Đã 17 năm trôi qua kể từ khi bản báo cáo 9 trang đặt nền móng cho mạng lưới Bitcoin xuất hiện, thân phận thực sự của tác giả mang bút danh Satoshi Nakamoto (người đến nay vẫn được xem là “cha đẻ Bitcoin”) vẫn là một trong những bí ẩn lớn nhất kỷ nguyên số.
Tờ New York Times (Mỹ) đã thực hiện một cuộc điều tra công phu kéo dài hơn 1 năm để đi tìm chân tướng thực sự của Satoshi Nakamoto. Thông qua việc phân tích hàng nghìn email cũ và đối chiếu văn phong, các bằng chứng lịch sử và kỹ thuật đang cho thấy sự trùng khớp đáng kinh ngạc giữa nhà mật mã học người Anh Adam Back và “cha đẻ Bitcoin”.
Mối liên kết đầu tiên giữa Adam Back và Satoshi nằm ở triết lý và nền tảng kỹ thuật. Cả hai đều là thành viên cốt cán của Cypherpunk – phong trào của những người theo chủ nghĩa vô chính phủ vào đầu thập niên 1990, ủng hộ việc sử dụng mật mã học để bảo vệ tự do cá nhân và quyền riêng tư tài chính trước sự kiểm soát của chính phủ.
Từ cuối thập niên 1990, trong các email nội bộ của nhóm, tiến sĩ Adam Back đã phác thảo một ý tưởng táo bạo: mạng lưới tiền tệ phi tập trung. Hệ thống này được thiết kế với các “nút” (node) máy tính độc lập, có khả năng tự duy trì và chống lại sự thông đồng kiểm soát từ các bên thứ ba. Đây chính xác là bộ khung kiến trúc mà Satoshi Nakamoto đã sử dụng để tạo ra Bitcoin.
Đáng chú ý hơn, Adam Back chính là cha đẻ của Hashcash, hệ thống giải thuật thống kê được thiết kế ban đầu để chống thư rác. Khi ông đề xuất kết hợp Hashcash với b-money (một ý tưởng tiền mã hóa khác từ cộng đồng Cypherpunk), ông đã vô tình (hoặc hữu ý) tạo ra bản thiết kế hoàn hảo mà sau này Satoshi đã áp dụng làm cơ chế đồng thuận (Proof-of-Work) cho Bitcoin. Ngoài ra, nền tảng học vấn của ông: tiến sĩ chuyên ngành hệ thống máy tính phân tán và chuyên gia về mật mã khóa công khai lại hoàn toàn khớp với những công nghệ cốt lõi được dệt nên bên trong Bitcoin.
Nhưng điểm tương đồng không chỉ dừng lại ở thuật toán. Nhóm điều tra của New York Times đã tổng hợp toàn bộ kho dữ liệu từ 3 danh sách thư điện tử mà cộng đồng Cypherpunk thường xuyên trao đổi trong suốt giai đoạn 1990 – 2000. Bằng ba phương pháp phân tích ngôn ngữ học độc lập, kết quả đều xác định Adam Back là người có văn phong, cách hành văn giống với Satoshi Nakamoto nhất trong số hàng trăm thành viên của nhóm.
Bên cạnh đó, các điều tra viên còn phát hiện những thói quen hành vi mang tính cá nhân: cả hai đều sử dụng chung một ngôn ngữ lập trình, ưa chuộng việc hoạt động ẩn danh trên internet và thường xuyên sử dụng các bí danh. Xác suất để một cá nhân ngẫu nhiên hội tụ đầy đủ các đặc điểm chuyên môn, thói quen và văn phong này là cực kỳ thấp.
Một chi tiết quan trọng mang tính nút thắt là sự vắng mặt đầy bí ẩn của Adam Back vào thời điểm lịch sử. Xuyên suốt một thập kỷ, ông là nhân vật năng nổ hàng đầu trong các cuộc tranh luận về tiền mã hóa. Thế nhưng đúng vào giai đoạn cuối năm 2008 – thời điểm Bitcoin chính thức được công bố ra thế giới – ông lại chọn cách im lặng hoàn toàn. Sự biến mất đột ngột này được đánh giá là một điểm bất thường lớn đối với một người luôn theo sát từng nhịp đập của ngành mật mã học.
Cho đến nay, Adam Back vẫn kiên quyết phủ nhận việc mình là Satoshi Nakamoto. Tuy nhiên, những hành động thực tế của ông lại cho thấy sự gắn kết sâu sắc với hệ sinh thái này. Sau khi Bitcoin vươn lên thành một thế lực toàn cầu, ông đã thành lập Blockstream, hiện là một trong những “gã khổng lồ” cung cấp nền tảng hạ tầng cốt lõi cho mạng lưới Bitcoin. Dù tự nhận mình chỉ là một người theo sát lĩnh vực từ những ngày đầu, nhưng tầm ảnh hưởng, sự am hiểu tường tận ở mức độ chuyên gia và vị trí trung tâm của Adam Back trong thế giới tiền mã hóa hiện tại khiến nhiều người tin rằng, dù ông có phải là Satoshi hay không thì vẫn là một trong những kiến trúc sư vĩ đại nhất của Bitcoin.
Sự gián đoạn xảy ra do tín hiệu vô tuyến và laser - vốn cho phép trao đổi thông tin hai chiều giữa tàu Orion của nhiệm vụ Artemis II và Trái Đất - bị Mặt Trăng chặn lại. Điều này cũng đi kèm với hiện tượng "Trái Đất lặn", tức Trái Đất khuất sau Mặt Trăng theo tầm nhìn từ con tàu.
"Cảm ơn mọi người đã cho chúng tôi đặc ân to lớn được cùng nhau trải nghiệm hành trình này. Thật kỳ diệu", Victor Glover, phi hành gia của nhiệm vụ Artemis II, gửi thông điệp đặc biệt ngay trước khi không thể kết nối. "Khi chuẩn bị mất liên lạc vô tuyến, chúng tôi vẫn có thể cảm nhận được tình yêu từ Trái Đất. Gửi tới mọi người ở trên và xung quanh Trái Đất: chúng tôi yêu các bạn. Hẹn gặp lại ở phía bên kia".
Đến 19h24 ngày 6/4 (6h24 ngày 7/4 giờ Hà Nội), Mạng lưới Không gian Sâu (DSN) tiếp tục thu lại được tín hiệu của tàu vũ trụ, khôi phục liên lạc sau 40 phút.
Năm 1969, phi hành gia NASA Michael Collins của nhiệm vụ Apollo 11 cũng trải qua sự cô lập do mất tín hiệu khi tàu bay qua phía sau Mặt Trăng, thậm chí đơn độc hơn. Hai đồng đội của ông, Neil Armstrong và Buzz Aldrin, khi đó đang thực hiện những bước đi đầu tiên của nhân loại trên bề mặt Mặt Trăng. Tuy nhiên, Collins không hề sợ hãi và luôn cảm thấy kỳ lạ khi giới truyền thông gọi ông là "người đàn ông cô đơn nhất lịch sử".
Giới chuyên gia hy vọng sự gián đoạn liên lạc này sẽ sớm được khắc phục thời gian tới, khi NASA cũng như các cơ quan vũ trụ khác bắt đầu xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng, đẩy mạnh công cuộc khám phá thiên thể.
"Truyền dữ liệu trong không gian luôn là một thách thức lớn", Farzana Khatri, kỹ sư hệ thống trưởng kiêm thành viên cấp cao của Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử thuộc Phòng thí nghiệm Lincoln, cho biết trên trang MIT.
Với Artemis II, NASA lần đầu thử nghiệm Hệ thống liên lạc quang học Orion Artemis II (O2O) cho một nhiệm vụ có người lái ngoài không gian. Giải pháp do Phòng thí nghiệm Lincoln thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phối hợp với Trung tâm không gian Goddard thuộc NASA phát triển, có khả năng truyền dữ liệu băng thông cao hơn từ không gian so với các hệ thống tần số vô tuyến (RF) truyền thống. O2O dùng chùm tia laser để gửi video và hình ảnh độ phân giải cao về bề mặt Mặt Trăng xuống Trái Đất với tốc độ lên tới 260 Mb/giây (Mbps).
Ngoài ra, Artemis II còn liên lạc dựa vào Mạng không gian sâu (DSN) - mạng lưới toàn cầu gồm ba ăng-ten vô tuyến lớn đặt tại California, Australia, Tây Ban Nha.
Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion đưa phi hành đoàn Artemis II rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội), bay tới Mặt Trăng, thực hiện nhiệm vụ có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Ngoài O2O, nhiều công nghệ trên tàu Orion cũng lần đầu được thử nghiệm ngoài không gian. Đây còn là chuyến bay có người lái đầu tiên của SLS, tên lửa mạnh nhất do NASA chế tạo, và tàu Orion. Ngoài ra, tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng.
Dù đang nắm giữ ngôi vương trong làng trình duyệt với thị phần áp đảo, nhưng trình duyệt Chrome vẫn thường xuyên bị phàn nàn vì sự bảo thủ trong việc cập nhật các tính năng tiện ích. Tuy nhiên, bản cập nhật từ ngày 7.4 đã mang đến một 'hơi thở' mới, giải quyết triệt để nỗi ám ảnh về số lượng tab khổng lồ của những người thường xuyên làm việc cường độ cao.
Thay đổi đáng chú ý nhất chính là sự xuất hiện của Vertical Tabs (Tab dọc). Thay vì dồn ép các trang web thành những ô vuông tí hon ở cạnh trên khiến bạn không thể đọc nổi tiêu đề, giờ đây người dùng có thể chuyển dải tab sang thanh bên trái.
Chỉ với một cú nhấp chuột phải và chọn 'Show Tabs Vertically', toàn bộ tiêu đề trang web sẽ hiện ra rõ ràng. Khi cần không gian hiển thị nội dung, thanh bên này có thể thu gọn lại thành một hàng icon (favicon) tinh tế, giúp màn hình trở nên thoáng đãng hơn bao giờ hết.
Không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp tab, Google còn nâng cấp mạnh mẽ chế độ đọc (Reading Mode). Thay vì chỉ là một bảng phụ nhỏ bên lề, tính năng này giờ đây cung cấp một giao diện toàn trang, loại bỏ hoàn toàn các quảng cáo gây nhiễu và định dạng rắc rối.
Điểm cộng lớn cho bản cập nhật này là khả năng tùy biến sâu khi người dùng có thể thay đổi phông chữ, màu sắc nền, khoảng cách dòng theo ý thích. Đặc biệt, tính năng chuyển văn bản thành giọng nói (Text-to-speech) cho phép người dùng nghe nội dung trang web như một cuốn sách nói chuyên nghiệp, với quyền lựa chọn giọng đọc và tốc độ phát linh hoạt.
Nhiều chuyên gia công nghệ nhận định, những thay đổi này tuy không quá hào nhoáng nhưng lại cực kỳ thực tế. Google đang tập trung vào việc làm cho Chrome bớt gây phiền nhiễu và hỗ trợ tốt hơn cho các tác vụ hằng ngày. Với những ai dành hàng giờ đồng hồ mỗi ngày trên trình duyệt, đây thực sự là một bản nâng cấp đáng giá.
Đang nhắn tin trên Facebook, cuộc trò chuyện của anh Nguyễn Tuấn Minh (Bạch Mai, Hà Nội) bất ngờ bị gián đoạn khi Messenger yêu cầu nhập mã PIN. "Tôi gõ đúng nhưng ứng dụng cứ quay vòng, không thể vào đoạn chat cũ", anh nói, cho biết đã thử lại nhiều lần nhưng không thành công.
Từ nhiều người phản ánh gặp tình trạng tương tự. "Sự cố với Messenger khiến tôi phải chuyển qua Zalo để trao đổi với bạn", Nguyễn Khánh (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết.
Dữ liệu từ nền tảng chuyên theo dõi và phát hiện sự cố Downdetector cho thấy lượng báo lỗi liên quan đến Messenger tăng mạnh từ 22h ngày 15/4 đến rạng sáng 16/4. Vấn đề xảy ra ở diện rộng, không chỉ ở Việt Nma mà còn ở một số nước khác
Lỗi đồng bộ lịch sử chat xảy ra chủ yếu với người dùng máy tính. Khi mở Messenger, hệ thống hiển thị thông báo nhập mã PIN để khôi phục tin nhắn còn thiếu. Tuy nhiên, sau đó ứng dụng dừng ở trạng thái "đang xác minh". Một số chia sẻ cách khắc phục tạm thời là xóa cookie và dữ liệu trình duyệt, sau đó đăng nhập lại Facebook.
Mã PIN là một phần của tính năng bảo mật trên Messenger, được Meta triển khai từ cuối 2023, đi kèm cơ chế mã hóa đầu cuối. Khi người dùng bật đồng bộ lịch sử trò chuyện giữa các thiết bị, dữ liệu tin nhắn được mã hóa và lưu trữ, chỉ có thể khôi phục bằng mã PIN hoặc các phương thức xác thực đã thiết lập.
Sau khoảng ba tiếng, Messenger đã trở lại hoạt động bình thường nhưng chưa ổn định. Meta chưa đưa ra thông tin chính thức về nguyên nhân sự cố.
