“Những bước đi liều lĩnh của ông đang kéo Mỹ vào ‘địa ngục trần gian’ đối với từng gia đình. Cả khu vực sẽ chìm trong biển lửa vì ông nhất quyết nghe theo Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu”, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf viết trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 5/4, đề cập tới Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Ông Ghalibaf nhấn mạnh rằng Mỹ sẽ không đạt được gì từ “tội ác chiến tranh”. “Giải pháp duy nhất là tôn trọng quyền lợi của người dân Iran và chấm dứt trò chơi nguy hiểm này”, Chủ tịch Quốc hội Iran cho hay.
Bài đăng xuất hiện sau khi ông Trump yêu cầu Iran đạt thỏa thuận mở eo biển Hormuz trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) nếu “không muốn bị tàn phá cơ sở hạ tầng”. Iran đang đứng trước lựa chọn mở cửa eo biển Hormuz để xoa dịu lãnh đạo Mỹ hoặc đối mặt nguy cơ ông Trump thực hiện lời đe dọa “phá hủy các nhà máy điện và cầu đường”.
Phái bộ Iran tại Liên Hợp Quốc cho rằng thông điệp của ông Trump là lời đe dọa công khai nhằm “phá hủy cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ cuộc sống của dân thường Iran”. Ông Mehdi Tabatabaei, quan chức truyền thông tại Văn phòng Tổng thống Iran, nhận định rằng tối hậu thư kèm theo những lời dọa nạt chỉ phản ánh “sự tuyệt vọng và cơn giận dữ tột độ” của lãnh đạo Mỹ.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei bác bỏ tối hậu thư của ông Trump, khẳng định Tehran sẽ đáp trả tương xứng với mọi cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng của họ. Phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran cũng khẳng định đòn đáp trả của Tehran sẽ “tàn khốc và quy mô lớn hơn nhiều” nếu các mục tiêu dân sự bị tấn công.
Oona A Hathaway, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Yale của Mỹ, nhận định Tổng thống Trump không đưa ra được lý do nào để giải thích rằng những hạ tầng dân sự mà ông đe dọa tấn công là mục tiêu quân sự hợp pháp. Bà nhấn mạnh các quốc gia có nghĩa vụ thực thi Công ước Geneva và không tiếp tay cho hành vi sai trái.
“Nếu những lời đe dọa tấn công này được thực hiện, chúng sẽ cấu thành tội ác chiến tranh. Đẩy dân thường vào cảnh khốn cùng để làm đòn bẩy mặc cả là bất hợp pháp”, bà nêu quan điểm.
Iran đã gần như phong tỏa eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu, kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tiến hành chiến dịch tấn công phối hợp ngày 28/2.
Ông Trump đã nhiều lần dời thời hạn tối hậu thư với Iran. Ngày 21/3, ông yêu cầu Iran mở cửa eo biển Hormuz trong 48 giờ, nếu không sẽ “xóa sổ” các nhà máy điện lớn nhất. Ngày 23/3, ông cho biết Mỹ đã có các cuộc thảo luận “hiệu quả” với Iran và hoãn không kích cơ sở hạ tầng năng lượng Iran 5 ngày, mặc dù giới chức Iran bác bỏ việc đàm phán với Mỹ.
Ngày 26/3, ông Trump tiếp tục gia hạn thêm 10 ngày, cho đến 20h ngày 6/4. Ngày 4/4, Tổng thống Mỹ cảnh báo “thời gian đang cạn dần – 48 giờ nữa trước khi địa ngục trút xuống đầu họ”, trước khi đưa ra thông báo mới về thời hạn.
Theo Hãng tin AFP ngày 12-4, Thủ tướng Campuchia Hun Manet khẳng định kể từ sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 12 năm ngoái, Phnom Penh và Bangkok đã tuân thủ các nội dung tuyên bố chung trong cuộc họp đặc biệt lần thứ 3 của Ủy ban Biên giới chung (GBC).
Theo ông, việc duy trì lệnh ngừng bắn đã tạo ra “cơ hội quan trọng” để tiến tới giải quyết các tranh chấp lãnh thổ giữa hai quốc gia.
Tờ Khmer Times cho hay Thủ tướng Campuchia đặc biệt nhấn mạnh điểm 3 của tuyên bố chung, trong đó quy định mọi thỏa thuận tạm thời không được ảnh hưởng đến đường biên giới quốc tế cuối cùng.
Ông kêu gọi Ủy ban Biên giới chung sớm nối lại các hoạt động khảo sát và phân định trên thực địa, phù hợp với thỏa thuận hiện có nhằm đạt được hòa bình lâu dài dọc theo biên giới.
Bên cạnh đó, hai bên cần nhất trí sử dụng các cơ chế hiện có của GBC để bảo đảm an toàn cho đội khảo sát chung, ưu tiên việc tiến hành các hoạt động khảo sát và phân định tại những khu vực biên giới bị ảnh hưởng, nơi có dân thường sinh sống.
Thủ tướng Hun Manet bày tỏ "hy vọng mạnh mẽ" rằng hai quốc gia láng giềng có thể sớm hợp tác "nhanh chóng và chân thành".
"Đây sẽ là nền tảng cho hòa bình lâu dài, giúp người dân sinh sống dọc khu vực biên giới chung được an cư trong yên bình. Campuchia hoàn toàn sẵn sàng", ông viết trên mạng xã hội.
Tuy nhiên theo AFP, phía Thái Lan cho biết vẫn chưa sẵn sàng nối lại đàm phán. Ngoại trưởng Sihasak Phuangketkeow khẳng định Bangkok cần tuân theo "các quy trình riêng", dù thừa nhận Phnom Penh có quyền đưa ra lời kêu gọi.
Tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia xoay quanh việc phân định đường biên giới dài khoảng 800km, có nguồn gốc từ thời kỳ thuộc địa Pháp. Bất đồng này đã kéo dài suốt nhiều thập kỷ và nhiều lần bùng phát thành xung đột.
Năm ngoái căng thẳng leo thang thành các đợt giao tranh khiến hàng chục người thiệt mạng và hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa trong các đợt bạo lực vào tháng 7 và tháng 12.
Hai bên sau đó đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào cuối tháng 12, mở đường cho các cuộc đàm phán về biên giới. Tuy vậy tình hình tại khu vực giáp ranh vẫn chưa ổn định, khi hai nước liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm cam kết.
New York Times ngày 10/4 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên nói rằng tình trạng mất dấu thủy lôi là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump về mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ kể từ khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4, theo CNN. Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Các quả thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Iran khi đó vẫn để lại một hành lang lưu thông qua eo biển, cho phép các tàu trả phí được đi qua.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, phần lớn do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Chưa rõ liệu Iran có ghi chép vị trí từng quả thủy lôi hay không. Ngay cả khi làm điều này, một số quả có thể trôi dạt khỏi vị trí ban đầu. Nỗ lực rà phá thủy lôi cũng rất khó khăn, do các lực lượng hải quân Iran đã hứng chịu tổn thất nặng nề trong xung đột.
Quân đội Mỹ gần như cũng không còn lực lượng rà phá thủy lôi ở Trung Đông, do các tàu chuyên dụng đã bị loại biên và 2 trong 3 tàu chiến đấu ven biển được lắp thiết bị quét mìn đã di chuyển tới Singapore hồi đầu xung đột. Khó khăn trong theo dõi xuồng nhỏ rải thủy lôi khiến Mỹ cũng không thể xác định Iran đã cài bao nhiêu thủy lôi trong eo biển Hormuz, cũng như vị trí của chúng.
Giới chức Mỹ và Iran hiện chưa lên tiếng về thông tin.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 8/4 cho biết eo biển Hormuz sẽ được mở cho tàu thuyền qua lại sau khi "tính đến các hạn chế kỹ thuật". Giới chức Mỹ nhận định cụm từ này ám chỉ Tehran chưa thể nhanh chóng tìm hoặc gỡ thủy lôi.
Tổng thống Donald Trump hôm 10/4 nói với các phóng viên tại căn cứ liên hợp Andrews rằng eo biển Hormuz sẽ sớm khai thông, song thừa nhận điều đó sẽ không dễ dàng. Làm thế nào để nhanh chóng đảm bảo lưu thông an toàn qua khu vực nhiều khả năng sẽ là nội dung thảo luận trọng tâm trong cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ tại Pakistan.
Thuyền trưởng của tàu chở dầu cho biết đã bị hai xuồng cao tốc của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tiếp cận ở vị trí cách Oman khoảng 37 km về phía đông bắc hôm nay, theo tuyên bố của Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). Tàu không nhận được cảnh báo vô tuyến nào trước khi bị hai xuồng của Iran nhắm mục tiêu.
"Tàu chở dầu và thủy thủ đoàn vẫn an toàn. Giới chức đang điều tra sự việc", UKMTO cho biết.
