Đằng sau một yêu cầu mang tính hành chính tưởng chừng bình thường là vấn đề cốt lõi: Ranh giới giữa quyền quản lý của chính quyền cơ sở và nguyên tắc độc lập trong hành nghề luật sư.
Xa hơn, đây còn là câu chuyện về vai trò và bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư trong việc bảo vệ quyền công dân, đặc biệt là quyền khiếu nại trong lĩnh vực đất đai phức tạp.
Không thể phủ nhận áp lực thực tế tại địa phương khi triển khai các dự án lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Khi quyền lợi kinh tế của người dân bị tác động, việc phát sinh khiếu nại là điều tất yếu.
Tuy nhiên, quyền khiếu nại không phải là “gánh nặng” cần hạn chế, mà là quyền hiến định.
Hiến pháp năm 2013 khẳng định mọi công dân có quyền khiếu nại, tố cáo đối với các hành vi trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.
Luật Khiếu nại năm 2011 tiếp tục cụ thể hóa khi cho phép công dân khiếu nại lần đầu, lần hai, thậm chí có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại tòa án có thẩm quyền, đồng thời khẳng định quyền được nhờ luật sư hỗ trợ, tư vấn, đại diện tham gia quá trình giải quyết khiếu nại.
Vì vậy, việc người dân gửi đơn nhiều lần, đúng trình tự, không thể bị xem là hành vi cần bị hạn chế.
Ở chiều ngược lại, vai trò của luật sư cũng đã được pháp luật xác định rõ. Luật Luật sư cho phép luật sư tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Nguyên tắc hành nghề cốt lõi là độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và tuân theo pháp luật. Điều đó khẳng định luật sư không phải là “tác nhân gây khiếu kiện”, mà là người giúp hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại diễn ra đúng trình tự, hạn chế sai sót về thủ tục và nội dung.
Trong thực tiễn, bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư không chỉ thể hiện ở những vụ án lớn, mà rõ nét nhất trong những vụ việc cụ thể, nơi người dân yếu thế cần được bảo vệ.
Trong các tranh chấp hành chính về đất đai, người dân thường ở vị thế bất lợi về thông tin và hiểu biết pháp luật. Nếu thiếu sự hỗ trợ của luật sư, quyền khiếu nại dễ bị thực hiện sai lệch hoặc bị bỏ dở. Ngược lại, khi có luật sư tham gia, đơn thư thường chặt chẽ hơn, đúng thẩm quyền hơn, hạn chế tình trạng khiếu nại tràn lan, kéo dài.
Do đó, cần nhìn nhận rằng luật sư không làm gia tăng khiếu kiện, mà góp phần đưa hoạt động khiếu nại vào khuôn khổ pháp luật. Một vụ việc có luật sư tham gia thường có cơ hội được giải quyết nhanh và chính xác hơn, bởi các lập luận pháp lý đã được chuẩn bị đầy đủ ngay từ giai đoạn đối thoại. Việc luật sư đồng hành cùng người dân vì thế không chỉ là hoạt động dịch vụ pháp lý, mà còn là một phần của cơ chế bảo vệ công lý.
Ngược lại, nếu luật sư từ chối hỗ trợ người dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại hợp pháp, điều đó không chỉ là thiếu trách nhiệm nghề nghiệp, mà còn đi ngược lại sứ mệnh xã hội của luật sư. Khi người dân cần đến pháp luật mà không được hỗ trợ, nền tảng của nhà nước pháp quyền cũng bị ảnh hưởng.
Tất nhiên, trong trường hợp luật sư có hành vi tư vấn sai pháp luật, kích động khiếu kiện trái quy định hoặc gây mất trật tự xã hội, pháp luật đã có đầy đủ chế tài xử lý. Tùy mức độ vi phạm, luật sư có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý này thuộc thẩm quyền của các cơ quan có thẩm quyền và tổ chức luật sư theo quy định pháp luật, bảo đảm tính khách quan và đúng trình tự.
Chính vì vậy, việc “nhắc nhở, chấn chỉnh” luật sư thông qua một văn bản mang tính hành chính cần được cân nhắc thận trọng. Nếu cách diễn đạt hoặc mục đích thực hiện dẫn đến việc gây áp lực hoặc làm suy giảm tính độc lập của luật sư, thì không chỉ vượt quá giới hạn thẩm quyền mà còn ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của luật sư và quyền tiếp cận công lý của người dân.
Một vấn đề quan trọng khác là cách tiếp cận trong quản lý. Khi số lượng đơn thư tăng cao, giải pháp không thể là “giảm đầu vào” bằng cách gián tiếp hạn chế quyền khiếu nại hoặc vai trò của luật sư.
Cách làm căn cơ phải là nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại từ gốc: bảo đảm tính minh bạch của các quyết định hành chính, tăng cường đối thoại với người dân và giải quyết thỏa đáng ngay từ cơ sở. Khi niềm tin được củng cố, khiếu nại tự nhiên sẽ giảm.
Trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, luật sư phải giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp: không né tránh, không thỏa hiệp với những áp lực hành chính không phù hợp và kiên định với sứ mệnh bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Bản lĩnh ấy không nằm ở lời nói mà được thể hiện qua từng vụ việc cụ thể, nơi luật sư lựa chọn đứng về phía pháp luật và công lý.
Nếu luật sư lùi bước, người dân sẽ mất đi một chỗ dựa pháp lý quan trọng và quyền khiếu nại – dù được ghi nhận trên giấy – cũng khó được bảo đảm trong thực tế.
Bởi vậy, điều cần được “chấn chỉnh” không phải là vai trò của luật sư, mà chính là chất lượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai và giải quyết khiếu nại, để pháp luật thực sự trở thành công cụ bảo vệ công bằng và quyền lợi hợp pháp của người dân.
Ngày 17/4, ông Nguyễn Nhất Duy, 46 tuổi, trú phường Nghĩa Lộ (Quảng Ngãi), cho biết đã gửi đơn kêu cứu đến các cơ quan chức năng sau khi căn nhà 118 Bà Triệu trúng đấu giá bị bà Lương Thị Nhung cùng khoảng 10 người phá cửa, chiếm lại.
Hình ảnh từ camera an ninh cho thấy, nhóm người đập cổng, phá khóa rồi vào bên trong căn nhà. Sau đó, hai bên xảy ra cãi vã, ông Duy buộc phải rời đi. "Gia đình tôi vay mượn để mua nhà nhưng lại không thể ở. Sự việc kéo dài hơn 8 tháng, tôi gửi đơn nhiều nơi vẫn chưa được giải quyết", ông Duy nói.
Mất nhà sau khi đi làm ăn xa
Theo ông Duy, tháng 3/2024, ông trúng đấu giá quyền sử dụng đất tại số 118 Bà Triệu (bên công viên Ba Tơ), diện tích 90 m2, trên đất có nhà hai tầng và một căn nhà cấp bốn phía sau, cùng mái hiên phía trước. Việc đấu giá do Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tỉnh tổ chức, theo đề nghị của Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 1.
Cuối năm, Chi cục Thi hành án dân sự TP Quảng Ngãi cưỡng chế thi hành án đối với bà Lương Thị Nhung - người từng đứng tên sổ đỏ căn nhà - để giao tài sản cho ông Duy. Sau đó, ông sửa sang và chuyển đến sinh sống.
Tuy nhiên, đến tháng 7/2025, khi ông khóa cửa đi làm xa, cổng nhà bị phá. Ít lâu sau, cửa chính tiếp tục bị phá khóa. Bà Nhung cùng một nhóm người quay lại chiếm căn nhà.
Chủ cũ nói đấu giá sai
Trả lời VnExpress, bà Lương Thị Nhung cho biết cũng gửi nhiều đơn khiếu nại, kêu cứu đến cơ quan thi hành án và các cơ quan chức năng, yêu cầu trả lại nhà nhưng không được giải quyết "nên tự chiếm lại".
Theo bà Nhung, thửa đất tại số 118 Bà Triệu trước đây thuộc quyền sử dụng của bà Phan Thị Hà và chồng. Do bà Hà nợ bà Nhung 550 triệu đồng, nên năm 2016 hai bên lập hợp đồng chuyển nhượng nhà đất với giá 1,7 tỷ đồng để trừ nợ.
Thời điểm đó, sổ đỏ đang thế chấp ngân hàng nên bà Nhung phải trả thêm 1,3 tỷ đồng để lấy sổ, còn 400 triệu đồng được trừ vào khoản nợ. Sau khi nhận sổ năm 2018, bà hoàn tất nghĩa vụ thuế, phá nhà cấp bốn cũ và xin phép xây dựng nhà hai tầng.
Tuy nhiên cùng năm, chấp hành viên Chi cục Thi hành án dân sự TP Quảng Ngãi khởi kiện, yêu cầu tuyên hợp đồng chuyển nhượng giữa bà Hà và bà Nhung vô hiệu. TAND tỉnh Quảng Ngãi và TAND Cấp cao tại Đà Nẵng đều chấp nhận yêu cầu này.
Theo bản án, trước khi chuyển nhượng cho bà Nhung, bà Hà đang phải thi hành án trả nợ 695 triệu đồng trong một vụ việc khác. Dù cơ quan thi hành án đã có văn bản đề nghị phối hợp, Văn phòng Đăng ký đất đai vẫn cho phép chuyển nhượng do chưa có quyết định tạm dừng.
Tòa nhận định bà Hà có dấu hiệu tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ trả nợ nên giao dịch bị tuyên vô hiệu, tài sản vẫn bị kê biên.
Bà Nhung không đồng tình với các phán quyết, cho rằng mình là "bên thứ ba ngay tình" vì không biết về các khoản nợ trước đó của bà Hà. Theo bà, cơ quan thi hành án có thể xử lý các lô đất khác của vợ chồng bà Hà để thi hành án, không nhất thiết cưỡng chế căn nhà này.
Bà cũng cho rằng việc đưa tài sản ra đấu giá là không hợp lý, vì bản án chỉ tuyên vô hiệu giao dịch chuyển nhượng đất, không đề cập đến căn nhà hai tầng bà đã xây dựng. "Hơn nữa, căn nhà cấp bốn không còn trên thực tế thì không thể đưa ra đấu giá", bà nói.
Thi hành án nói 'hết trách nhiệm', công an vào cuộc
Trước tranh chấp, ông Võ Văn Xông, Trưởng thi hành án dân sự tỉnh Quảng Ngãi, khẳng định việc kê biên, đấu giá và cưỡng chế giao căn nhà tại 118 Bà Triệu đã thực hiện đúng quy định.
Sau khi bàn giao tài sản cho người trúng đấu giá, nếu bị chiếm lại thì cơ quan thi hành án không có trách nhiệm giao lại. "Chủ nhà cần làm việc với chính quyền địa phương để được giải quyết", ông Xông nói.
Sau đơn kêu cứu và khiếu nại của hai bên, Công an tỉnh Quảng Ngãi đã giao Công an phường Nghĩa Lộ điều tra. Các cơ quan chức năng đang theo dõi, xử lý vụ việc.
Ngày 16/4, Quý, 26 tuổi, bị TAND tỉnh Cà Mau tuyên phạt 14 năm tù về hai tội Mua bán người và Cưỡng đoạt tài sản; buộc bồi thường, hoàn trả cho các bị hại gần 300 triệu đồng.
Theo cáo trạng, tháng 11/2022-10/2023, Quý sử dụng nhiều tài khoản Facebook, Zalo đăng thông tin tuyển người sang Thái Lan và Myanmar làm việc chăm sóc khách hàng online, lắp ráp linh kiện điện tử; lương khoảng 12 triệu đồng mỗi tháng, chi phí đi lại do công ty chi trả.
Tin lời quảng cáo, nhiều người được Quý hướng dẫn làm hộ chiếu, xuất cảnh. Khi đến Thái Lan hoặc Myanmar, họ bị giữ toàn bộ giấy tờ tùy thân và bị đưa vào làm việc cho các công ty do người Trung Quốc quản lý.
Công việc thực tế không đúng như cam kết ban đầu mà là lập tài khoản mạng xã hội giả để kết bạn, dụ dỗ người Việt Nam tham gia các ứng dụng đầu tư, mua hàng tích điểm nhằm chiếm đoạt tiền. Các nạn nhân bị giao KPI phải lừa được tối thiểu 70 triệu đồng mỗi tháng mới được hưởng 20% số tiền chiếm đoạt.
Nếu không đạt, các lao động bị phạt bật nhảy 100 lần mỗi ngày, bị đánh, buộc làm việc đến 2-3h sáng và đe dọa bán sang nơi khác. Ai không đồng ý làm việc phải bồi thường từ 80 đến 175 triệu đồng gọi là "chi phí" đi lại, ăn ở.
Cơ quan điều tra xác định, Quý đã đưa 17 người xuất cảnh sang Thái Lan và Myanmar để cưỡng bức lao động, trong đó có người bị chuyển giao qua nhiều công ty khác. Một số nạn nhân sau đó được trao trả về Việt Nam hoặc tự tìm cách trốn thoát.
Ngoài ra, khoảng tháng 6/2023, Quý hứa bố trí việc làm tại quán bar ở Myanmar cho Tú với mức lương 500 USD mỗi tháng. Khi sang nơi, cô gái bị giữ giấy tờ và quản lý chặt chẽ.
Gia đình Tú sau đó đã chuyển hơn 178 triệu đồng theo yêu cầu của Quý để chuộc lại giấy tờ, tránh bị bán sang nơi khác. Sau đó, gia đình tiếp tục chuyển thêm tiền để làm thủ tục cho Tú về nước. Tháng 8/2023, Tú nhập cảnh Việt Nam.
Ngày 7-4, Công an tỉnh Phú Thọ cho biết Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh đang tạm giữ hình sự Bùi Văn Hùng (19 tuổi, ở xã Lạc Sơn) về hành vi chống người thi hành công vụ.
Trước đó khoảng 15h chiều 6-4, trong quá trình tuần tra, kiểm soát trên tuyến đường ở xã Quyết Thắng (tỉnh Phú Thọ), tổ công tác Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Phú Thọ phát hiện một người lái xe máy kẹp ba, không đội mũ bảo hiểm, vi phạm quy định về an toàn giao thông nên đã ra tín hiệu dừng xe để kiểm tra.
Tuy nhiên Bùi Văn Hùng (người cầm lái) không chấp hành hiệu lệnh mà còn quay đầu bỏ chạy, tăng ga đâm thẳng đại úy Vũ Huy Thành.
Cú tông mạnh khiến đại úy Vũ Huy Thành bị gãy xương cẳng chân trái.
Ngay lập tức tổ công tác đã nhanh chóng khống chế Hùng và hai người đi cùng trên xe, đồng thời đưa đại úy Vũ Huy Thành đi cấp cứu.
Qua kiểm tra xác định Bùi Văn Hùng vi phạm nồng độ cồn kịch khung 0,755mg/l khí thở, không có giấy phép lái xe, kẹp ba và không đội mũ bảo hiểm.
Công an tỉnh Phú Thọ cho biết ngoài việc tạm giữ hình sự Hùng, cơ quan điều tra đang điều tra, xác minh làm rõ hành vi giao xe cho người không đủ điều kiện khi tham gia giao thông.
