Sáng 15/4, TAND TP HCM xét kháng cáo kêu oan của bà Lan (49 tuổi, chủ kênh YouTube Lan Đinh) đối với bản án 1 năm 9 tháng tù về tội Lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, theo khoản 1 Điều 331 Bộ luật Hình sự.
Trong phần thủ tục, bị cáo đề nghị hoãn phiên tòa để mời luật sư nhưng HĐXX không chấp nhận. Lý do là từ sau khi tòa xử sơ thẩm đến nay, bị cáo có đủ thời gian nhưng không mời luật sư; tính chất vụ án này không thuộc bắt buộc phải có luật sư.
Trình bày kháng cáo sau đó, bà Lan cho rằng bản án sơ thẩm chưa phản ánh đúng hành vi của mình. Bị cáo thừa nhận 6 video liên quan đời sống riêng tư của vợ chồng bà Hằng do chính mình dùng điện thoại quay tại nhà ở Gò Vấp, lưu trong máy, nhưng khẳng định không phải người phát tán lên mạng.
Theo lời Lan, trước thời điểm các video xuất hiện, bà bị mất điện thoại; hai ngày sau, thành phố ban hành lệnh phong tỏa vì dịch Covid-19 nên không thể trình báo. Vài hôm sau, các nội dung này bị đăng tải liên tục trong 8 ngày.
Giải thích việc video được đăng từ tài khoản mang tên mình, bị cáo cho rằng do trong điện thoại có sẵn tài khoản cá nhân.
Trả lời HĐXX về nguồn gốc nội dung trong 6 video, Lan nói không lấy từ đâu mà do tự nghĩ ra, “không cần biết đúng hay sai”, rồi tự quay và trình bày. Từ đó, bị cáo đề nghị HĐXX trả hồ sơ để điều tra lại toàn bộ vụ án.
Nêu quan điểm tại tòa, đại diện VKS xác định tài liệu trong hồ sơ, lời khai trước đó của bị cáo, cùng kết quả thẩm vấn tại tòa có đủ cơ sở xác định việc truy tố, xét xử là đúng pháp luật, không oan sai; đề nghị HĐXX giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Tòa: Bị cáo đăng 6 video xúc phạm nghiêm trọng vợ chồng bà Phương Hằng
Sau khi nghị án, HĐXX xác định bản án sơ thẩm tuyên phạt bà Lan 1 năm 9 tháng tù là đúng người, đúng tội; căn cứ vào lời khai của bị cáo trong quá trình điều tra, đối chiếu với lời khai của những người liên quan cùng tài liệu, vật chứng thu giữ.
Hồ sơ thể hiện bị cáo từng khai mất điện thoại vào năm 2021, song ở bản cung khác lại thừa nhận đã dùng điện thoại quay video, sau đó chuyển sang máy tính để đăng tải lên mạng nhằm thu hút tương tác.
Từ các căn cứ này, HĐXX xác định bị cáo đã đăng tải 6 video, xúc phạm nghiêm trọng danh dự, uy tín của bà Nguyễn Phương Hằng và ông Huỳnh Uy Dũng.
Tại phiên phúc thẩm, bà Lan không đưa ra được tình tiết giảm nhẹ mới. HĐXX đồng thời chỉ ra bị cáo phạm tội nhiều lần nhưng cấp sơ thẩm lại nhận định là “phạm tội lần đầu” là chưa chính xác, cần rút kinh nghiệm; vì vậy cấp phúc thẩm điều chỉnh việc áp dụng tình tiết này cho đúng quy định.
Từ đó, tòa phúc thẩm bác kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm. Phán quyết này này có hiệu lực pháp luật ngay.
Theo bản án, năm 2021, bị cáo Lan tự ghi hình 6 video và phát tán trên tài khoản YouTube “Lan Đinh”, đề cập đến đời tư của bà Hằng trong quá khứ và những thông tin không có thật, chưa kiểm chứng về gia đình bà Hằng… Trong đó, video phát ngày 13/7/2021 với hơn 53.000 lượt xem có tựa đề “bà Nguyễn Phương Hằng không sợ ai chỉ sợ Đinh Lan” có nội dung không đúng sự thật rằng “ông Dũng bị quản thúc nên không xuất hiện trong livestream của vợ”.
Các video này bị xác định “chứa nội dung bịa đặt, sai sự thật, xúc phạm nghiêm trọng uy tín, danh dự, nhân phẩm của bà Nguyễn Phương Hằng và ông Huỳnh Uy Dũng; đồng thời đưa lên không gian mạng các thông tin thuộc bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư, trái quy định pháp luật”.
Hành vi của bà Lan vi phạm điểm a, b khoản 3 Điều 16; điểm d khoản 1 Điều 17 Luật An ninh mạng 2018 và điểm d khoản 1 Điều 5 Nghị định 72/2013/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng.
Nhà chức trách đánh giá hành vi của Lan xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Hồi tháng 1, TAND Khu vực 7 – TP HCM xử sơ thẩm, phạt bà Lan 1 năm 9 tháng tù.
Ngày 17-4, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Nguyễn Duy Huỳnh (42 tuổi), Trương Trung Hậu (30 tuổi), Trần Quang Anh Bằng (29 tuổi), Nguyễn Thành Đô (29 tuổi), Lê Tấn Phát (25 tuổi), Trần Hoàng Phúc (23 tuổi), Trương Quang Hiền (23 tuổi) và Nguyễn Đình Tuấn (17 tuổi) để điều tra về tội "gây rối trật tự công cộng".
Trước đó, Lê Tấn Phát và Nguyễn Đình Tuấn đăng tải trên mạng xã hội Facebook các bài viết về hành trình "phượt" nhưng nội dung được cho không thực tế, gây tranh cãi trong hội nhóm.
Từ đó, Nguyễn Thành Đô đăng bài trên trang cá nhân trêu chọc Phát và Tuấn, dẫn đến việc hai bên liên tục nhắn tin cự cãi, thách thức nhau trên mạng.
Mâu thuẫn leo thang, hai bên hẹn gặp để "giải quyết" trực tiếp tại một quán cà phê trên đường Tân Thắng (phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM).
Tại điểm hẹn, hai nhóm tiếp tục lời qua tiếng lại và xảy ra xô xát, gây mất an ninh trật tự khu vực. Nhận được thông tin, Công an phường Tân Sơn Nhì nhanh chóng có mặt, kịp thời ngăn chặn vụ việc và đưa những người liên quan về trụ sở làm việc.
Chiều 6/4, Công an TP Hà Nội công bố thông tin liên quan đến vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu.
Theo cơ quan điều tra, ông Vũ Minh Châu, người sáng lập Bảo Tín Minh Châu, cùng Vũ Minh Tú (Trưởng Ban Trợ lý độc lập) và 2 nhân viên kế toán của Công ty Bảo Tín Minh Châu bị khởi tố cùng về tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Khám xét khẩn cấp chỗ ở, nơi làm việc, các địa điểm hoạt động của Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu và các đối tượng có liên quan, công an đã thu giữ 23,3 tỷ đồng tiền mặt, 7 quyển sổ đỏ cùng nhiều tài liệu, đồ vật và một số lượng lớn kim loại màu vàng, màu bạc.
Công an Hà Nội cho biết, Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu hoạt động sản xuất, mua bán, kinh doanh vàng, trang sức do ông Vũ Minh Châu làm tổng giám đốc, đại diện theo pháp luật.
Từ ngày 28/10/2024 đến nay, công ty thay đổi người đại diện theo pháp luật từ ông Vũ Minh Châu sang bà Phạm Lan Anh, người chung sống với ông Châu như vợ chồng.
Trước năm 2024, ông Vũ Minh Châu và con trai là Vũ Minh Tú đã chỉ đạo các nhân viên bộ phận kế toán sử dụng 2 hệ thống phần mềm để quản lý và kê khai báo cáo thuế gồm: Phần mềm Hivi Gold, Hivi Gold Pro và Excel để quản lý theo dõi hoạt động kinh doanh thực tế; phần mềm kế toán Misa để kê khai báo cáo thuế.
Từ nửa cuối năm 2024 đến nay, để tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng, ông Vũ Minh Châu chỉ đạo Tú và các nhân viên trong công ty xóa toàn bộ dữ liệu trên phần mềm Hivi Gold, Hivi Gold Pro, đồng thời chuyển sang sử dụng hệ thống Excel cùng phần mềm bán hàng Fox AI để quản lý, theo dõi việc mua bán hàng hóa, dữ liệu được bộ phận kế toán lọc, kiểm tra, tổng hợp lại trước khi đẩy lên phần mềm kế toán Misa để kê khai báo thuế.
Theo dữ liệu được trích xuất trong giai đoạn 2020-2023 trên phần mềm Hivi của công ty, bước đầu, cơ quan điều tra xác định doanh thu thực tế của Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu từ năm 2020 đến năm 2023 là khoảng 13.700 tỷ đồng, chênh lệch so với báo cáo thuế của công ty là khoảng 9.700 tỷ đồng; gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước là khoảng 150 tỷ đồng.
Cơ quan Cảnh sát điều tra đang tiếp tục điều tra mở rộng vụ án, làm rõ các vi phạm, sai phạm của các đối tượng có liên quan để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Đằng sau một yêu cầu mang tính hành chính tưởng chừng bình thường là vấn đề cốt lõi: Ranh giới giữa quyền quản lý của chính quyền cơ sở và nguyên tắc độc lập trong hành nghề luật sư.
Xa hơn, đây còn là câu chuyện về vai trò và bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư trong việc bảo vệ quyền công dân, đặc biệt là quyền khiếu nại trong lĩnh vực đất đai phức tạp.
Không thể phủ nhận áp lực thực tế tại địa phương khi triển khai các dự án lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Khi quyền lợi kinh tế của người dân bị tác động, việc phát sinh khiếu nại là điều tất yếu.
Tuy nhiên, quyền khiếu nại không phải là "gánh nặng" cần hạn chế, mà là quyền hiến định.
Hiến pháp năm 2013 khẳng định mọi công dân có quyền khiếu nại, tố cáo đối với các hành vi trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.
Luật Khiếu nại năm 2011 tiếp tục cụ thể hóa khi cho phép công dân khiếu nại lần đầu, lần hai, thậm chí có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại tòa án có thẩm quyền, đồng thời khẳng định quyền được nhờ luật sư hỗ trợ, tư vấn, đại diện tham gia quá trình giải quyết khiếu nại.
Vì vậy, việc người dân gửi đơn nhiều lần, đúng trình tự, không thể bị xem là hành vi cần bị hạn chế.
Ở chiều ngược lại, vai trò của luật sư cũng đã được pháp luật xác định rõ. Luật Luật sư cho phép luật sư tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Nguyên tắc hành nghề cốt lõi là độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và tuân theo pháp luật. Điều đó khẳng định luật sư không phải là "tác nhân gây khiếu kiện", mà là người giúp hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại diễn ra đúng trình tự, hạn chế sai sót về thủ tục và nội dung.
Trong thực tiễn, bản lĩnh nghề nghiệp của luật sư không chỉ thể hiện ở những vụ án lớn, mà rõ nét nhất trong những vụ việc cụ thể, nơi người dân yếu thế cần được bảo vệ.
Trong các tranh chấp hành chính về đất đai, người dân thường ở vị thế bất lợi về thông tin và hiểu biết pháp luật. Nếu thiếu sự hỗ trợ của luật sư, quyền khiếu nại dễ bị thực hiện sai lệch hoặc bị bỏ dở. Ngược lại, khi có luật sư tham gia, đơn thư thường chặt chẽ hơn, đúng thẩm quyền hơn, hạn chế tình trạng khiếu nại tràn lan, kéo dài.
Do đó, cần nhìn nhận rằng luật sư không làm gia tăng khiếu kiện, mà góp phần đưa hoạt động khiếu nại vào khuôn khổ pháp luật. Một vụ việc có luật sư tham gia thường có cơ hội được giải quyết nhanh và chính xác hơn, bởi các lập luận pháp lý đã được chuẩn bị đầy đủ ngay từ giai đoạn đối thoại. Việc luật sư đồng hành cùng người dân vì thế không chỉ là hoạt động dịch vụ pháp lý, mà còn là một phần của cơ chế bảo vệ công lý.
Ngược lại, nếu luật sư từ chối hỗ trợ người dân trong việc thực hiện quyền khiếu nại hợp pháp, điều đó không chỉ là thiếu trách nhiệm nghề nghiệp, mà còn đi ngược lại sứ mệnh xã hội của luật sư. Khi người dân cần đến pháp luật mà không được hỗ trợ, nền tảng của nhà nước pháp quyền cũng bị ảnh hưởng.
Tất nhiên, trong trường hợp luật sư có hành vi tư vấn sai pháp luật, kích động khiếu kiện trái quy định hoặc gây mất trật tự xã hội, pháp luật đã có đầy đủ chế tài xử lý. Tùy mức độ vi phạm, luật sư có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý này thuộc thẩm quyền của các cơ quan có thẩm quyền và tổ chức luật sư theo quy định pháp luật, bảo đảm tính khách quan và đúng trình tự.
Chính vì vậy, việc "nhắc nhở, chấn chỉnh" luật sư thông qua một văn bản mang tính hành chính cần được cân nhắc thận trọng. Nếu cách diễn đạt hoặc mục đích thực hiện dẫn đến việc gây áp lực hoặc làm suy giảm tính độc lập của luật sư, thì không chỉ vượt quá giới hạn thẩm quyền mà còn ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của luật sư và quyền tiếp cận công lý của người dân.
Một vấn đề quan trọng khác là cách tiếp cận trong quản lý. Khi số lượng đơn thư tăng cao, giải pháp không thể là "giảm đầu vào" bằng cách gián tiếp hạn chế quyền khiếu nại hoặc vai trò của luật sư.
Cách làm căn cơ phải là nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại từ gốc: bảo đảm tính minh bạch của các quyết định hành chính, tăng cường đối thoại với người dân và giải quyết thỏa đáng ngay từ cơ sở. Khi niềm tin được củng cố, khiếu nại tự nhiên sẽ giảm.
Trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, luật sư phải giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp: không né tránh, không thỏa hiệp với những áp lực hành chính không phù hợp và kiên định với sứ mệnh bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Bản lĩnh ấy không nằm ở lời nói mà được thể hiện qua từng vụ việc cụ thể, nơi luật sư lựa chọn đứng về phía pháp luật và công lý.
Nếu luật sư lùi bước, người dân sẽ mất đi một chỗ dựa pháp lý quan trọng và quyền khiếu nại - dù được ghi nhận trên giấy - cũng khó được bảo đảm trong thực tế.
Bởi vậy, điều cần được "chấn chỉnh" không phải là vai trò của luật sư, mà chính là chất lượng quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai và giải quyết khiếu nại, để pháp luật thực sự trở thành công cụ bảo vệ công bằng và quyền lợi hợp pháp của người dân.
