Sáng 6.4, men theo trục đường Phạm Văn Đồng hướng về phía đông TP.HCM, chúng tôi tìm đến phường Linh Xuân (TP.Thủ Đức cũ, TP.HCM) để khám phá một di sản đang ẩn mình. Đó là đình Xuân Hiệp - ngôi đình cổ thuần Việt với tuổi đời hơn 2 thế kỷ.
Đình được xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 1818 - 1885, thờ Thần Hoàng Bổn Cảnh thôn Xuân Hiệp.
"Theo lời kể của các bậc kỳ lão địa phương thì xa xưa vùng đất này là thôn Xuân Trường có đình Xuân Trường, sau đó đổi thành thôn Xuân Hiệp và đình Xuân Hiệp", theo sách Di tích lịch sử - văn hóa ở TP.HCM (tác giả Phạm Hữu Mý, Nguyễn Văn Đường - NXB Tổng hợp TP.HCM).
Trong không gian tĩnh lặng của đình, ông Bùi Văn Tâm (67 tuổi, thủ từ của đình cổ Xuân Hiệp) chậm rãi kể: "Tôi là đời thứ 3 có nhiệm vụ trông nom đình. Theo những người đi trước, cách đây chừng 200 năm đình được dựng bằng tre, nứa; còn xây dựng đẹp và kiên cố như bây giờ đã được 97 năm".
Đình Xuân Hiệp được xây dựng theo kiến trúc cổ (5 gian 2 chái), với diện tích 765 m2 trên tổng khuôn viên 2.012 m2 như hiện nay.
Điều khiến nhiều người bất ngờ là tờ sắc phong của vua Bảo Đại (vị vua cuối cùng triều đại nhà Nguyễn - PV) vẫn được lưu giữ gần như nguyên vẹn, như một báu vật của đình làng.
Tờ sắc phong này vua ban cho thần Thành hoàng bản cảnh thôn Xuân Hiệp vào ngày 27.7.1934 (năm Bảo Đại thứ 9), với danh hiệu: "Khai nguyên Diệu hóa Chính đạo Đại vương Đôn ngưng tôn thần"; nhằm tôn vinh vị thần có công che chở.
Dẫn chúng tôi tiến lại gần khu vực thờ tự, ông Tâm chỉ tay về phía chiếc hộp kiên cố đặt trang trọng trên bàn thờ - nơi cất giữ sắc phong quý. Giọng ông trầm xuống: "Sắc phong được quấn lại và bảo quản kỹ lưỡng chứ không trưng bày ra cho khách xem".
Theo lời ông Tâm, quy trình làm sắc phong ngày xưa vô cùng công phu: "Nguyên liệu là từ cây giấy xưa, người ta ngâm rồi trải thành nhựa, đem phơi, sau đó phủ lớp dầu chai lấy từ mủ cây dầu, rồi dùng ống tre cán ra. Cuối cùng mới khắc và viết sắc phong bằng chữ Hán".
Trải qua gần 1 thế kỷ, việc bảo quản sắc phong vẫn giữ nguyên phương thức truyền thống. "Từ xưa đến nay, sắc phong chỉ cuốn lại rồi bỏ vào hộp, không dùng thêm chất liệu bảo quản nào. Lâu lâu mở ra kiểm tra, sắc phong vẫn còn gần như nguyên vẹn, chỉ có chữ là phai đi phần nào. Sắc phong được giữ gìn kỹ lắm", ông Tâm nói.
Không chỉ là nơi thờ tự, đình Xuân Hiệp còn lưu giữ những giá trị hiếm gặp giữa lòng đô thị. Mặt tiền đình nổi bật với cặp rồng tranh châu bằng gốm men xanh, hình tượng cá chép hóa rồng cùng nhiều chi tiết trang trí đậm phong cách dân gian.
Hệ thống hiên trước, hiên trái và hiên phải được thiết kế nối liền, tạo thành hành lang thông suốt là đặc trưng tiêu biểu của đình cổ Nam bộ.
Theo sách Di tích lịch sử - văn hóa ở TP.HCM, không gian tiền điện hiện lên uy nghi với hệ thống cột gỗ lớn, kèo mái, xà, rui mè được chế tác công phu.
Các án thờ thần Thành hoàng, Tả ban, Hữu ban bằng gỗ từ năm 1903 vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn, chạm khắc hình rồng mây, hoa lá tinh xảo.
Bên cạnh đó, bao lam, hoành phi, liễn đối với chữ Hán cổ cùng các họa tiết nho sóc, tứ linh, chim hoa..., góp phần tạo nên không gian linh thiêng, giàu giá trị mỹ thuật truyền thống.
Không chỉ là di tích, đây còn là điểm hẹn văn hóa của hàng ngàn người mỗi năm. Lễ hội quan trọng nhất tại đây là Lễ Kỳ yên, diễn ra vào ngày 15 - 16.11 âm lịch.
Đây là dịp để người dân cầu nguyện “quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa”, không gian diễn xướng nghệ thuật với các đoàn hát bộ truyền thống.
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và văn hóa phi vật thể, tháng 12.2004, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng đình Xuân Hiệp là di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia. Đánh dấu một trong những di tích TP.HCM tiêu biểu.
Trải qua hơn 200 năm, đình Xuân Hiệp lặng lẽ tồn tại "chứng nhân lịch sử" sau bao nhiêu đổi thay của thời cuộc, nơi lưu giữ những giá trị của làng xã Việt Nam xưa giữa TP.HCM hiện đại.
Tin Gốc: Thanh Niên
