Phải chăng vì hết yêu nên mới chọn cách im lặng? Không hẳn. Đó là hệ quả của quá trình dài chúng ta mải mê “vận hành” thế giới bên ngoài mà quên mất cách hiện diện bên trong tổ ấm.
Sự im lặng trong hôn nhân hiếm khi đến từ một mâu thuẫn lớn hay nhỏ. Nó thường bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ: cách ta giao tiếp ứng xử, cũng như hiện diện trước đối phương.
Khi vị thế xã hội tăng lên, “cái tôi” thường bộc lộ rõ nét và có xu hướng xâm lấn bầu không khí gia đình.
Tại nơi làm việc, chúng ta quen với lối tư duy quản trị: quyết định nhanh, kiểm soát vấn đề và ưu tiên hiệu quả. Nhưng khi mang nguyên “công thức vận hành” ấy về nhà, cái ta nhận được đôi khi là khoảng cách vô hình.
Tôi đã chứng kiến một vài trường hợp: người chồng lạm dụng các câu cầu khiến, thái độ áp đặt khiến vợ của họ nảy sinh cơ chế tự vệ: thu mình lại và ít chuyện trò, tâm sự.
Rõ ràng, người vợ chọn cách im lặng không phải vì không có nhu cầu sẻ chia, mà vì không còn cảm thấy an toàn để bộc lộ những tổn thương hay suy nghĩ thật.
Ở một lát cắt khác, năng lượng cảm xúc của mỗi người là có hạn. Áp lực từ nhiều phía, trách nhiệm và sự kỳ vọng của xã hội phần nào đang âm thầm rút nguồn năng lượng này hằng ngày.
Sau một ngày dài phải đóng vai những cá nhân bản lĩnh và quyết đoán, nhiều người trở về nhà trong trạng thái kiệt sức tâm lý. Lúc này, một nghịch lý đau lòng xảy ra: Chúng ta sẵn sàng tinh tế, lịch thiệp với cả thế giới, nhưng lại thờ ơ và thiếu kiên nhẫn với người bạn đời.
Thật vậy, khi cạn kiệt năng lượng cảm xúc, chức năng giao tiếp tự thân sẽ bị đình trệ. Lúc này, trò chuyện không còn là nhu cầu kết nối, mà trở thành một nghĩa vụ. Từ ít nói dẫn đến lười chia sẻ, và cuối cùng rơi vào trạng thái “đóng băng” cảm xúc.
Cộng hưởng với đó là quy luật biến đổi sinh học theo tuổi tác. Sự sụt giảm nội tiết tố tác động trực tiếp đến “hệ thống phần thưởng” trong não bộ, mà còn làm suy giảm nhu cầu gần gũi và gắn kết.
Nếu những món ăn tinh thần như cử chỉ quan tâm, sự chạm khẽ hay những lời hỏi han không được duy trì như một thói quen, sợi dây liên kết giữa hai người sẽ lỏng lẻo dần theo quy luật tự nhiên.
Thêm một nghịch lý nữa là nhiều người còn suy nghĩ chủ quan rằng “sống với nhau lâu phải tự hiểu”. Lâu dần, họ bỏ qua những cảm xúc, suy nghĩ của nhau.
Ngoài ra trong thời đại số, khoảng cách này càng rõ nét: mỗi người một thiết bị, một dòng thông tin, một thế giới riêng. Gần nhau về khoảng cách, nhưng xa nhau về cảm xúc.
Sự rạn nứt trong hôn nhân luôn phát đi tín hiệu từ rất sớm. Hãy thử rà soát lại mối quan hệ thông qua một vài “chỉ báo” sau đây:
– Khi bạn chia sẻ một vấn đề cá nhân, đối phương phản hồi bằng sự thấu cảm hay chỉ đơn thuần là xử lý thông tin?
– Sự im lặng giữa hai người là trạng thái thư giãn, bình yên hay là sự né tránh, ngột ngạt?
– Những cuộc trò chuyện gần đây chỉ xoay quanh việc vận hành đời sống (con cái, tiền bạc) hay có chỗ cho những cảm xúc riêng tư?
– Bạn có còn là người đầu tiên mà đối phương muốn chia sẻ không?
– Khi có xung đột, hai người tìm cách hiểu nhau hay tìm cách kết thúc nhanh?
Nếu các câu trả lời nghiêng về phía tránh né cảm xúc hoặc hỏi – đáp đơn thuần, đó là chỉ báo cho thấy cuộc hôn nhân đang thiếu đi chất lượng hiện diện.
Để khôi phục kết nối và hàn gắn, sau một “cái đầu lạnh” để nhận diện thực tế, chúng ta cần một “trái tim ấm” để thấu cảm.
Trong mọi mặt của đời sống, hiểu được xem là tiền đề của thương. Hãy nhìn sâu và đa chiều vấn đề để thấy phía sau sự im lặng của bạn đời có thể là sự mệt mỏi chưa được gọi tên, phía sau một phản ứng gay gắt có thể là những áp lực đang đè nặng.
Thay vì kỳ vọng đối phương phải “đọc vị” mình, mỗi người cần học cách bày tỏ nhu cầu và cảm xúc một cách rõ ràng, chân thành.
Sự chia sẻ, trò chuyện của những vợ chồng sống lâu với nhau cần được nuôi dưỡng bằng những nguyên liệu giản đơn hằng ngày: một bữa cơm chung không thiết bị để trò chuyện, một cuộc lắng nghe không ngắt lời, một lần chia sẻ cảm xúc thay vì chỉ trao đổi thông tin.
Quan trọng không kém là việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cá nhân. Bởi lẽ một tâm hồn kiệt quệ sẽ rất khó để cộng hưởng và kết nối với một tâm hồn khác.
Hôn nhân phần lớn rạn nứt từ những điều nhỏ bé bị bỏ quên trong thời gian dài. Nhưng cũng chính vì vậy, nó có thể được hàn gắn từ những điều nhỏ bé nếu mỗi người đủ sẵn sàng thay đổi.
Suy cho cùng, điều giữ hai người ở lại bên nhau không phải là chúng ta đã đi cùng nhau bao lâu, mà là mức độ sẵn lòng để hiểu nhau trong mọi hoàn cảnh, tình huống.
Cuối tuần trước, khi bế con qua lối ưu tiên tại sân bay Phú Quốc, anh Trung Hiếu, 37 tuổi, đi qua dễ dàng. Nhưng bạn đời Romario, 29 tuổi, bị chặn lại. Dù anh Hiếu giải thích "bé có hai người cha", nhân viên an ninh vẫn yêu cầu Romario đi lối khác.
Đây là một trong những tình huống khiến Romario chịu cảnh "người ngoài" trong gia đình. Cùng thực hiện thụ tinh ống nghiệm tại Mỹ và nuôi dưỡng con, nhưng trên giấy khai sinh em bé chỉ có tên một người cha là anh Hiếu.
Tháng 8 tới, người con thứ hai chào đời sẽ do Romario đứng tên khai sinh. Lúc đó, anh Hiếu sẽ trở thành người không có quan hệ pháp lý với con mình.
Tại phiên thảo luận dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi hôm 11/4, Đại biểu Quốc hội Dương Minh Ánh (đoàn Hà Nội) đề xuất thay đổi tình trạng này. Bà Ánh nói nhiều trẻ em đang được sinh ra, nuôi dưỡng bởi các cặp cùng giới. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chỉ cho phép ghi nhận một người trên giấy khai sinh, khiến trẻ em có một "gia đình thực tế" nhưng khuyết "gia đình pháp lý".
Theo số liệu từ Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) và UNDP, Việt Nam hiện có khoảng 1,65 triệu đến gần 3 triệu người thuộc cộng đồng LGBT. Khảo sát cho thấy hơn 60% có nhu cầu sinh con và kết hôn, trong đó gần 5% các cặp sống chung cùng giới đang nuôi con.
Pháp luật Việt Nam đã có nhiều bước tiến để xóa bỏ định kiến với cộng đồng LGBT, như việc bỏ quy định cấm kết hôn cùng giới năm 2014 hay Bộ Y tế khẳng định "đồng tính không phải là bệnh" năm 2022.
Luật Hôn nhân và Gia đình hiện hành chưa thừa nhận hôn nhân cùng giới. Điều này tạo ra khoảng trống trong Luật Hộ tịch, khiến quyền đại diện pháp lý, y tế và thừa kế của trẻ em trong các gia đình này bị hạn chế.
Tại TP HCM, anh Lê Minh Quốc, 34 tuổi và bạn đời Trương Ngọc Huy thống nhất để một mình anh Quốc đứng tên trên giấy khai sinh của ba người con (từ 2 đến 5 tuổi). Sự lựa chọn này đảm bảo các bé là anh em ruột hợp pháp, thuận tiện khi nhập học. Cũng vì thế mà anh Huy không có quyền pháp lý với các con.
"Nếu học trường công lập, anh Huy không có tư cách đi họp phụ huynh. Khi đi du lịch, tôi luôn phải đi cạnh các con để qua cửa hải quan", anh Quốc kể.
Trường hợp khác, anh Hoàng Linh, một người chuyển giới nam ở Hà Nội, không có tên trên giấy khai sinh của con gái 4 tuổi. Vợ anh là người duy nhất đứng tên. Anh không có thẩm quyền giải quyết các thủ tục hành chính cho bé. Có lần con nhập viện, dù là người trực tiếp đưa đi khám, Linh không được phép ký giấy cam kết điều trị. Anh phải gọi vợ đến bệnh viện để hoàn tất thủ tục.
Nỗi lo về sự an toàn của trẻ khi gia đình xảy ra biến cố cũng là vấn đề lớn. Anh Trung Hiếu cho biết nếu bản thân gặp bất trắc, người con đầu lòng sẽ không còn người giám hộ hợp pháp nào.
Tương tự, gia đình anh Lê Minh Quốc phải lập di chúc sớm và thỏa thuận dồn tài sản cho người đứng tên trên giấy khai sinh. Nguyên nhân là nếu anh Quốc qua đời, tài sản sẽ được chuyển về gia đình nội ngoại theo luật định thay vì chuyển cho bạn đời để tiếp tục nuôi con. Ngược lại, nếu anh Huy gặp rủi ro, tài sản của anh không thể chuyển cho ba đứa trẻ do không có ràng buộc huyết thống hay con nuôi hợp pháp.
Để giải quyết vấn đề này, đại biểu Dương Minh Ánh kiến nghị bổ sung ba nội dung vào dự thảo luật. Thứ nhất, ghi nhận đầy đủ cha, mẹ cùng giới trên khai sinh dựa theo quan hệ pháp lý, không phụ thuộc giới tính. Thứ hai, xây dựng cơ chế công nhận quyền như cha mẹ cho người không cùng huyết thống nhưng thực tế có chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ ổn định, lâu dài. Thứ ba, nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới trong đăng ký hộ tịch nhằm bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ.
Thạc sĩ luật Lương Thế Huy, chuyên gia chính sách về giới, đánh giá đề xuất trên phù hợp với thực tế. Ông Huy dẫn chứng các trường hợp nhận con nuôi, hỗ trợ sinh sản bằng tinh trùng/phôi hiến tặng, mang thai hộ cho thấy cha mẹ hợp pháp trên giấy tờ không phải lúc nào cũng cùng huyết thống.
Trước những ý kiến cho rằng đề xuất này là bước đệm công nhận hôn nhân cùng giới, ông Huy phân tích việc ghi nhận cha mẹ trên giấy khai sinh nhằm bảo vệ tư cách pháp lý của trẻ, còn công nhận hôn nhân là tư cách pháp lý của người lớn. Theo chuyên gia, đề xuất này tuân thủ Khoản 4, Điều 69 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, quy định không phân biệt đối xử với con theo tình trạng hôn nhân của cha mẹ.
Để chính sách khả thi, ông Huy kiến nghị cần xác lập tiêu chí cha mẹ rõ ràng, đồng bộ hóa với luật y tế, giáo dục, thừa kế, đồng thời xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp quyền giám hộ nếu gia đình đổ vỡ.
Trở lại câu chuyện của những phụ huynh đang "vô hình" trên giấy tờ, anh Hiếu mong mỏi sự đa dạng gia đình sớm được ghi nhận đồng bộ, nhất là trong môi trường giáo dục. Khi nhà trường chấp nhận hai người cha hoặc hai người mẹ trên hồ sơ học sinh hay trong các cuộc họp phụ huynh, trẻ sẽ được sống với tâm lý lành mạnh và tự tin về tổ ấm của mình.
"Luật pháp chính là công cụ giáo dục và định hướng dư luận mạnh mẽ nhất. Khi luật pháp công bằng, thái độ của xã hội đối với sự đa dạng sẽ tự khắc trở nên bao dung hơn", anh nói.
Brittney Lindstrom, tiến sĩ tâm lý tại ĐH Regent, Mỹ, chỉ ra 8 dấu hiệu cho thấy bạn đang yêu đúng người và có thể gắn bó suốt đời với họ.
Bạn bè của họ cũng là bạn của bạn
Một phần quan trọng của một cặp đôi là dành thời gian cho các mối quan hệ xung quanh nhau. Dấu hiệu tốt là khi bạn được bạn bè của đối phương chào đón và hòa nhập tự nhiên vào nhóm của họ. Ngược lại, người yêu cũng cảm thấy hào hứng và luôn tìm cách để bạn thoải mái nhất khi gặp gỡ bạn anh (cô) ấy.
Việc giới thiệu bạn với vòng bạn bè thân thiết cho thấy họ đang thực sự nghiêm túc với mối quan hệ này.
Làm cho nhau cười
Tiếng cười có thể là thước đo của sự tương hợp. Không dễ tìm được người có cùng "tần số" hài hước. Khi cả hai có thể khiến nhau cười, đó là minh chứng cho việc bạn và đối phương thấu hiểu nhau ở một cấp độ sâu sắc.
Tranh luận mang tính xây dựng
Mọi cặp đôi đều có lúc bất đồng, nhưng khác biệt nằm ở cách họ đối diện với nó. Trong một mối quan hệ bền vững, các cuộc tranh luận diễn ra hiệu quả, không có lời lẽ xúc phạm, thao túng hay sỉ nhục.
Sau mỗi lần cãi vã, cả hai đều rút ra bài học để tránh lặp lại sai lầm trong tương lai. Các bạn không tranh luận để thắng thua, mà để hiểu nhau hơn.
Thấy bình yên ở bên nhau dù không làm gì cả
Bạn không nhất thiết phải ra ngoài hay tổ chức những buổi hẹn hò tốn kém mới thấy vui. Một tình yêu trưởng thành là khi cả hai chỉ cần ngồi cạnh nhau ở nhà, tận hưởng sự hiện diện của đối phương trong tĩnh lặng vẫn thấy hạnh phúc.
Sự thân mật này cho thấy hai bạn đã đạt đến mức độ kết nối tâm hồn cao, không cần sự náo nhiệt bên ngoài để lấp đầy khoảng trống.
Trong những mối quan hệ độc hại, đối tác thường vô tình hoặc cố ý đào sâu vào khuyết điểm của nhau. Ngược lại, một người bạn đời lý tưởng giúp bạn phát huy những phẩm chất tốt nhất.
Họ không khơi gợi mặt xấu hay nhắc lại sai lầm, mà khích lệ bạn trưởng thành và trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình mỗi ngày.
Luôn biết ơn và thể hiện điều đó
Nhiều cặp đôi sau thời gian dài gắn bó thường xem sự hiện diện của người kia là hiển nhiên. Tuy nhiên, nếu ở trong một mối quan hệ bền chặt, bạn sẽ thấy cả hai luôn trân trọng nhau.
Sự biết ơn không chỉ dừng lại ở lời nói mà còn thể hiện qua những hành động tử tế nhỏ nhặt, bất ngờ và đầy sự quan tâm hàng ngày.
Sự gắn kết thân mật
Hai bạn vẫn duy trì những cử chỉ âu yếm như hôn, ôm hoặc nắm tay dù đã bên nhau nhiều năm. Sự thân mật này không chỉ dừng lại ở thể xác mà còn nằm ở cảm xúc.
Bạn cảm thấy an toàn khi chia sẻ những tổn thương, những câu chuyện thầm kín nhất và luôn nhận được sự lắng nghe, thấu cảm từ đối phương.
Thường xuyên thảo luận về tương lai
Dấu hiệu rõ ràng nhất của một tình yêu có thể đi đến cuối con đường là khi "tương lai" luôn xuất hiện trong các cuộc trò chuyện.
Đối phương không ngần ngại lên kế hoạch dài hạn và luôn đặt bạn là một phần không thể thiếu trong cuộc đời họ. Khi cả hai cùng nhìn về một hướng, đó chính là nền tảng vững chắc nhất cho một cuộc hôn nhân hạnh phúc.
Tại Nhật Bản, nhân viên vận hành đường sắt sử dụng một kỹ thuật đơn giản để duy trì sự tập trung tuyệt đối mang tên Shisa Kanko. Thay vì chỉ quan sát, họ được đào tạo để chỉ tay vào vật thể như tín hiệu, điểm dừng và gọi to tên của nó. Theo nghiên cứu năm 1994 của Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Đường sắt Nhật Bản, việc thực hành Shisa Kanko giúp giảm thiểu các sự cố do lỗi con người xuống gần 85%.
Phương pháp này có thể áp dụng vào đời sống thường ngày cho những người hay quên tắt bếp, khóa cửa hay rút phích cắm điện.
Nhà trị liệu Joy Gallon thuộc dịch vụ chăm sóc sức khỏe Thriveworks (Mỹ) cho biết phương pháp này chủ động kích hoạt đa giác quan gồm mắt, tay, miệng và tai. Việc này giúp tăng lưu lượng máu đến thùy trán, nơi xử lý khả năng lý luận và logic của não bộ.
Theo chuyên gia quản lý thời gian Anna Dearmon Kornick (Mỹ), đa số những việc thường nhật thường diễn ra theo thói quen. Khi đó, não bộ tiêu hao ít năng lượng hơn, khiến chúng ta hành động như một chiếc máy và không lưu lại ký ức rõ ràng. Việc đưa vào một hành động không thuộc chế độ mặc định như chỉ tay, búng ngón tay hoặc nói to buộc não bộ phải tỉnh táo.
"Những lần kiểm tra vật lý này chuyển suy nghĩ của bạn sang phạm vi hành động thực tế, đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn, từ đó ghi dấu ấn sâu hơn vào trí nhớ", chuyên gia năng suất Rashelle Isip nói.
Phương pháp đặc biệt hữu ích với những người mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Nhà trị liệu Billy Roberts cho biết việc kích hoạt nhiều giác quan giúp não bộ người mắc ADHD tham gia tích cực hơn vào hành vi. Chuyên gia tâm lý Terry Matlen cũng cho biết thêm, thay vì chỉ nói, mọi người có thể hát một giai điệu ngắn hoặc gõ nhẹ vào cổ tay khi thực hiện việc cần nhớ. Việc tạo ra âm thanh hoặc sự rung động vật lý giúp giải phóng dopamine, cải thiện khả năng tập trung.
Cách ứng dụng vào đời sống hàng ngày
Bạn có thể kết hợp Shisa Kanko vào thói quen mỗi ngày:
Xác nhận an toàn: Chỉ vào tay nắm cửa và nói to "Đã khóa cửa"; chỉ vào ổ cắm và nói "Đã rút điện".
Ghi nhớ đồ dùng: Chỉ vào ví và chìa khóa trên bàn, gọi tên từng món trước khi rời đi.
Quản lý công việc: Nói to "Đã gửi email" hoặc viết tay một ghi chú nhỏ để neo giữ thông tin.
Giải tỏa căng thẳng: Khi thấy choáng ngợp, hãy chỉ và gọi tên 5 đồ vật xung quanh để lấy lại bình tĩnh.
Các chuyên gia khuyên để kỹ thuật không bị nhàm chán, người dùng nên định kỳ thay đổi câu lệnh, đổi tay chỉ hoặc dùng âm thanh khác nhau để kích thích não bộ.
