Quỹ giải thưởng Breakthrough, được xem như “Oscar của khoa học”, ngày 19/4 công bố thông tin trên.
“Tôi bất ngờ quá. Phải mất một lúc tôi mới bình tĩnh lại được. Đây là một vinh dự lớn”, nhà toán học 64 tuổi chia sẻ với tờ Scientific American khi nhận tin.
Frank Merle giành giải nhờ những nghiên cứu đóng góp lớn cho sự hiểu biết của nhân loại về phương trình tiến hóa phi tuyến. Đây là công cụ toán học dùng để mô tả sự thay đổi theo thời gian của sóng, chất lưu (như nước, không khí) và các hệ thống động lực khác.
Trọng tâm nghiên cứu của ông hướng vào các điểm kỳ dị, là những thời điểm hoặc vị trí mà lời giải của phương trình đột ngột tăng vọt đến vô hạn. Ông đã giải quyết được nhiều vấn đề nền tảng, bao gồm việc chứng minh rằng một số phương trình vốn được cho là “ổn định” thực tế lại có thể “bùng nổ” (trở nên vô hạn) chỉ trong một khoảng thời gian hữu hạn.
Được nhận khoản tiền thưởng lớn, song điều khiến Merle phấn khích hơn cả là khi ông tìm ra cách tiếp cận mới cho những bài toán này, hầu hết mọi người đều không tin rằng ông có thể tạo ra điều gì thú vị.
“Thế rồi hết bài toán này đến bài toán khác lần lượt được giải quyết. Và giờ những nỗ lực đó đã nhận được sự công nhận rộng rãi”, Merle nói.
Trong suốt sự nghiệp, những đóng góp của Merle đã làm thay đổi nhiều giả định nền tảng trong lĩnh vực, tạo ra các kết nối sâu sắc giữa toán học và vật lý, đồng thời mở ra hướng đi mới cho những bài toán khó nổi tiếng chưa có lời giải.
Nghiên cứu nổi bật nhất của ông là công trình về phương trình Schrödinger phi tuyến trong vật lý lượng tử. Ban đầu, ông phân loại toàn bộ cách thức mà phương trình này có thể “bùng nổ”. Sau đó, ông cùng cộng sự chứng minh được rằng ngay cả phiên bản “phi tập trung” của phương trình này, vốn luôn được tin là cực kỳ ổn định, thực chất vẫn có thể bị phá vỡ và trở nên vô hạn.
Ngoài ra, khi nghiên cứu về giả thuyết phân rã soliton (dự đoán rằng mọi sự xáo trộn của sóng cuối cùng sẽ tan ra thành các nhóm sóng ổn định, giữ nguyên hình dạng), Merle cùng các cộng sự đã phát triển những kỹ thuật toán học mạnh mẽ để phân tích cách năng lượng di chuyển và tập trung trong các hệ thống này.
Ông cũng hợp tác cùng hai nhà toán học Yvan Martel và Pierre Raphael để làm sáng tỏ cách các điểm kỳ dị hình thành trong phương trình kiểu KdV – loại phương trình mô tả các hiện tượng từ sóng nông cho đến những cơn sóng lừng (rogue waves) nguy hiểm trên đại dương.
Hiện, ngoài công tác tại Đại học CY Cergy Paris, Merle còn giữ ghế Giáo sư Giải tích tại Viện nghiên cứu khoa học cao cấp Pháp (IHES). Thời trẻ, ông lấy bằng tiến sĩ tại Đại học Pierre và Marie Curie – Paris VI, từng giảng dạy tại Viện Courant của Đại học New York (Mỹ) trước khi về Pháp, giành nhiều giải thưởng lớn. Năm 2014, ông là diễn giả toàn thể tại Đại hội Toán học quốc tế dành cho người có đóng góp đặc biệt quan trọng. Năm 2023, ông giành giải nghiên cứu Clay – giải thưởng quốc tế danh tiếng, vinh danh những đột phá về Toán học.
Breakthrough ra đời vào năm 2012 nhằm tôn vinh các nhà khoa học, truyền cảm hứng cho các nhà khoa học trẻ và thúc đẩy khoa học vì lợi ích toàn cầu. Giải này do các nhà khoa học và doanh nhân, bao gồm nhà vật lý Yuri Milner và CEO của Meta Mark Zuckerberg, khởi xướng.
Ba lĩnh vực được trao giải gồm Toán, Vật lý cơ bản và Khoa học sự sống. Mỗi giải trị giá 3 triệu USD. Các giải thưởng khác của quỹ này như New Horizons hay Maryam Mirzakhani New Frontiers dành cho các nhà khoa học trẻ, trị giá 50.000-100.000 USD.
Cho tới nay, Breakthrough là giải khoa học trao thưởng nhiều nhất thế giới. Số tiền thưởng năm nay lên tới 18,75 triệu USD.
Viện Đào tạo số và Khảo thí, Đại học Quốc gia Hà Nội ngày 15/4 công bố phổ điểm ba đợt thi đánh giá năng lực HSA năm 2026. Điểm trung bình của hơn 57.200 thí sinh là 78,2/150.
Đây là tổng điểm ba phần thi, trong đó hai phần bắt buộc là Toán học và Xử lý số liệu (50 câu, 75 phút), Văn học - Ngôn ngữ (50 câu, 60 phút). Phần thi thứ ba, thí sinh lựa chọn giữa Khoa học và Tiếng Anh (50 câu, 60 phút). Nếu chọn Khoa học, thí sinh làm 3 trong 5 chủ đề: Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử, Địa lý.
Điểm cao nhất của kỳ thi hiện là 129, thấp hơn thủ khoa năm ngoái 1 điểm. Thí sinh này chọn phần thứ ba là Tiếng Anh.
Ở chiều ngược lại, mức thấp nhất là 22. Tỷ lệ thí sinh đạt mức điểm từ 110 trở lên chiếm khoảng 1,88%; từ 100 trở lên khoảng 8,5%. Số thí sinh đạt từ 80 điểm trở lên - mức nhiều trường lấy làm ngưỡng sàn khi xét tuyển, chiếm hơn 45%.
Theo Đại học Quốc gia Hà Nội, các tỷ lệ trên tương đối ổn định so với năm ngoái.
Phổ điểm thi đánh giá năng lực HSA ba đợt đầu năm 2026 như sau:
Năm nay, HSA được tổ chức thành 6 đợt ở 8 tỉnh, thành với quy mô hơn 120.000 thí sinh. Đây là một trong hai kỳ thi đánh giá năng lực do đại học tổ chức lớn nhất cả nước. Điểm thi HSA được hơn 100 trường sử dụng để xét tuyển đầu vào đại học.
Phát biểu tại hội thảo "Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới" hôm qua 8.4, GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục cho rằng đào tạo và sử dụng nhân tài là giải pháp then chốt để đạt mục tiêu tăng trưởng "hai con số". Mặc dù các trường đại học đang được tạo điều kiện tối đa để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và hạt nhân của hệ sinh thái khoa học công nghệ nhưng "chương trình tài năng vẫn còn là thuật ngữ xa xỉ" và "nhân tài ở đâu đó chứ không hiện hữu quanh ta".
"Chính sách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài còn thiếu hệ thống và chưa liên tục. Liên kết giữa đào tạo - nghiên cứu - sử dụng còn lỏng lẻo. Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao. Hiện tượng "chảy máu chất xám" và lãng phí nhân tài vẫn còn hiện hữu", GS Nguyễn Tiến Thảo nói.
GS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ, ĐH Quốc gia Hà Nội cho biết, dù điều kiện thực hành ở bậc đại học đã có những bước tiến dài, nhưng nếu nhìn vào các phòng thí nghiệm dành cho hệ sau đại học (thạc sĩ và tiến sĩ), Việt Nam vẫn còn ở khoảng cách "rất xa so với thế giới". Mặt khác, chúng ta chưa tạo ra được môi trường để những người có tài năng thiên bẩm mang kiến thức vào thực tế cuộc sống và dẫn dắt xã hội.
TS Đặng Văn Huấn, Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học cũng chia sẻ diễn biến triển khai Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025 - 2035 và định hướng tới 2045 mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt hồi tháng 5.2025.
Theo đó, Bộ GD-ĐT đã có một lộ trình khắt khe để đưa thuật ngữ "tài năng" thoát khỏi sự xa xỉ và trở nên thực chất hơn. Chuẩn chương trình đào tạo tài năng sẽ không dành cho số đông. Để được gọi là "tài năng", sinh viên phải vượt qua những rào cản đầu vào gắt gao: hoặc là những người đoạt giải quốc gia, quốc tế; hoặc phải nằm trong nhóm 20% có điểm số cao nhất toàn quốc.
TS Đặng Văn Huấn đưa ra một bảng tiêu chí lựa chọn cơ sở đào tạo tài năng với thang điểm 100 đầy thách thức. Chẳng hạn, một trường đại học muốn đào tạo tài năng phải có uy tín trong đào tạo tiến sĩ (20 điểm), có hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại (10 điểm) và các nhóm nghiên cứu mạnh với nhiều công bố quốc tế (15 điểm). Trong đợt xét chọn đầu tiên, chỉ có 92 ngành đào tạo đáp ứng được các tiêu chuẩn này, phần lớn tập trung vào lĩnh vực kỹ thuật và máy tính.
