New York Times ngày 10/4 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên nói rằng tình trạng mất dấu thủy lôi là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump về mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ kể từ khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4, theo CNN. Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Ngay sau khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Các quả thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Iran khi đó vẫn để lại một hành lang lưu thông qua eo biển, cho phép các tàu trả phí được đi qua.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, phần lớn do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Chưa rõ liệu Iran có ghi chép vị trí từng quả thủy lôi hay không. Ngay cả khi làm điều này, một số quả có thể trôi dạt khỏi vị trí ban đầu. Nỗ lực rà phá thủy lôi cũng rất khó khăn, do các lực lượng hải quân Iran đã hứng chịu tổn thất nặng nề trong xung đột.
Quân đội Mỹ gần như cũng không còn lực lượng rà phá thủy lôi ở Trung Đông, do các tàu chuyên dụng đã bị loại biên và 2 trong 3 tàu chiến đấu ven biển được lắp thiết bị quét mìn đã di chuyển tới Singapore hồi đầu xung đột. Khó khăn trong theo dõi xuồng nhỏ rải thủy lôi khiến Mỹ cũng không thể xác định Iran đã cài bao nhiêu thủy lôi trong eo biển Hormuz, cũng như vị trí của chúng.
Giới chức Mỹ và Iran hiện chưa lên tiếng về thông tin.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 8/4 cho biết eo biển Hormuz sẽ được mở cho tàu thuyền qua lại sau khi “tính đến các hạn chế kỹ thuật”. Giới chức Mỹ nhận định cụm từ này ám chỉ Tehran chưa thể nhanh chóng tìm hoặc gỡ thủy lôi.
Tổng thống Donald Trump hôm 10/4 nói với các phóng viên tại căn cứ liên hợp Andrews rằng eo biển Hormuz sẽ sớm khai thông, song thừa nhận điều đó sẽ không dễ dàng. Làm thế nào để nhanh chóng đảm bảo lưu thông an toàn qua khu vực nhiều khả năng sẽ là nội dung thảo luận trọng tâm trong cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ tại Pakistan.
Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Hàn Quốc không nói rõ vật thể bay mà Triều Tiên phóng bay được bao xa và loại vũ khí nào đã được phóng, theo hãng tin Yonhap.
Trước đó, quân đội Hàn Quốc phát hiện vụ phóng tương tự gần khu vực thủ đô Bình Nhưỡng của Triều Tiên hôm 7.4. Họ cho biết các cơ quan tình báo Hàn Quốc và Mỹ đang phân tích chi tiết vụ phóng.
Đầu tuần này, Triều Tiên thông báo rằng nhà lãnh đạo Kim Jong-un đã quan sát một cuộc thử nghiệm động cơ nhiên liệu rắn được nâng cấp cho vũ khí và gọi đó là một bước phát triển quan trọng giúp tăng cường kho vũ khí chiến lược của nước này.
Tên lửa có thể dễ di chuyển và bí mật vụ phóng hơn so với vũ khí nhiên liệu lỏng, vốn thường phải được nạp nhiên liệu trước khi khai hỏa và không thể duy trì lâu ở trạng thái đã nạp nhiên liệu, theo AP.
Cuộc thử nghiệm động cơ nhiên liệu rắn mới nhất là lần đầu tiên trong 7 tháng. Hành động này phù hợp với mục tiêu đã được ông Kim tuyên bố về việc sở hữu các tên lửa cơ động hơn, khó bị phát hiện hơn nhằm vào Mỹ và các đồng minh của nước này.
Cơ quan tình báo Hàn Quốc hôm 6.4 đã thông báo với các nhà lập pháp rằng vụ thử động cơ có thể liên quan đến nỗ lực chế tạo một tên lửa mạnh hơn, có khả năng mang nhiều đầu đạn hạt nhân, theo các nhà lập pháp tham dự cuộc họp.
Liên quan quan hệ liên Triều , Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung hôm 6.4 bày tỏ sự tiếc nuối về các vụ dân thường điều khiển máy bay không người lái (UAV) vào Triều Tiên. Tại cuộc họp nội các, ông Lee nói rằng các sự việc này đã gây ra căng thẳng quân sự không cần thiết với Bình Nhưỡng.
Vài giờ sau phát biểu của ông Lee, bà Kim Yo-jong, em gái của nhà lãnh đạo Kim Jong-un, đã đưa ra một tuyên bố nói rằng người đứng đầu nhà nước Triều Tiên đánh giá ông Lee có thái độ "thẳng thắn và cởi mở". Tuy nhiên, bà cảnh báo Seoul "nên ngừng mọi hành động khiêu khích liều lĩnh" chống lại Bình Nhưỡng.
“Ông Trump còn khoảng 20 giờ để đầu hàng Iran, hoặc các đồng minh của Iran sẽ đưa ông ta trở về thời kỳ đồ đá”, ông Mahdi Mohammadi viết trên mạng xã hội X.
Ông Mohammadi nhấn mạnh Tehran “rõ ràng và thực chất đã giành chiến thắng trong cuộc chiến, và sẽ chỉ chấp nhận một cái kết giúp củng cố các lợi ích đạt được, đồng thời thiết lập trật tự an ninh mới trong khu vực”, theo Al Jazeera.
Trước đó, cùng ngày 6-4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei đã kêu gọi người dân Mỹ buộc chính phủ của họ phải chịu trách nhiệm cho điều mà ông mô tả là một “cuộc chiến tranh xâm lược” nhằm vào Iran.
“Người dân Mỹ cần phải biết rằng những gì chính phủ của họ đang làm chống lại Iran ở Tây Á là một sự bất công lớn, và là một cuộc chiến tranh phi nghĩa, mang tính xâm lược”, ông Esmaeil Baghaei nói với truyền thông Iran.
Ông cũng kêu gọi người dân Mỹ phải buộc chính phủ của họ “chịu trách nhiệm về những hành động và tội ác được thực hiện nhân danh người Mỹ”.
Trước đó trong buổi họp báo vào chiều 6-4 (giờ Mỹ), ông Trump đã liên tục nhắc về hạn chót để Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ vào 20h ngày 7-4 (giờ Mỹ).
“Họ có thời hạn đến ngày mai, 20h giờ miền Đông. Sau đó họ sẽ không còn cây cầu nào, không còn nhà máy điện nào. Sẽ là thời kỳ đồ đá”, ông chủ Nhà Trắng cảnh báo.
Ông Trump nhấn mạnh quân đội Mỹ đã lên phương án phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện của Iran trong vỏn vẹn 4 giờ.
Ngoài ra, ông cũng kể lại việc đã ra lệnh phá hủy cây cầu lớn nhất Iran chỉ trong 10 phút sau khi được báo cáo rằng phía Iran có vẻ phá vỡ thỏa thuận.
Về diễn biến xung đột, Hãng tin Mehr của Iran ngày 7-4 đưa tin một quả đạn do Mỹ và Israel phóng đã đánh trúng một giáo đường Do Thái ở trung tâm thủ đô Tehran.
Ngày 8-4, Hãng tin AP dẫn lời một quan chức khu vực cho biết Iran và Oman sẽ được phép thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, như một phần của thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ - Iran do Pakistan làm trung gian.
Quan chức này là người trực tiếp tham gia vào các cuộc đàm phán và phát biểu với điều kiện giấu tên.
Vị quan chức thông tin Iran dự định sử dụng số tiền thu được cho công cuộc tái thiết, trong khi chưa rõ Oman sẽ sử dụng phần của mình như thế nào.
Đài CNN cũng tường thuật: "Theo Hãng tin Tasnim của Iran, nước này và Oman có kế hoạch thu phí quá cảnh đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn hai tuần.
Thời gian qua, Iran được cho là thu tới 2 triệu USD mỗi tàu để cho phép đi qua eo biển Hormuz. Không rõ đã có đơn vị vận hành tàu nào trả khoản phí này chưa".
Ngày 8-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Mỹ sẽ hỗ trợ giải quyết tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, chỉ vài giờ sau khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận ngừng bắn.
"Sẽ có nhiều hành động tích cực! Sẽ kiếm được nhiều tiền. Iran có thể bắt đầu quá trình tái thiết. Chúng tôi sẽ tăng cường nguồn cung các loại và chỉ 'ở quanh quẩn khu vực' để bảo đảm mọi thứ diễn ra suôn sẻ" - ông Trump viết trên nền tảng Truth Social.
Hãng tin AFP đánh giá giọng điệu hiện tại của Tổng thống Trump trái ngược hoàn toàn với lời đe dọa tuần trước của ông về việc ném bom khiến Iran "trở về thời kỳ đồ đá".
"Cũng giống như những gì chúng tôi đang trải qua tại Mỹ, đây có thể là kỷ nguyên vàng của Trung Đông" - ông Trump bình luận ngày 8-4.
Iran khẳng định họ đã đồng ý bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng đối với dầu mỏ, vốn gần như bị tê liệt nhiều tuần qua, khiến giá dầu thế giới tăng vọt.
Theo Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, việc lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz sẽ có thể được thực hiện "thông qua sự phối hợp với các lực lượng vũ trang Iran và có tính đến các hạn chế về kỹ thuật".
