13h56 ngày 6/4 (0h56 theo giờ Hà Nội), tàu Orion chính thức đưa phi hành đoàn Artemis II vượt qua kỷ lục về quãng đường xa nhất mà con người từng bay khỏi Trái Đất, 400.171 km, do Apollo 13 thiết lập năm 1970.
“Khi vượt qua khoảng cách xa nhất mà con người từng rời khỏi Trái Đất, chúng tôi muốn tôn vinh những kỳ tích và nỗ lực phi thường của người tiền nhiệm trong lĩnh vực thám hiểm không gian”, Jeremy Hansen từ Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA), thành viên phi hành đoàn Artemis II, chia sẻ. “Chúng tôi sẽ tiếp tục hành trình tiến xa hơn nữa vào không gian trước khi được Mẹ Trái Đất kéo trở lại với tất cả những gì thân yêu. Nhưng điều quan trọng nhất là chúng tôi chọn khoảnh khắc này để thách thức thế hệ hiện tại và thế hệ tiếp theo, đảm bảo kỷ lục mới sẽ không tồn tại lâu”, ông nói thêm.
Ông thay mặt phi hành đoàn đề nghị đặt tên hai hố trũng tương đối trẻ trên Mặt Trăng mà họ có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Hố nằm gần hố trũng Ohm dự kiến được gọi là Integrity, cái tên vốn được phi hành đoàn Artemis II đặt cho tàu vũ trụ Orion.
Cấu trúc còn lại, nằm gần hố trũng Glushko, được đề xuất tên Carroll nhằm tưởng nhớ người vợ quá cố của Reid Wiseman, chỉ huy nhiệm vụ Artemis II. Bà Carroll Taylor Wiseman, y tá khoa chăm sóc đặc biệt cho trẻ sơ sinh, qua đời năm 2020 sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư. Hansen xúc động khi nhắc đến Carroll và ngay sau khi ông kết thúc bài phát biểu, bốn phi hành gia ôm nhau, rơi nước mắt. Tại Trung tâm Điều khiển Nhiệm vụ của NASA ở Houston, mọi người cũng dành một phút mặc niệm.
Orion dự kiến tiếp tục di chuyển và đạt cột mốc xa hành tinh xanh nhất, 406.773 km, khoảng 5 tiếng sau.
Từ 14h45 ngày 6/4 (1h45 ngày 7/4 giờ Hà Nội), hoạt động quan sát Mặt Trăng bắt đầu diễn ra với tổng thời gian khoảng 6,5 tiếng. Ở giai đoạn này, phi hành đoàn Artemis II cách Mặt Trăng đủ gần để thực hiện những quan sát khoa học ý nghĩa (gần nhất là khoảng 6.550 km) và tàu vũ trụ được điều chỉnh sao cho các cửa sổ hướng về phía Mặt Trăng.
Trước đó, từ 10h35 ngày 6/4 (21h35 cùng ngày theo giờ Hà Nội), NASA thông báo trên X rằng phi hành đoàn Artemis II đã thức dậy, bắt đầu ngày thứ 6 của nhiệm vụ khi cách Mặt Trăng 30.304 km. Họ nhận được thông điệp đặc biệt mà Jim Lovell, phi hành gia NASA từng tham gia nhiệm vụ Apollo 8 và 13, ghi âm trước khi qua đời vào năm 2025.
Lovell gửi lời chào đến phi hành đoàn Artenis II, gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
“Tôi tự hào trao lại ngọn đuốc khi các bạn bay quanh Mặt Trăng và đặt nền móng cho sứ mệnh bay tới Sao Hỏa vì lợi ích của thế giới. Đây là một ngày lịch sử và tôi biết các bạn sẽ rất bận rộn, nhưng đừng quên tận hưởng khung cảnh. Xin gửi tới Reid, Victor, Christina, Jeremy, cùng những đội ngũ hỗ trợ tuyệt vời lời chúc may mắn và thượng lộ bình an từ tất cả chúng tôi ở Trái Đất thân yêu”, ông nói.
NASA phát sóng trực tiếp chuyến bay vòng lúc 13h, dự kiến tiếp tục đến 21h45 ngày 6/4 (từ 0h đến 8h45 ngày 7/4 giờ Hà Nội), bắt đầu với buổi thảo luận giữa phi hành đoàn Artemis II và đội ngũ nhà khoa học tại Trung tâm Điều khiển Nhiệm vụ thuộc Trung tâm Vũ trụ Johnson, Houston, nhằm rà soát các mục tiêu và lịch trình bay.
Do góc chiếu của Mặt Trời lên Mặt Trăng thay đổi khoảng một độ cứ mỗi hai giờ, phi hành đoàn không thể biết trước chính xác điều kiện ánh sáng trên bề mặt thiên thể này. Buổi họp ngắn cung cấp cơ hội cuối cùng để xem lại các chi tiết trước khi bắt đầu chuyến bay vòng.
NASA cho biết có 10 mục tiêu khoa học và 35 mục tiêu khác mà phi hành đoàn Artemis II cần hướng tới trong chuyến bay vòng qua phía sau Mặt Trăng. Chỉ huy nhiệm vụ Artemis II Reid Wiseman cùng ba đồng đội sẽ là những người đầu tiên quan sát cận cảnh Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 năm 1972.
Theo CNN, ngoài quá trình huấn luyện chuyên sâu để quan sát những điểm độc đáo của Mặt Trăng, các phi hành gia còn sở hữu một trong những “công cụ khoa học” tuyệt vời nhất: đôi mắt.
“Kể cả từ khoảng cách xa tới 6.500 km, mắt người vẫn có thể nhận biết những chi tiết quan trọng với cộng đồng khoa học”, Judd Frieling, Giám đốc bay của giai đoạn phóng Artemis II, cho biết.
Ví dụ, trong nhiệm vụ Apollo 17, chuyến thám hiểm có người lái cuối cùng trong chương trình Apollo tới bề mặt Mặt Trăng năm 1972, phi hành gia kiêm nhà địa chất Harrison Schmitt của NASA phát hiện đất màu cam và thu thập mẫu vật. Khi trở lại quỹ đạo, phi hành đoàn Apollo 17 tiếp tục nhìn thấy sắc cam tương tự trên bề mặt Mặt Trăng. Phát hiện này sau đó cho thấy, các quá trình núi lửa trên bề mặt đã diễn ra lâu hơn suy nghĩ trước đây.
“Chúng tôi trông đợi Artemis II phát hiện màu sắc tinh vi như vậy, đặc biệt ở khu vực phía xa chưa từng được mắt người quan sát. Nhờ những gì Apollo cung cấp, chúng tôi có thể đặt ra những câu hỏi thông minh hơn”, Kelsey Young, trưởng nhóm khoa học Mặt Trăng của nhiệm vụ Artemis II, cho biết.
Dù Artemis II không đổ bộ Mặt Trăng, những quan sát của phi hành đoàn về sự khác biệt màu sắc có thể giúp hiểu rõ hơn nguồn gốc và thành phần của Mặt Trăng, cũng như lý do phía gần và phía xa của Mặt Trăng trông rất khác nhau. Young nói thêm, việc đo quang trắc học, tận dụng các điều kiện chiếu sáng khác nhau trong quá trình bay vòng, cũng có thể cung cấp những thông tin giá trị.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Nhiệm vụ được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng.
Artemis đã trải qua nhiều trở ngại và bị chậm tiến độ. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Tháng 2 năm nay, NASA cũng phải lùi lịch phóng Artemis II sau khi gặp vấn đề trong cuộc tổng duyệt nạp nhiên liệu.
Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Ra đời từ những năm 1960, pin lithium-ion vẫn giữ nguyên nguyên lý hoạt động cơ bản. Nhưng với sự gia tăng sử dụng xe điện, cùng những tiến bộ trong khoa học vật liệu, chúng ta đang đứng trước cơ hội lớn để cải thiện công nghệ pin. Một trong những giải pháp được kỳ vọng thay thế pin lithium-ion đã được đưa ra chính là ion canxi.
Pin là thiết bị lưu trữ năng lượng thông qua quá trình điện hóa, bao gồm ba thành phần chính: cực dương, cực âm và chất điện giải. Nguyên lý hoạt động của pin dựa trên sự di chuyển của các hạt mang điện giữa các cực. Mặc dù pin lithium-ion có nhiều ưu điểm như mật độ năng lượng cao và thời gian sạc nhanh, nó cũng tồn tại nhiều nhược điểm, bao gồm nguy cơ cháy nổ và yêu cầu về nhiệt độ hoạt động hẹp.
Với nguyên liệu chính là canxi, một khoáng chất phong phú và an toàn cho môi trường, pin ion canxi hứa hẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích. Canxi có độ dẫn điện cao và mật độ năng lượng lý thuyết vượt trội hơn so với pin lithium-ion. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là chất điện phân gốc canxi, vốn gặp phải hiện tượng hòa tan điện cực làm giảm dung lượng pin sau mỗi chu kỳ sạc-xả.
Mới đây, một nhóm nghiên cứu từ Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông đã phát triển thành công chất điện phân canxi bán rắn nhằm cải thiện khả năng vận chuyển ion và giảm thiểu sự hao mòn. Kết quả cho thấy pin có thể duy trì 74% dung lượng sau 1.000 chu kỳ sạc-xả.
Bất chấp những lợi ích này, pin ion canxi vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua trước khi chúng có thể được áp dụng rộng rãi trong các thiết bị như smartphone. Kích thước lớn hơn của ion canxi so với ion lithium làm cho việc sạc nhanh trở nên khó khăn hơn, trong khi cơ sở hạ tầng cần thiết để sản xuất pin canxi vẫn chưa được phát triển.
Trong quá trình chờ đợi những tiến bộ tiếp theo đối với pin canxi, người dùng có thể tìm đến các sản phẩm hiện có đi kèm pin silicon-carbon nếu muốn đáp ứng nhu cầu sử dụng lâu dài. Mặc dù vậy, pin silicon-carbon mới chỉ xuất hiện trên các sản phẩm thương hiệu Trung Quốc, trong khi các ông lớn như Apple hay Samsung vẫn tiếp tục gắn bó với pin lithium-ion.
Kỳ nghỉ lễ dài ngày hay như mùa hè là thời điểm mà nhiều gia đình thường tổ chức các đợt đi du lịch xa nhà. Bên cạnh việc đóng gói hành lý và kiểm tra danh sách thiết bị cần thiết, mọi người cũng không nên bỏ qua nhiệm vụ không kém quan trọng: xem xét những thiết bị nào đang cắm điện tại nhà.
Việc rút phích cắm một số thiết bị trước khi rời đi không chỉ giúp tiết kiệm điện mà còn đảm bảo an toàn cho ngôi nhà của mình. Trong số này, có nhóm thiết bị không an toàn khi cắm điện liên tục và nhóm thiết bị tiêu thụ điện không cần thiết.
Một trong những lý do quan trọng nhất để rút phích cắm thiết bị là nguy cơ quá nhiệt hoặc cháy nổ, chẳng hạn các thiết bị nhà bếp như nồi chiên không dầu và lò nướng bánh mì tiềm ẩn rủi ro, không chỉ vì tiêu thụ điện năng lớn mà còn do dễ tích tụ bụi bẩn, có thể dẫn đến cháy nổ.
Mặc dù máy điều hòa không dễ gây cháy nổ, nhưng sự tăng giảm điện áp đột ngột có thể khiến máy quá tải và gây hư hỏng. Để đảm bảo an toàn, người dùng có thể sử dụng các thiết bị thông minh để điều khiển máy điều hòa từ xa, nhưng cần phải vận hành chúng một cách an toàn.
Ngoài vấn đề an toàn, một số thiết bị điện tử cũng nên được rút phích cắm trước khi rời khỏi nhà để tiết kiệm điện. Ví dụ, máy tính để bàn nếu để ở chế độ chờ có thể gặp sự cố nếu xảy ra mất điện, dẫn đến hư hỏng linh kiện. Các thiết bị có pin sạc lớn, như pin lithium-ion, cũng cần được rút phích cắm để tránh quá nhiệt và giảm hiệu suất theo thời gian.
Cuối cùng, tivi và các thiết bị giải trí khác cũng nên được rút phích cắm. Mặc dù tiêu thụ điện năng ở chế độ chờ không cao, nhưng vẫn có nguy cơ hư hỏng nếu xảy ra hiện tượng tăng điện áp.
Việc rút phích cắm các thiết bị này không chỉ giúp tiết kiệm điện mà còn bảo vệ an toàn cho ngôi nhà của mọi người trong thời gian vắng mặt. Hãy nhớ kiểm tra kỹ lưỡng trước khi rời đi để có một kỳ nghỉ thật thoải mái và an toàn.
Bức ảnh toàn cảnh Trái Đất, với đại dương xanh, đất liền màu nâu và nhiều khối mây trắng, cùng hiện tượng cực quang màu xanh lục ở hai cực hành tinh được chỉ huy Reid Wiseman chụp gửi về ngày 3/4. Tuy nhiên, nhiều người nhanh chóng nhận ra ảnh mới ít rực rỡ hơn so với ảnh chụp cách đây 54 năm của tàu Apollo 17, dù trang bị các công nghệ ghi hình tối tân hơn.
"Tôi không biết là do chất lượng hình ảnh hay do không khí, nhưng giờ Trái Đất trông nó thật ảm đạm", một tài khoản viết trên X.
"Hình ảnh Trái Đất cũ trông sắc nét hơn, trong khi ảnh mới này trông mờ nhạt. Chất lượng máy ảnh hay do biến đổi khí hậu?", một người khác đặt câu hỏi.
"Con người đang làm sai điều gì vậy? Trái Đất trông thật nhợt nhạt. Chúng ta đang đánh mất nó", một tài khoản lo ngại.
Tuy nhiên, nhiều người nhanh chóng đưa ra câu trả lời cho sự khác biệt của hai bức hình. "Đây là ảnh chụp mặt tối của Trái Đất được ánh trăng chiếu sáng và đã được làm sáng lên. Đó là lý do tại sao cực quang cũng xuất hiện trong đó", một người giải thích, chỉ ra cực quang ở phía Bắc bán cầu và Nam bán cầu.
"Trái Đất không thay đổi, cách chúng ta chụp ảnh nó mới thay đổi. Sự khác biệt về màu sắc giữa bức ảnh 'Quả cầu xanh' năm 1972 và hình ảnh Trái Đất hiện đại là do công nghệ", một người tự nhận là chuyên gia về thiên văn học giải thích. "Tàu Apollo 17 sử dụng máy ảnh phim, điều này giúp tăng cường màu sắc và độ tương phản một cách tự nhiên. Ngày nay, các thiết bị sử dụng cảm biến kỹ thuật số, hiệu chỉnh chi tiết về khí quyển và hiệu chuẩn màu sắc nên sẽ khác".
"Hầu hết hình ảnh hiện đại đều là nhiều lớp ảnh ghép lại, không phải ảnh chụp đơn. Đó là lý do tại sao Trái Đất ngày nay trông có vẻ kém 'sống động' hơn", một người khác nói thêm.
Trước đó, chia sẻ với National Geographic, David Melendrez, người phụ trách tích hợp hình ảnh từ tàu vũ trụ Orion về Trái Đất của NASA, cho biết phi hành đoàn Artemis II đang sử dụng máy ảnh DSLR Nikon D5, iPhone 17 Pro Max cùng bốn chiếc GoPro Hero 11 để quay phim.
Artemis II đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA). Họ có 10 ngày bay quanh Mặt Trăng, thực hiện các thí nghiệm nghiên cứu khoa học, thử nghiệm khả năng điều khiển tàu vũ trụ, kiểm tra y tế, huấn luyện sinh tồn và nhiều công việc khác.
Bảo Lâm (theo Ladbible, Space)
Nhà vệ sinh 23 triệu USD trên Artemis II
Toàn cảnh Trái Đất nhìn từ Artemis II
Phi hành đoàn Artemis II vượt mốc 'nửa đường tới Mặt Trăng'
