Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5. Trong số các đề xuất có việc mở rộng phạm vi tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm, nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.
Dự thảo chưa nêu chi tiết danh sách các tội được đề xuất song gợi mở về các nhóm tội bao gồm: nhóm tội về thuế, lao động, tài chính và bảo hiểm. Thực tiễn cho thấy các sai phạm của doanh nghiệp trong lĩnh vực này thường có quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng nghìn người lao động và ngân sách nhà nước.
Thứ hai là nhóm tội về xâm phạm sở hữu, cụ thể là tội Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự và Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Thứ ba, nhóm tội về quản lý đất đai. Do các vi phạm liên quan đến sử dụng đất đai của pháp nhân đang là điểm nóng nhưng Bộ luật Hình sự hiện hành còn bỏ ngỏ trách nhiệm hình sự đối với doanh nghiệp vi phạm.
Thứ tư là nhóm các tội phạm về tư pháp. Bộ Công an kiến nghị bổ sung hành vi “Không chấp hành bản án” vào diện pháp nhân phải chịu trách nhiệm.
Tại sao cần siết trách nhiệm hình sự với pháp nhân thương mại
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp bao gồm 33 tội danh, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực kinh tế và môi trường, như bảng dưới.
Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật của Bộ Công an chỉ rõ: 8 năm qua, cả nước chỉ khởi tố 16 vụ đối với pháp nhân thương mại phạm tội, chiếm tỷ lệ “siêu nhỏ” – 0,0023% trên tổng số hơn 688.000 vụ án hình sự.
Nguyên nhân dẫn đến số vụ án pháp nhân bị xét xử rất thấp, được xác định do quy định hiện hành còn quá hẹp và chưa rõ ràng, khiến các cơ quan tố tụng lúng túng trong áp dụng. Điều này dẫn đến “đa số các trường hợp chỉ xử lý vi phạm hành chính” mà không bị xử lý hình sự, dù tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi là rất cao.
Thực tế này cho thấy hệ thống chế tài hiện tại chưa đủ sức răn đe đối với những doanh nghiệp cố tình vi phạm để trục lợi.
Bộ Công an cho rằng cơ chế siết trách nhiệm hình sự với pháo nhân thay vì chỉ phạt hành chính, sẽ mang lại nhiều lợi ích trong thu hồi tài sản. Do tài sản của pháp nhân thường lớn hơn cá nhân rất nhiều.
Đây là một so sánh thực tế quan trọng, bởi trong nhiều vụ án kinh tế nghìn tỷ, việc chỉ phạt tù cá nhân lãnh đạo mà không thể tước đi nguồn lực tài chính bất chính của chính doanh nghiệp đó là một sự thiếu sót lớn. Hơn nữa, chính sách này giúp “xác định rõ ranh giới giữa lỗi của cá nhân lãnh đạo và lỗi của doanh nghiệp”.
Quy định hiện hành tại Điều 75 Bộ luật Hình sự cho phép việc pháp nhân chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân.
Sự tách bạch này bảo vệ những cá nhân thực hiện đúng chức trách, đồng thời ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lấy cá nhân ra làm “bình phong” để né tránh trách nhiệm tài chính của tổ chức.
Tạo sân chơi minh bạch cho doanh nghiệp chân chính
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, việc mở rộng trách nhiệm hình sự không nên được nhìn nhận như một rào cản, mà là một cơ chế bảo vệ. Dự thảo đánh giá chính sách này sẽ góp phần “loại bỏ các doanh nghiệp dùng thủ đoạn phi pháp để trục lợi, tạo sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp chân chính”.
Những doanh nghiệp tuân thủ tốt luật pháp về lao động, bảo hiểm, môi trường sẽ không còn phải chịu sự cạnh tranh bất bình đẳng từ những đối tượng sẵn sàng “phá rào” để giảm chi phí sản xuất.
Tất nhiên, thách thức đi kèm là không nhỏ. Doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với việc “tăng chi phí tuân thủ”, đòi hỏi phải hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro pháp lý chặt chẽ hơn.
Tuy nhiên, đây là cái giá cần thiết cho một nền kinh tế thị trường hiện đại, minh bạch, tuân thủ luật pháp.
Tại lần sửa đổi gần nhất, tháng 7/2025, Bộ Công an cũng từng đề xuất bổ sung 35 tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong đó có các hành vi tham nhũng như: Tham ô tài sản (Điều 353), Nhận hối lộ (Điều 354), Đưa hối lộ (Điều 364), Môi giới hối lộ (Điều 365), Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 358) và 7 tội liên quan đến hành vi về ma túy; Ngoài ra có tội mua bán người, làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán, niêm yết chứng khoán, gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế… Song đề xuất không được thông qua.
Ngày 17/4, ông Nguyễn Nhất Duy, 46 tuổi, trú phường Nghĩa Lộ (Quảng Ngãi), cho biết đã gửi đơn kêu cứu đến các cơ quan chức năng sau khi căn nhà 118 Bà Triệu trúng đấu giá bị bà Lương Thị Nhung cùng khoảng 10 người phá cửa, chiếm lại.
Hình ảnh từ camera an ninh cho thấy, nhóm người đập cổng, phá khóa rồi vào bên trong căn nhà. Sau đó, hai bên xảy ra cãi vã, ông Duy buộc phải rời đi. "Gia đình tôi vay mượn để mua nhà nhưng lại không thể ở. Sự việc kéo dài hơn 8 tháng, tôi gửi đơn nhiều nơi vẫn chưa được giải quyết", ông Duy nói.
Theo ông Duy, tháng 3/2024, ông trúng đấu giá quyền sử dụng đất tại số 118 Bà Triệu (bên công viên Ba Tơ), diện tích 90 m2, trên đất có nhà hai tầng và một căn nhà cấp bốn phía sau, cùng mái hiên phía trước. Việc đấu giá do Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tỉnh tổ chức, theo đề nghị của Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 1.
Cuối năm, Chi cục Thi hành án dân sự TP Quảng Ngãi cưỡng chế thi hành án đối với bà Lương Thị Nhung - người từng đứng tên sổ đỏ căn nhà - để giao tài sản cho ông Duy. Sau đó, ông sửa sang và chuyển đến sinh sống.
Tuy nhiên, đến tháng 7/2025, khi ông khóa cửa đi làm xa, cổng nhà bị phá. Ít lâu sau, cửa chính tiếp tục bị phá khóa. Bà Nhung cùng một nhóm người quay lại chiếm căn nhà.
Chủ cũ nói đấu giá sai
Trả lời VnExpress, bà Lương Thị Nhung cho biết cũng gửi nhiều đơn khiếu nại, kêu cứu đến cơ quan thi hành án và các cơ quan chức năng, yêu cầu trả lại nhà nhưng không được giải quyết "nên tự chiếm lại".
Theo bà Nhung, thửa đất tại số 118 Bà Triệu trước đây thuộc quyền sử dụng của bà Phan Thị Hà và chồng. Do bà Hà nợ bà Nhung 550 triệu đồng, nên năm 2016 hai bên lập hợp đồng chuyển nhượng nhà đất với giá 1,7 tỷ đồng để trừ nợ.
Thời điểm đó, sổ đỏ đang thế chấp ngân hàng nên bà Nhung phải trả thêm 1,3 tỷ đồng để lấy sổ, còn 400 triệu đồng được trừ vào khoản nợ. Sau khi nhận sổ năm 2018, bà hoàn tất nghĩa vụ thuế, phá nhà cấp bốn cũ và xin phép xây dựng nhà hai tầng.
Tuy nhiên cùng năm, chấp hành viên Chi cục Thi hành án dân sự TP Quảng Ngãi khởi kiện, yêu cầu tuyên hợp đồng chuyển nhượng giữa bà Hà và bà Nhung vô hiệu. TAND tỉnh Quảng Ngãi và TAND Cấp cao tại Đà Nẵng đều chấp nhận yêu cầu này.
Theo bản án, trước khi chuyển nhượng cho bà Nhung, bà Hà đang phải thi hành án trả nợ 695 triệu đồng trong một vụ việc khác. Dù cơ quan thi hành án đã có văn bản đề nghị phối hợp, Văn phòng Đăng ký đất đai vẫn cho phép chuyển nhượng do chưa có quyết định tạm dừng.
Tòa nhận định bà Hà có dấu hiệu tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ trả nợ nên giao dịch bị tuyên vô hiệu, tài sản vẫn bị kê biên.
Bà Nhung không đồng tình với các phán quyết, cho rằng mình là "bên thứ ba ngay tình" vì không biết về các khoản nợ trước đó của bà Hà. Theo bà, cơ quan thi hành án có thể xử lý các lô đất khác của vợ chồng bà Hà để thi hành án, không nhất thiết cưỡng chế căn nhà này.
Bà cũng cho rằng việc đưa tài sản ra đấu giá là không hợp lý, vì bản án chỉ tuyên vô hiệu giao dịch chuyển nhượng đất, không đề cập đến căn nhà hai tầng bà đã xây dựng. "Hơn nữa, căn nhà cấp bốn không còn trên thực tế thì không thể đưa ra đấu giá", bà nói.
Thi hành án nói 'hết trách nhiệm', công an vào cuộc
Trước tranh chấp, ông Võ Văn Xông, Trưởng thi hành án dân sự tỉnh Quảng Ngãi, khẳng định việc kê biên, đấu giá và cưỡng chế giao căn nhà tại 118 Bà Triệu đã thực hiện đúng quy định.
Sau khi bàn giao tài sản cho người trúng đấu giá, nếu bị chiếm lại thì cơ quan thi hành án không có trách nhiệm giao lại. "Chủ nhà cần làm việc với chính quyền địa phương để được giải quyết", ông Xông nói.
Sau đơn kêu cứu và khiếu nại của hai bên, Công an tỉnh Quảng Ngãi đã giao Công an phường Nghĩa Lộ điều tra. Các cơ quan chức năng đang theo dõi, xử lý vụ việc.
Theo báo cáo, người đàn ông 24 tuổi đã ngủ gật giữa chừng vụ đột nhập và được cảnh sát tìm thấy đang nằm cuộn tròn trên giường trải sàn bên cạnh một chiếc nôi tại căn nhà ở Newark, Nottinghamshire.
Cảnh sát được gọi đến hiện trường vào rạng sáng 1/4 sau khi nhận báo cáo về một vụ trộm. Tại hiện trường, một cửa sổ đã bị đập vỡ, một gã đang ngủ. Sau khi đánh thức và xác định không phải là chủ nhà, cảnh sát đã bắt anh ta vì nghi ngờ đột nhập trái phép.
Tên trộm bị bắt khi lỡ ngủ quên giữa chừng
Hình ảnh từ camera gắn trên người cảnh sát cho thấy nghi phạm mặc áo phông xanh và quần jeans, đeo dây chuyền vàng, có vẻ choáng váng và buồn ngủ khi bị còng tay.
Tối 17-4, Công an Hà Nội cho biết Cơ quan cảnh sát điều tra đã tạm giữ hình sự Nguyễn Ngọc Ngân (sinh năm 1971, trú tại phường Láng, Hà Nội).
Ngân bị tạm giữ để điều tra về hành vi gây rối trật tự công cộng.
Trước đó vào tối 16-4, Nguyễn Ngọc Ngân lái ô tô lên cầu vượt Trần Duy Hưng (hướng về Nguyễn Chí Thanh) thì va chạm với một ô tô khác.
Ngân lái xe của mình xuống chân cầu và ép đầu ô tô kia vào đầu ngõ 99 Nguyễn Chí Thanh.
Khi dừng xe, Ngân chửi bới tài xế kia, cho rằng "đi láo", không cho xe của mình vượt, rồi hành hung người này.
Sau đó Ngân lái xe rời đi.
Sau khi tiếp nhận thông tin, Công an phường Láng đã vào cuộc làm rõ vụ việc. Qua kiểm tra, nồng độ cồn trong hơi thở của Nguyễn Ngọc Ngân là 0,066 mg/l khí thở.
Theo Công an Hà Nội, hành vi của Ngân gây mất an ninh trật tự, bức xúc trong quần chúng nhân dân.
Hiện Cơ quan cảnh sát điều tra đang tiếp tục củng cố hồ sơ, xử lý Ngân theo quy định.
