối lộ (Điều 354), Đưa hối lộ (Điều 364), Môi giới hối lộ (Điều 365), Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 358) và 7 tội liên quan đến hành vi về ma túy; Ngoài ra có tội mua bán người, làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán, niêm yết chứng khoán, gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế… Song đề xuất không được thông qua.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Giám đốc Công an thành phố Đà Nẵng, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường đã triển khai chuyên đề phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật về đất đai, khoáng sản trên địa bàn.
Qua đó phát hiện dấu hiệu khai thác khoáng sản (vàng) trái phép tại thôn 5, xã Thạnh Bình.
Cụ thể ngày 16-4, đơn vị đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan, ban ngành địa phương tổ chức kiểm tra khu vực đồi keo do ông T.V.L. (32 tuổi, trú thôn 5, xã Thạnh Bình) quản lý.
Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 2 hầm vàng đã được khai thác từ trước, có dấu hiệu mới tác động.
Tại cửa hầm có 14 bao quặng với tổng khối lượng khoảng 262kg. Xung quanh khu vực phát hiện 3 máy phát điện, 3 máy nổ, 2 máy bơm hơi được chôn lấp dưới các hố sâu, không phát hiện khu vực tuyển quặng hoặc hệ thống máy móc chế biến.
Ngoài ra tại hiện trường có một lán trại với 2 máy cưa lốc cùng nhiều vật dụng sinh hoạt. Cách khu vực khai thác khoảng 1km về phía chân đồi, lực lượng chức năng phát hiện một xe máy đào bánh xích màu cam không có người trông coi.
Tổ công tác đã lập biên bản ghi nhận hiện trường, đồng thời tiếp tục xác minh, làm rõ vụ việc.
Qua xác minh ban đầu, cơ quan chức năng nhận định H.V.T. (49 tuổi, trú xã Thạnh Bình) là người đứng ra thuê T.V.K., N.V.K. cùng một số đối tượng địa phương chưa rõ nhân thân, lai lịch để tổ chức khai thác vàng trái phép.
Theo đó các đối tượng bắt đầu hoạt động từ ngày 12-4 đến ngày 14-4, chủ yếu khai thác vào ban đêm, từ 22h đến 4h sáng hôm sau. Hiện vụ việc đang được tiếp tục điều tra, xử lý nghiêm.
Trước đó Tuổi Trẻ Online phản ảnh tình trạng khai thác vàng trái phép ở Hố Nước. Ngày 15-4, theo sự chỉ dẫn của người dân, chúng tôi men theo con đường đất chừng 2m đi bộ len lỏi qua những đồi keo để vào bãi vàng trái phép.
Những hầm vàng khoét sâu vào đồi núi, tiếng máy nổ, phát điện, máy hơi ầm ầm giữa ban ngày để khoan đá, đào đất, "vàng tặc" đưa tận xe múc khoét núi đào hầm làm vàng.
Lô "đất vàng" ký hiệu số 149, tờ bản đồ TĐ 01-2018 đang tranh chấp có giá hàng chục tỉ đồng nằm ngay trên mặt tiền đại lộ Phạm Văn Đồng, trung tâm du lịch của xã Măng Đen.
Chủ đất cho rằng lô đất đã bị hộ liền kề xây khách sạn lấn chiếm hơn 1m, trong khi đó chủ khách sạn nói rằng do chính quyền cắm mốc giao đất sai dẫn tới chồng lấn.
Năm 2022, hộ bà Nguyễn Thị Hương Anh (39 tuổi, trú xã Đak Đoa, Gia Lai) nhận chuyển nhượng lô đất nêu trên. Theo hồ sơ, lô đất có diện tích 245m2, chiều rộng cả mặt tiền và mặt hậu đều 7m, chiều dài 35m, nguồn gốc là đất trúng đấu giá.
Tại thời điểm nhận chuyển nhượng, bà Hương Anh đo đạc chiều rộng lô đất đúng như giấy chứng nhận. Sau khi hàng xóm xây khách sạn, bà Hương Anh đo đạc, kiểm tra thì phát hiện chiều rộng mặt sau lô đất không đủ 7 mét theo giấy chứng nhận đã cấp nên đã trình báo cơ quan chức năng.
Tháng 3-2024, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Kon Plông (tỉnh Kon Tum) kiểm tra, đo đạc bằng máy định vị và xác định hộ ông Nguyễn Đẩu (hiện trú phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi, người trúng đấu giá lô đất cạnh lô đất của bà Hương Anh) đã xây dựng nhà ở lấn qua đất đấu giá của các hộ khác 1,17m phần phía sau.
Việc làm này của hộ ông Nguyễn Đẩu dẫn đến các lô đất bên cạnh thiếu 1,17m, còn thửa đất ông Đẩu có diện tích thực tế lớn hơn 22,7m2 so với diện tích trúng đấu giá.
Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Kon Plông khi đó đã kiến nghị UBND huyện chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan kiểm tra, xử lý để đảm bảo diện tích, kích thước cho các hộ sử dụng đất liền kề.
Từ kết quả này, hộ bà Hương Anh yêu cầu cơ quan chức năng giải quyết buộc ông Đẩu trả lại cho vợ chồng bà diện tích đất đã lấn chiếm và buộc tháo dỡ, di dời vật kiến trúc đã xây dựng để khôi phục tình trạng ban đầu.
Trong khi đó, hộ ông Đẩu cho rằng gia đình xây nhà theo đúng ranh giới đất đã trúng đấu giá nên không phải là bên lấn chiếm đất và yêu cầu cơ quan chuyên môn kiểm tra, xem xét lại.
Để chứng minh mình không lấn đất hộ bà Hương, gia đình ông Đẩu đã chỉ mốc giới thửa đất được cơ quan chức năng cắm mốc khi nhận bàn giao lô đất trên thực địa lúc trúng đấu giá. Hiện trạng thửa đất của hộ ông Đẩu hiện nay đã xây dựng công trình kiên cố để kinh doanh dịch vụ lưu trú.
Ông Đẩu cho rằng việc hộ bà Hương Anh kiện ông lấn đất là có cơ sở, nhưng nguyên nhân chính là do cơ quan chức năng huyện Kon Plông giao đất sai, giao chồng lấn lên đất của người khác. Theo ông Đẩu, khi nhận đất gia đình xây theo mốc giới trúng đấu giá đã giao, việc chồng lấn là do người đóng cọc giao đất sai.
Thực tế là sau khi cơ quan chức năng đo đạc lại, xác định thửa đất của ông chồng lấn với thửa đất của bà Hương Anh, còn thửa đất biệt thự phía sau lại chồng lấn lên thửa đất của ông. Do đó, ông Đẩu cho rằng trong trường hợp bị khởi kiện vì lấn chiếm đất, ông sẽ khởi kiện cơ quan chức năng về việc giao đất sai.
Chiều 6/4, Ngọc, 32 tuổi, trú Hải Phòng, cùng 116 người bị TAND tỉnh Hà Tĩnh xét xử về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Mua bán người và Đánh bạc, theo điều 174, 150, 321 Bộ luật Hình sự 2015.
Đây là phiên tòa có số bị cáo đông nhất tại Hà Tĩnh. Trong 190 bị hại, chỉ vài người có mặt theo triệu tập của HĐXX.
Theo cáo trạng, đầu năm 2024, một đường dây lừa đảo trực tuyến quy mô lớn do hai người đàn ông Trung Quốc tên A Hào và Cận (không rõ lai lịch) điều hành tại đặc khu kinh tế Tam giác vàng thuộc tỉnh Bokeo (Lào) đã dựng lên mô hình đầu tư khách sạn "ảo" trên website OYO nhằm chiếm đoạt tiền.
Hoàng Thị Bích Ngọc cùng 116 người tham gia đường dây với vai trò phân cấp chặt chẽ, từ điều hành, quản lý đến "chân rết". Nhóm này là lập website giả mạo, quảng bá mô hình "đầu tư khách sạn trực tuyến" với cam kết lợi nhuận cao, rút tiền dễ dàng. Các nhân viên "sale" sử dụng tài khoản Facebook ảo, đóng giả doanh nhân thành đạt kết bạn với nhiều người Việt Nam, tạo lòng tin rồi dụ dỗ tham gia.
Sau khi bị hại nộp tiền, hệ thống hiển thị lợi nhuận ảo để kích thích đầu tư thêm. Khi số tiền lớn dần, chúng tìm cách trì hoãn, đưa ra lý do lỗi hệ thống hoặc yêu cầu nạp thêm tiền để "mở khóa" rút tiền, sau đó cắt liên lạc, chiếm đoạt toàn bộ.
Theo cơ quan điều tra, đường dây được tổ chức theo mô hình doanh nghiệp. Vi Quỳnh Trang làm phiên dịch, truyền đạt chỉ đạo từ người cầm đầu và tham gia trực tiếp vào quá trình lừa đảo.
Vũ Khắc Bảo Chung và Ngô Tuấn Anh giữ vai trò quản lý, điều hành các "tổ trưởng", hướng dẫn kịch bản tiếp cận bị hại và theo dõi hoạt động của toàn bộ hệ thống.
Nhóm "hậu đài" gồm Bích Ngọc, Ninh Thị Kim Oanh, Ninh Thị Liễu, Lê Thiên Hóa trực tiếp tương tác với bị hại qua website giả mạo, cung cấp tài khoản nhận tiền và phối hợp cắt liên lạc khi nạn nhân không còn khả năng nộp thêm.
Các "tổ trưởng" quản lý nhân viên, triển khai kịch bản lừa đảo và quyết định thời điểm "chặn rút tiền", khiến nhiều nạn nhân mất toàn bộ số tiền đã đầu tư. Dưới các tổ này là hàng chục nhân viên "sale" - trực tiếp tiếp cận, dẫn dắt bị hại vào bẫy.
Tháng 8/2024, sau thời gian dài theo dõi, hàng trăm trinh sát Công an tỉnh Hà Tĩnh sang Lào, phối hợp với Bộ Công an và lực lượng liên ngành của Lào đột kích đặc khu Tam giác vàng, bắt hàng trăm người.
Nhà chức trách cáo buộc, trong hơn 6 tháng, đường dây đã thực hiện hàng trăm vụ lừa đảo, chiếm đoạt hơn 23 tỷ đồng của 190 bị hại trên cả nước. Có người mất hàng tỷ đồng sau nhiều lần nạp tiền.
Trong 23 tỷ đồng phải bồi thường, hiện mới có 14 bị cáo khắc phục gần 500 triệu đồng cho 18 bị hại.
Ngoài hành vi lừa đảo, một số bị cáo còn bị truy tố tội Mua bán người. Trong đó Đinh Văn Châu, Lò Văn Tiết, Trịnh Văn Phương đã lừa tuyển người Việt Nam sang Lào, giao cho nhóm của A Hào để ép buộc làm việc trong các cơ sở lừa đảo.
Nạn nhân bị quản lý chặt chẽ, không được về nước, nếu muốn rời đi phải nộp tiền hoặc bị đánh đập. Từ tháng 3 đến 7/2024, Châu đã lừa bán 8 người, hưởng lợi 140 triệu đồng; Tiết bán 7 người, hưởng lợi 96,5 triệu đồng; Phương bán 3 người, hưởng lợi 45 triệu đồng.
Cáo trạng cũng xác định một số bị cáo có hành vi Đánh bạc. Trong tháng 7/2024, tại đặc khu Tam giác vàng, Lê Thiên Hóa cùng một số người được giao tổ chức đánh bạc trên website D79BET với các hình thức như tài xỉu, cá độ bóng đá...
Một số bị cáo trực tiếp tham gia đánh bạc với số tiền từ vài chục đến gần 80 triệu đồng. Tuy nhiên, các lần đánh bạc đều dưới 20 triệu đồng mỗi lần, và những người liên quan chưa được hưởng lợi do thua hoặc chưa được thanh toán tiền công.
