Tôi ngoài 40 tuổi, có hơn một thập kỷ làm việc ở nước ngoài. Có một thời gian dài, tôi tin mình là người gánh vác gia đình. Nhìn lại, tôi nhận ra mình đã sống như một người cho đi không giới hạn, cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc. Tôi lớn lên với suy nghĩ phải sống có trách nhiệm, biết hy sinh. Những câu chuyện về lòng nghĩa khí khiến tôi tin nếu mình cố gắng đủ nhiều, đối xử đủ tốt, người bên cạnh sẽ trân trọng.
Tôi kết hôn với một người phụ nữ từng có gia đình riêng. Khi bước vào cuộc hôn nhân đó, tôi tự nhủ mình phải làm tốt hơn, bù đắp nhiều hơn để mọi thứ được trọn vẹn. Trong hơn 10 năm sống xa quê, tôi là người chu cấp chính cho gia đình. Tôi không tiếc tiền lo cho cuộc sống chung, cho việc học hành của các con, kể cả con riêng của vợ. Có những khoản chi mà đến bây giờ, khi ngồi tính lại, tôi mới thấy không hề nhỏ.
Điều khiến tôi day dứt không nằm ở tiền. Nó bắt đầu từ một chuyện xảy ra vài tháng sau khi cưới. Khi phát hiện một số tin nhắn không rõ ràng, thay vì đối thoại bình thường, mọi thứ lại trở thành cuộc tranh cãi mà tôi là người phải xuống nước để giữ hòa khí. Tôi đã chọn nhịn vì nghĩ đó là cách giữ gìn một cuộc hôn nhân còn quá mới. Nhìn lại, đó có lẽ là lần đầu tiên tôi chấp nhận đánh đổi lòng tự trọng để giữ một mối quan hệ. Khi bạn đã chấp nhận điều đó một lần, những lần sau sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Những năm sau đó, tôi tiếp tục làm việc, chu cấp, tin rằng chỉ cần mình cố gắng thêm một chút, mọi thứ sẽ tốt lên. Thế nhưng cảm giác mệt mỏi dần lớn hơn, khi những nỗ lực của mình không còn được nhìn nhận như trước mà trở thành điều “đương nhiên”.
Có những lúc tôi tự hỏi: mình đang xây dựng một gia đình hay chỉ duy trì một guồng quay mà trong đó vai trò của mình chỉ gói gọn trong hai chữ “trách nhiệm tài chính”? Tôi từng tự trấn an rằng đó là bổn phận của người đàn ông, nhưng bổn phận không có nghĩa là không có giới hạn. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là khi nhận ra càng cho đi mà không có giới hạn, tôi càng đánh mất tiếng nói của mình. Không chỉ trong hôn nhân, mà cả trong gia đình lớn, tôi cũng quen với việc đứng ra lo liệu. Nhiều năm liền, tôi cố gắng làm tròn trách nhiệm với cha mẹ, người thân. Đôi khi, sự cố gắng đó lại không đi kèm với sự thấu hiểu như tôi từng kỳ vọng. Đến một lúc, tôi thấy mình mệt mỏi, không phải vì làm nhiều mà vì cảm giác những gì mình làm không còn mang lại ý nghĩa như ban đầu.
Bước ngoặt đến khi tôi buộc phải nhìn lại mọi thứ một cách thẳng thắn. Tôi nhận ra điều đơn giản nhưng trước đây đã bỏ qua: Không ai có thể bảo vệ mình tốt hơn chính mình. Tôi bắt đầu thay đổi, không còn cố gắng làm hài lòng mọi người. Tôi thiết lập lại ranh giới tài chính, rõ ràng hơn trong các quyết định, tập trung vào những gì thực sự quan trọng, đặc biệt là tương lai của con trai. Tôi không phủ nhận những gì mình đã làm trong quá khứ. Nhưng nếu được quay lại, tôi sẽ làm khác đi ở một điểm: biết dừng lại đúng lúc.
Từ câu chuyện của mình, tôi rút ra vài điều: Sự tử tế nếu không có ranh giới rất dễ bị hiểu thành nghĩa vụ. Một mối quan hệ chỉ bền khi có sự cân bằng. Khi một người cố gắng quá lâu, sự mệt mỏi là điều không tránh khỏi. Đừng dùng nỗi sợ “mất mặt” để giữ một cuộc sống khiến mình kiệt sức. Đôi khi, điều “hiệp nghĩa” nhất không phải là cố gắng cứu người khác mà là biết cách giữ lại chính mình. Tôi đã mất nhiều năm để hiểu điều đó. Hy vọng những ai đang ở trong hoàn cảnh giống tôi sẽ nhận ra sớm hơn.
Tôi lấy chồng được hơn hai năm, có bé gần một tuổi. Chồng tôi đi làm xa, thường cuối tuần mới về nhà một lần nên phần lớn thời gian chỉ có hai mẹ con ở nhà với ông bà nội. Tôi bán hàng online, không quá bận, túc tắc kiếm chút bỉm sữa cho con. Từ ngày sinh con, tôi vẫn thỉnh thoảng đưa bé về ngoại chơi (thường đi về trong ngày), vừa để ông bà ngoại gặp cháu, vừa để mình được thoải mái hơn.
Cuối tuần rồi, chồng không về, tôi có nói trước với ông bà nội là sẽ đưa con về ngoại ăn cơm rồi ngủ một đêm. Mọi người cũng không ý kiến gì. Hôm sau hai mẹ con về lại nhà nội như bình thường. Vừa bế con vào nhà, ông bà nhìn cháu rồi nói nửa đùa nửa thật: "Hôm qua đi ngủ lang ngủ bụi về rồi hả?". Tôi hơi khựng lại, im lặng, tự nhiên thấy không thoải mái. Nhà ngoại là nơi tôi sinh ra và lớn lên hơn 20 năm, là nhà ông bà ngoại của cháu, vậy mà lại bị gọi là "ngủ lang ngủ bụi".
Lúc mới sinh, tôi ở cữ bên ngoại một thời gian. Đến ngày đưa con về nội, ông bà cũng hay nói với cháu kiểu: "Đây, về nhà mình rồi nhé con". Nghe một lần thì thấy bình thường, nhưng nghe nhiều lần, tôi bắt đầu để ý. Tôi nghĩ việc mẹ con tôi thường qua lại nhà ngoại chơi là bình thường, càng không phải là "đi lang bạt". Tôi cũng luôn nói trước, không phải tự ý đi hay giấu giếm gì. Chưa lần nào tôi nói lại ông bà, chỉ im lặng nhưng có vẻ ông bà càng ngày càng nói quá đáng hơn. Tôi có nên nói lại một lần cho ông biết không? Tôi sợ ông bà lại bảo tôi láo, bảo bố mẹ tôi không biết dạy con.
Tôi là người em trai được anh trai ruột nhắc tới trong bài viết "Em trai tôi có bốn con với ba người phụ nữ" cách đây hơn hai năm. Mấy ngày qua, được người bạn gửi link bài viết và thấy giống trường hợp của tôi. Đọc bài viết xong, tôi có hỏi và anh trai đã xác nhận bài đó là do anh viết. Tính tới thời điểm viết bài này, tôi đã có thêm hai bé nữa, bao gồm cả bé đang trong bụng mẹ được nhắc tới ở thời điểm anh trai tôi viết bài có nói. Theo cách nói của anh tôi thì tôi đang có năm con với bốn người phụ nữ.
Hiện tại, tôi và người vợ đầu tiên và duy nhất từng đăng ký kết hôn đã hoàn tất thủ tục ly hôn được hơn một năm. Tôi là người nuôi cả hai cháu, không yêu cầu mẹ các cháu chu cấp và luôn thoải mái khi mẹ các cháu đón các cháu lên ngoại chơi. Nhìn chung, chúng tôi vẫn giữ mối quan hệ tốt đẹp, gặp nhau vẫn cười nói và coi nhau như những người bạn. Ba cháu còn lại với ba người phụ nữ kia, các cháu ở với mẹ, tôi vẫn thường xuyên thu xếp vào thăm các cháu. Gia đình các cháu vẫn quý mến tôi, mỗi lần tôi về thăm, thường được giữ ở lại tối thiểu vài ngày. Tôi cũng thỉnh thoảng đón các cháu ra Hà Nội gặp ông bà nội cùng chú thím, cũng như gặp hai bé lớn nhà tôi. Mỗi lần như vậy, các bé thường ở khoảng vài tháng rồi tôi lại đưa về ngoại trong miền Tây.
Về hoàn cảnh của tôi, hiện tôi đã trả hết nợ nần từ một năm trước, đang kinh doanh một nhà hàng ăn uống và một quán cầm đồ. Về mặt tình cảm cá nhân, tôi đang có mối quan hệ yêu đương với một cô gái kém tôi 18 tuổi ở gần nhà. Hiện bạn ấy giúp tôi khoản thu chi ở nhà hàng. Sau khi đọc rất kỹ các bình luận của quý độc giả trên bài viết của anh trai, lời đầu tiên tôi xin cầu thị lắng nghe tất cả các ý kiến dù là trái chiều. Và tôi xin có vài lời tâm sự như sau:
Thứ nhất, về những comment nói tôi là người vô trách nhiệm, thiếu đạo đức với vợ và hai con đầu: Xã hội này có những tiêu chuẩn riêng, những tiêu chuẩn đó được số đông thừa nhận rộng rãi và coi đó là khuôn mẫu đúng. Bất cứ tiêu chuẩn nào không theo mẫu thì đó là lệch chuẩn hoặc nếu có hơn một tiêu chuẩn mà chúng mâu thuẫn nhau sẽ bị coi là tiêu chuẩn kép. Tôi chưa bao giờ cổ xúy cho bất kỳ ai sống theo cách của mình. Tuy nhiên, tôi cho rằng tuy tôi có sai về mặt pháp luật khi đã vi phạm hôn nhân một vợ một chồng nhưng về mặt trách nhiệm, tôi chưa từng là người cha, người chồng vô trách nhiệm. Người từng là vợ hợp pháp duy nhất của tôi luôn thừa nhận với tôi điều này.
Xã hội các bạn đang sống là một xã hội rộng lớn với những quy chuẩn được thừa nhận rộng rãi bởi số đông. Các bạn có thể nói rằng chúng tôi lệch chuẩn, nhưng đó là "xã hội" mà chúng tôi lựa chọn. Tôi cũng cho rằng không ai có thể thấu hiểu được ai nếu chưa từng rơi vào hoàn cảnh, bối cảnh mà người đó đang sống.
Thứ hai, với những người nói rằng tôi lừa lọc những người phụ nữ sau này sinh con với tôi: Tôi hoàn toàn không đồng ý với quan điểm này. Bởi lẽ, khi tôi ra ngoài giao lưu, tiếp khách hoặc những mối quan hệ làm ăn mà quen biết người phụ nữ nào đó, tôi luôn nói rõ mình đã có vợ con, thậm chí có nhiều hơn một vợ. Tôi chưa từng nói những lời nói dối kinh điển như: "anh đã có vợ nhưng cuộc sống gia đình không hạnh phúc...". Với tôi, nếu không phải cần sự lắt léo trong những mối quan hệ làm ăn, tôi luôn sống thẳng, sống đúng, chưa từng tô vẽ nên một người nào đó mà tôi muốn họ nhìn thấy. Hiện tại, ba người phụ nữ sau này từng có con với tôi vẫn giữ liên lạc với tôi. Dù không phải duy trì nói chuyện hàng ngày nhưng tôi tin rằng chúng tôi vẫn đang trong một mối quan hệ trân quý nhau, dù chuyện tình yêu trai gái hoàn toàn không còn nữa.
Cuối cùng, qua bài viết này của quý báo, tôi xin dành những lời biết ơn tới bố, mẹ - những người sinh ra tôi - đã luôn ủng hộ tôi vô điều kiện suốt những năm qua. Tôi cũng vô cùng biết ơn anh trai và chị dâu, những người luôn bên cạnh, động viên tôi những lúc khó khăn nhất. Tôi cũng xin cảm ơn vợ cũ và những người phụ nữ từng sinh con cho tôi, cảm ơn vì đã thấu hiểu và cảm thông cho tôi. Cuối cùng, xin cảm ơn các độc giả đã comment trên bài viết của anh trai tôi, qua những chia sẻ của độc giả, đã khiến cho nhân sinh quan của tôi ít nhiều có sự thay đổi. Tôi không dám hứa hẹn gì nhưng sẽ cố gắng sống sát nghĩa nhất với tiêu chuẩn của xã hội và sẽ là một công dân tốt, đóng góp phần nào vào sự phát triển của đất nước.
Vào những năm 50, 60 của thế kỷ XX, việc ông bà nội hoặc ngoại có một mảnh vườn cách trung tâm đô thị khoảng vài km là điều không quá khó. Các cụ vừa làm nông nghiệp, vừa chạy chợ để mưu sinh. Dù khó nghèo nhưng 5-6 đứa con lần lượt ra đời rồi lớn lên theo thời gian. Khi các cậu, các dì lập gia đình, ông ngoại tôi cho mỗi người một mảnh đất khoảng 200 m2 trong khuôn viên khu vườn rộng khoảng 1.500 m2 để làm nhà ở. Thời đất nước còn chiến tranh thì làm nhà tranh vách đất, sau năm 1975 cuộc sống ổn định dần rồi khá lên thì được thay thế bằng nhà xây gạch kiên cố.
Theo suy nghĩ lúc ấy, ông tôi chừa một cái sân to ở giữa làm nơi sinh hoạt chung. Nhà của các cậu, dì đều quay mặt vào hướng sân to đó, mỗi nhà đều có cái sân riêng, lưng nhà đều quay ra đường, tất cả ra vào chung một cái cổng. Theo ông bà, ở như vậy để cả gia đình luôn đoàn tụ, sum vầy; anh em, con cháu có điều kiện đỡ đần nhau lúc khó khăn, nhất là vào những năm khi đất nước vừa thống nhất, những năm 80, 90 của thế kỷ XX kinh tế còn rất khó khăn. Nhiều người góp ý nên cho các con ra ở riêng hoặc ở trong cùng một khu vườn nhưng mỗi nhà làm trên một lô đất, có cổng đi riêng hướng ra phía đường nhưng ông tôi không nghe. Cả gia đình ở quây quần trong khu vườn như vậy để ông yên tâm.
Lúc ông bà còn sống, nhìn chung vẫn giữ được ổn định vì có ông bà ở giữa làm trung gian hòa giải các xích mích nảy sinh từ tiếng ồn, con gà, con chó... sang nhà nhau. Hơn nữa khi ông bà còn sống thì còn tiếng nói, không ai dám qua mặt. Mọi việc chỉ phát sinh thành vấn đề lớn hơn khi ông bà tôi không còn nữa. Những việc từ trước kia tưởng đã được giải quyết xong nhưng thực ra vẫn âm ỉ cháy, cộng với những việc phát sinh hiện tại nên bùng lên thành ngọn lửa lớn. Từ việc góp ý cho nhau đến mặt nặng mày nhẹ, rồi nhắc lại chuyện cũ, to tiếng, thậm chí chửi bới nhau, khích bác, gây gổ, có lúc còn xúc phạm nhau. Việc ra vào chung một cái cổng, người thích khóa cho an toàn, người muốn mở thường xuyên để tiện ra và; rồi đời sống khấm khá hơn con cháu có xe máy, ôtô thỉnh thoảng về đỗ xe cũng gây cự cãi, to tiếng...
Vậy là từ ý tưởng để cho gia đình đoàn kết, con cháu tối lửa tắt đèn có nhau thành ra ngày càng xa nhau hơn. Có người góp ý nên đập hết nhà, quy hoạch lại, chia ra mỗi người một lô đất làm nhà quay ra đường, có cổng ngõ lối đi riêng để gia đình êm ấm hơn. Nhưng đâu phải dễ vì hiện tại ở đó chỉ những người là bố mẹ, cậu, dì, tuổi đời cũng đã U70, U80 không có điều kiện kinh tế. Hơn nữa trước đó nhà nước đã cấp giấy quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho mỗi nhà theo hiện trạng, bây giờ muốn quy hoạch, tách thửa lại cũng phải liên quan nhiều thủ tục pháp lý. Con cháu đều đã có nơi ở riêng nên không thể đầu tư hay can thiệp vào việc của các cụ được.
Thế là đành để nguyên trạng, anh em họ hàng gần với nhau mà phần ai nấy sống, cũng chẳng buồn chào hay hỏi thăm lúc gặp nhau. Gia đình có sự kiện giỗ chạp buộc phải ngồi chung mâm nhưng ánh nhìn mỗi người một hướng. Đa số con cháu đi ra làm ăn có hiểu biết hơn nhưng cũng không tránh khỏi sứt mẻ tình cảm do "tình trạng chiến tranh" của các cụ. Con cháu dù có hiểu biết nhưng đôi lúc bức xúc quá cũng có nặng lời với bề trên nên tình cảm càng phai nhạt, thậm chí ngại gặp mặt, không tham gia các sự kiện của họ hàng. Tôi cũng thuộc hàng con cháu trong đại gia đình, chỉ biết góp ý, giải hòa khi mọi người có va chạm.
Xin mượn trang viết để tâm sự cho nhẹ lòng chứ tôi không đủ sức để giải quyết những việc do lịch sử để lại. Hi vọng cũng góp được chút kinh nghiệm trong việc tổ chức gia đình cho con cháu nếu có khả năng. Cảm ơn quý độc giả đã đọc tâm sự của tôi.
