Alec Gast và Luyện Nguyễn (cùng 35 tuổi) quen nhau 19 năm trước, khi học chung lớp 10 tại trường phổ thông ở Chicago, bang Illinois, Mỹ. Kỷ niệm thời học sinh của họ là lần cô gái gốc Việt chặn đường Alec ở cầu thang để xác minh anh có phải em trai của thầy dạy Văn khó tính không. Alec gật đầu còn Luyện cười rồi chạy đi. “Nụ cười lém lỉnh của cô ấy khiến tôi ngơ ngẩn vài giây”, Alec hồi tưởng.
Sau khi tốt nghiệp, họ mất liên lạc. Luyện sang Thụy Sĩ học ngành y, còn Alec làm kỹ sư xây dựng ở quê nhà.
Năm 2021, Alec nhận ra “cô gái cầu thang” 14 năm trước giữa sân bay Chicago mùa dịch Covid. Anh cất tiếng gọi. Cả hai dừng lại hỏi thăm, trao đổi số điện thoại. Sau lần gặp này, Chàng kỹ sư Mỹ và cô bác sĩ nội trú Việt hẹn hò.
Nhưng khi có ý định tiến tới hôn nhân, họ gặp sự phản đối từ gia đình cô gái. Ông Binh, bố của Luyện, đánh giá cao Alec nhưng e ngại anh là người ngoại quốc, có sự khác biệt lớn về phong tục, lối sống và gốc rễ văn hóa.
Gia đình ông Binh định cư ở Mỹ 25 năm, vẫn gìn giữ truyền thống Việt Nam. Bốn anh chị của Luyện đều kết hôn với người gốc Việt, sống quây quần và giữ nếp sinh hoạt như còn ở quê nhà Quảng Ngãi. Cứ cuối tuần, đại gia đình lại tụ họp nấu phở, đổ bánh xèo. Việc cô con gái út muốn lấy một người ngoại quốc đã phá vỡ nếp nhà.
Năm 2023, gia đình nhiều lần họp và khuyên Luyện chia tay. Đầu năm 2024, ông Binh yêu cầu con gái phải lựa chọn giữa gia đình và Alec. “Vịt và gà có thể sống hòa thuận trong một cái sân, nhưng khi có biến cố, vịt tìm về vịt, gà theo đàn gà. Khác biệt gốc rễ lớn lắm, sớm muộn cũng tan đàn xẻ nghé thôi con”, người cha nói.
Áp lực từ người thân khiến Luyện từng muốn dừng lại.
“Nhưng mỗi lần tôi muốn bỏ cuộc, Alec nói đợi em cả đời cũng được”, Luyện kể. Sự kiên nhẫn ấy giúp cô có thêm động lực. Cô quyết định nói chuyện với bố và khẳng định nếu không được gia đình chấp nhận Alec, cô sẽ sống độc thân.
Trong thời gian đó, Alec chủ động chứng minh tình cảm bằng hành động. Dù làm việc từ 4h sáng đến 19h, anh vẫn tranh thủ đến đón Luyện mỗi khi cô tan ca đêm. Anh tự học nấu món Việt, mang cơm đến bệnh viện cho bạn gái. Mỗi cuối tuần, Alec đến nhà Luyện dùng bữa, tự học văn hóa Việt truyền thống từ cách cầm đũa cho đến bưng mâm sao cho đúng lễ giáo.
Ông Binh nói bắt đầu quan sát chàng trai Mỹ nhiều hơn thay vì chỉ phản đối. “Tôi thấy sự chân thành ở cậu ấy. Alec nỗ lực hòa nhập vào văn hóa Việt mà không gượng ép”, ông kể.
Dịp Tết năm 2025, gia đình Alec đến thăm nhà Luyện. Tại đây, Alec chủ động dọn dẹp nhà cửa, nấu nướng và chuẩn bị mâm cúng tổ tiên. Anh cũng làm quen và ăn thử các món ăn đặc trưng như sầu riêng, trứng vịt lộn, mắm tôm. Sau dịp này, gia đình ông Binh chính thức đồng ý cho hai người kết hôn.
Tháng 5/2025, Alec xin phép bố mẹ vợ tương lai làm lễ cầu hôn. Anh chuẩn bị một không gian ngập hoa tại vườn bách thảo Chicago rồi rủ Luyện đi chơi cuối tuần. Khi cô bước vào vòng hoa, chàng quỳ xuống giơ ra chiếc nhẫn. Gia đình hai bên từ chỗ nấp ùa ra chúc phúc.
Hơn hai năm, tình yêu biến họ thành những phiên bản tốt hơn. Trong mắt Luyện, chồng sắp cưới là cuốn “bách khoa toàn thư” giải đáp mọi câu hỏi lịch sử, địa lý, khoa học của cô. Ngược lại với Alec, Luyện là mảnh ghép “làm dịu thế giới vốn chỉ xoay quanh bản vẽ và bê tông cốt thép”.
Tháng 3, họ về Việt Nam thăm quê và tổ chức tiệc ra mắt. Lễ cưới chính thức sẽ diễn ra vào ngày 23/5 tới tại Mỹ.
Nói về quãng thời gian đã qua, Alec cho biết sự mạnh mẽ của Luyện đã giúp họ gắn bó. “Tôi biết ơn Luyện vì cô ấy luôn giữ vững niềm tin vào mối quan hệ này”, Alec nói.
"Nhập ngũ chưa chắc đã phải ra chiến trường nhưng ít nhất thu nhập được đảm bảo", Chawanakorn Manyum, 22 tuổi, nói trong khi đang mặc thử bộ quân phục tại một trung tâm tuyển quân ở Bangkok.
Chawanakorn từng làm thợ xây tự do và nhận thấy môi trường quân đội mang lại khoản thù lao chắc chắn hơn. Anh dự định học khóa hạ sĩ quan sau khi hoàn thành nghĩa vụ.
Chàng trai 22 tuổi là một trong số hàng nghìn thanh niên Thái Lan tình nguyện gia nhập quân đội trong kỳ tuyển quân tháng 4. Số liệu cho thấy tỷ lệ nam giới tự nguyện nhập ngũ tại nước này tăng liên tục trong 5 năm qua. Tại một quận ngoại ô Bangkok, 52 trong số 685 người đủ điều kiện đã tự nguyện đăng ký, lấp đầy toàn bộ chỉ tiêu. Ở một số khu vực trung tâm, nhiều người cũng tình nguyện nhập ngũ, không cần chờ đợi kết quả bốc thăm. Trên toàn quốc, số lượng đơn đăng ký trực tuyến đã vượt quá chỉ tiêu quân sự.
Theo AFP, làn sóng này xuất phát chủ yếu từ áp lực kinh tế. Xuất khẩu và du lịch chững lại, thu nhập nông thôn sụt giảm do giá nông sản lao dốc khiến cơ hội việc làm của người trẻ bị thu hẹp. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên hiện cao gấp 5 lần mức trung bình cả nước.
Nhà phân tích chính trị Yuttaporn Issarachai cho biết sự nghiệp quân ngũ mang tính ổn định cao trong thời kỳ kinh tế suy thoái. Lính nghĩa vụ nhận 11.000 baht (khoảng 343 USD) mỗi tháng, kèm chế độ ăn ở và chăm sóc y tế. Mức đãi ngộ này cao hơn lương tối thiểu tại nhiều khu vực, trở thành điểm tựa vững chắc cho người lao động.
Tại Thái Lan, nam giới 21 tuổi đủ sức khỏe, cao tối thiểu 160 cm phải thực hiện nghĩa vụ quân sự. Họ có thể tự nguyện đăng ký hoặc tham gia bốc thăm (rút thẻ đỏ đi lính, thẻ đen được miễn).
Thời hạn phục vụ bắt buộc kéo dài hai năm, giảm còn một năm đối với cử nhân đại học và sáu tháng cho người tự nguyện. Đây cũng là lý do khiến nhiều thanh niên có học vấn chọn cách chủ động ghi danh.
Purithat Thatvorchaiwat, nam sinh viên 22 tuổi, cho biết tự nguyện đăng ký giúp anh làm chủ được thời gian, chỉ phải phục vụ 6 tháng và dễ dàng tìm kiếm công việc sau khi xuất ngũ.
Hiện, lực lượng vũ trang Thái Lan đang áp dụng nhiều chính sách linh hoạt, bao gồm bảo vệ quyền riêng tư theo bản dạng giới nhằm thu hút thêm nguồn nhân lực nhập ngũ trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm. Dữ liệu tuyển quân chính thức năm nay dự kiến được công bố vào giữa tháng 4 và ước tính sẽ vượt mức của năm ngoái.
Xu hướng chuộng nghề tay chân đang len lỏi vào Gen Z. Freya, 18 tuổi, quyết định bỏ qua chứng chỉ A-level (tương đương THPT) để đăng ký chương trình học nghề thợ điện kéo dài bốn năm. Dù mệt mỏi vì vừa học vừa làm, cô nói bản thân hạnh phúc. "Đây là công việc AI không thể thay thế. Tương lai của ngành xe điện rộng mở nên tôi không lo thất nghiệp", Freya nói.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy 48% thanh thiếu niên tin rằng làm nghề lao động chân tay đáng mơ ước hơn việc ngồi văn phòng. Một khảo sát khác của Draper Tools, hãng sản xuất thiết bị công nghiệp, ghi nhận 61% người dưới 28 tuổi tin rằng nghề thủ công là một "công việc thú vị", trong đó 55% cho biết nhận thức của họ về việc làm trong lĩnh vực thủ công tích cực hơn so với 5 năm trước. Trên mạng xã hội, hashtag #TradieTok (dành riêng cho những người trẻ làm ngành xây dựng, thủ công) đang thu hút hàng chục triệu lượt xem.
Sự dịch chuyển này đến từ nỗi sợ bị trí tuệ nhân tạo (AI) "cướp" việc. Báo cáo của Viện Tiêu chuẩn Anh (BSI) cho thấy 1/4 chủ doanh nghiệp tin AI có thể đảm nhiệm công việc của nhân viên mới ra trường. Khảo sát của Randstad cũng chỉ ra 38% nhà tuyển dụng dự định giảm chỉ tiêu tuyển sinh viên tốt nghiệp đại học trong năm tới. Trong khi đó 41% người lao động lo ngại các công việc văn phòng cấp thấp có thể biến mất trong vòng 5 năm tới.
Cuối tháng 3, trong một cuộc phỏng vấn, tỷ phú Larry Fink - CEO của công ty quản lý tài sản lớn nhất thế giới BlackRock - cho rằng xã hội đã dành nhiều thập kỷ để lý tưởng hóa công việc văn phòng và đánh giá thấp các nghề thủ công.
Theo ông Fink, khi AI đe dọa các vị trí cấp thấp nhưng lại tạo ra nhu cầu bùng nổ về cơ sở hạ tầng (như xây dựng trung tâm dữ liệu), cần phải cân bằng lại cách tiếp cận nghề nghiệp. "Nghề thợ sửa ống nước hay thợ điện cũng có thể mang lại nền tảng tài chính vững chắc không kém bất kỳ công việc bàn giấy nào. Xã hội đang thiếu hụt những công nhân lành nghề này", vị tỷ phú nói.
Dù nhiều triển vọng, các chuyên gia cảnh báo nghề thủ công không phải là lối tắt cho những người ngại gian khổ.
Evie, 30 tuổi, từng tốt nghiệp ngành Khoa học xã hội tại Amsterdam (Hà Lan), quyết định chuyển sang nghề trát vữa và lát gạch để tìm sự tự do. Tuy nhiên, cô thừa nhận đây là môi trường khắc nghiệt, đòi hỏi thể lực cao và "phù hợp hơn với nam giới".
"Nhiều người coi nghề mộc hay sửa chữa là giải pháp tình thế khi không tìm được việc văn phòng. Nhưng thực tế, bạn cần đầu tư nhiều năm mới có thể thành thạo. Đó là kỹ năng phải học và trau dồi suốt đời", Evie nói.
Như Tuổi Trẻ Online đưa tin, ngày 7-4, ông Ngọ Duy Hiểu - Phó chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam - cho biết nhiều người lao động, công đoàn cơ sở, công chức, viên chức có kiến nghị với Tổng liên đoàn về việc hoán đổi kỳ nghỉ lễ dịp 30-4 và 1-5 linh hoạt hơn.
Cụ thể, Giỗ Tổ Hùng Vương (10-3 âm lịch) rơi vào chủ nhật nên người lao động sẽ nghỉ vào ngày làm việc kế tiếp, tức thứ hai ngày 27-4.
Tuy vậy nhiều người lao động đề nghị hoán đổi ngày thứ hai đó sang ngày 29-4 hoặc 2-5 để có kỳ nghỉ lễ kéo dài.
Theo ông Hiểu, trước khi đề xuất chính thức về hoán đổi nghỉ lễ, công đoàn cần lấy ý kiến từ phía người lao động, nghiên cứu quy định của pháp luật và trao đổi, thống nhất với Bộ Nội vụ.
Một doanh nghiệp ở Khu công nghiệp Vân Trung (Bắc Ninh) cho hay lịch nghỉ lễ dịp 30-4 đã được công bố từ đầu năm nên sẽ không thay đổi. Cụ thể, người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương thứ năm ngày 30-4 và thứ sáu ngày 1-5, sau đó đi làm thứ bảy ngày 2-5.
Vì chia ca làm luân phiên ngày đêm, công ty này sẽ căn cứ lịch sản xuất để công nhân nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động theo quy định. Về khối văn phòng làm cố định, công ty tạo điều kiện để họ nghỉ phép năm (12 ngày hưởng nguyên lương).
"Chúng tôi có một số công đoạn đặc thù về sản xuất không cố định ngày làm, ngày nghỉ nên có thể luân phiên cho người lao động nghỉ, ví dụ người đi làm chủ nhật thì thứ hai sẽ được nghỉ", vị này cho hay.
Tương tự, cán bộ phụ trách nhân sự của một công ty ở Khu công nghiệp Song Khê - Nội Hoàng (Bắc Ninh) cho biết doanh nghiệp không hoán đổi nghỉ lễ vì đã thông báo lịch cho công nhân viên từ đầu năm.
Do đơn hàng tăng cao, công ty giữ nguyên lịch nghỉ Giỗ Tổ Hùng Vương (10 âm lịch) kèm nghỉ bù thứ hai 27-4, sau đó người lao động đi làm hai ngày rồi nghỉ lễ 30-4 và 1-5 như thông báo của Nhà nước.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Văn Chí - Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam (có khoảng 7.000 lao động) - cho hay nhiều công nhân mong muốn nghỉ làm vào thứ bảy 2-5 để kéo dài kỳ nghỉ lễ 30-4 trong 4 ngày liên tiếp. Phương án là hoán đổi từ thứ hai 27-4 (nghỉ bù Giỗ Tổ Hùng Vương) sang thứ bảy.
Tuy nhiên, Bộ luật Lao động 2019 quy định nghỉ bù phải là ngày làm việc kế tiếp, tức ngày 27-4 nêu trên, nên công ty không thể tự quyết định.
Để tạo thuận lợi, người lao động có nhu cầu nghỉ dài được nghỉ phép (trong 12 ngày phép năm hưởng nguyên lương). Việc này, theo ông Chí, giúp nhiều công nhân ở xa có thể về nhà lâu hơn nhưng lại ảnh hưởng đến xét tiền chuyên cần.
Chủ tịch Công đoàn công ty này mong Công đoàn cấp trên, cơ quan chức năng tham mưu, đề xuất cấp có thẩm quyền hướng dẫn doanh nghiệp phương án linh động với dịp nghỉ lễ 30-4 và 1-5 này. Về lâu dài, doanh nghiệp cũng cần văn bản chính thức để trao đổi với đối tác, khách hàng, tính toán chi phí sản xuất kinh doanh…
Luật có thể điều chỉnh cho phép doanh nghiệp và người lao động thống nhất lịch nghỉ lễ phù hợp thực tế, có sự đồng ý của Sở Nội vụ địa phương vì đặc thù sản xuất kinh doanh mỗi nơi mỗi khác, ông Chí đề xuất.
Trong khi đó, ông Đinh Sỹ Phúc - Chủ tịch Công đoàn Công ty Taekwang Vina (Đồng Nai) - cho hay với khoảng 33.000 công nhân viên, đơn vị này đã thông báo lịch nghỉ lễ Tết từ sớm. Với đặc thù là doanh nghiệp xuất khẩu 100%, trong đó có thị trường Mỹ, công ty này phụ thuộc nhiều vào lịch xuất hàng của đối tác.
Theo ông Phúc, từ câu chuyện vận tải hàng hóa khó khăn hiện nay và việc lấy ý kiến hoán đổi nghỉ lễ gấp gáp, trong các năm tới, cơ quan chức năng cần lấy ý kiến các phương án nghỉ lễ từ sớm, để doanh nghiệp, Công đoàn và người lao động có thời gian thương lượng, thống nhất.
Ngược lại, bà Phạm Thị Tuyết Nhung - Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Yazaki EDS Việt Nam (TP.HCM) - cho hay công ty đã thống nhất lịch nghỉ lễ dịp 30-4 và 1-5 kéo dài từ 26-4 đến 3-5. Như vậy, so với lịch của nhiều doanh nghiệp khác, khoảng 7.000 công nhân viên ở đây được nghỉ thêm 3 ngày 28-4, 29-4 và 2-5 hưởng nguyên lương.
"Ngoài những ngày nghỉ phép năm theo quy định của luật, mỗi năm công ty cho phép công nhân viên nghỉ thêm 32 ngày nữa", bà Nhung thông tin.
