Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, hôm 11/4 thông báo bắt đầu quá trình “tạo điều kiện để rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz”.
Thông tin được công bố một ngày sau khi báo New York Times dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên nói rằng tình trạng mất dấu thủy lôi là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump về mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Thủy lôi về cơ bản là khối kim loại được nhồi thuốc nổ, được triển khai trên mặt nước hoặc dưới lòng biển, duy trì trạng thái neo lơ lửng hoặc chìm hẳn dưới đáy biển và bảo đảm hoạt động trong nhiều tháng. Chúng có thể kích hoạt bằng nhiều cơ chế, từ chạm nổ tới cảm ứng từ trường, âm thanh và áp suất.
Thủy lôi là một trong những vũ khí có sức tàn phá khủng khiếp nhất mà hải quân Mỹ từng đối mặt, gây hư hại cho nhiều tàu hơn bất kỳ phương thức tấn công nào khác kể từ Thế chiến II, theo báo cáo của Viện Hải quân Mỹ.
H. I. Sutton, chuyên gia hải quân tại viện nghiên cứu Hội đồng Địa chiến lược có trụ sở ở Anh, cho biết Iran sở hữu nhiều loại thủy lôi khác nhau.
Trong số đó có dòng Maham-3, được coi là “mối đe dọa chính ở vùng nước sâu” và có thể triển khai ở khu vực có độ sâu tới 100 m. Sau khi triển khai, Maham-3 sẽ nổi lên theo dây neo và lơ lửng ở độ sâu ngay dưới đáy các tàu đi ngang qua.
Nó thường được kích hoạt cách mục tiêu vài mét bằng cảm biến âm thanh, chủ yếu dựa vào tín hiệu tần số thấp do tàu thuyền phát ra. Loại thủy lôi này có thể được nâng cấp bằng cách trang bị cảm biến âm thanh định hướng, cũng như ngòi nổ từ tính để phát hiện và tấn công tàu ngầm.
Mỗi quả Maham-3 có khối lượng 383 kg, trong đó khoảng 120 kg là thuốc nổ mạnh, có đường kính 0,8 m và chiều cao 1,3 m.
Tiếp theo là thủy lôi neo Maham-1, được kích nổ bằng dòng điện khi mục tiêu va chạm với 5 gai tiếp xúc trên thân. Maham-1 có thiết kế đơn giản hơn nhiều so với Maham-3, nhưng vẫn được coi là mối đe dọa nghiêm trọng với phương tiện trên biển. Nó có tổng cộng 4 biến thể với khối lượng đầu đạn khác nhau từ 20-120 kg.
Một mẫu khác là thủy lôi đáy Maham-2, chuyên nằm dưới đáy biển và khó phát hiện hơn so với thủy lôi neo. Loại thủy lôi này mang đầu đạn nặng khoảng 320 kg, thường gài ở vùng nước nông để có thể gây sát thương hiệu quả. Nó được kích nổ dựa trên tín hiệu âm thanh hoặc từ trường của mục tiêu.
“Giống như các loại thủy lôi cảm ứng khác của Iran, nó có khả năng hoãn kích hoạt trong vài ngày và được trang bị bộ đếm tàu để bỏ qua số lượng phương tiện nhất định. Điều này khiến nỗ lực rà phá trở nên khó hơn nhiều”, chuyên gia Sutton cho hay.
Tehran còn sở hữu một loại thủy lôi đáy khác là Maham-6, được cho là phiên bản sao chép sát với dòng Manta do Italy sản xuất. Thiết kế hình nón giúp loại thủy lôi này khó bị phát hiện khi nằm dưới đáy biển, song đầu đạn 150 kg khiến nó chỉ phát huy hiệu quả tối đa ở những vùng biển nông.
Iran từng công bố hình ảnh của mẫu thủy lôi tự hành, có hình dáng tương tự dòng Maham-2, song được gắn thêm hệ thống động lực của ngư lôi. “Có khả năng nó được thiết kế để phóng từ tàu ngầm hoặc tổ hợp phòng thủ bờ biển. Tầm bắn không được công bố, song có lẽ là 10-20 km. Vũ khí này có thể dựa trên thủy lôi tự hành EM-56 của Trung Quốc”, Sutton nhận định.
Chuyên gia này nêu khả năng Iran nhập khẩu thủy lôi EM-52 Trung Quốc. Nó được trang bị động cơ rocket và đặt dưới đáy biển ở độ sâu tối đa 200 m. Khi cảm biến âm thanh phát hiện tàu di chuyển phía trên, quả đạn sẽ phóng lên và lao vào phần đáy mục tiêu.
Theo Sutton, Iran được cho là cũng nhập khẩu thủy lôi từ Nga, có thể là mẫu mìn đáy chuyên thả từ máy bay. Cũng có thông tin cho rằng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã sử dụng pháo phản lực phóng loạt Fajr-5 cỡ nòng 333 mm để rải mìn đáy ở những vùng biển có độ sâu 30 m.
Báo Wall Street Journal cho biết Iran còn biên chế một số loại mìn gắn vào thân tàu mục tiêu bằng nam châm.
Mối đe dọa từ thủy lôi Iran dường như khiến Mỹ đang phải huy động nhiều lực lượng đến Trung Đông.
Chuyên trang quân sự Mỹ War Zone cho biết USS Chief và USS Pioneer, thuộc lớp tàu quét mìn Avenger của Mỹ, đã cập cảng Ao Makham ở Thái Lan vào sáng 13/4, song chưa rõ điểm đến tiếp theo. Trang tin USNI của Viện Hải quân Mỹ cuối tuần trước cho biết hai tàu đã nhận lệnh đến khu vực tác chiến của CENTCOM.
USS Tulsa, tàu chiến đấu ven biển (LCS) được cấu hình cho nhiệm vụ quét mìn, hôm 3/4 di chuyển qua eo biển Malacca về hướng tây bắc và chưa rõ tung tích. Một chiếc khác là USS Santa Barbara dường như đang di chuyển trên Ấn Độ Dương ngày 19/3. Đây là 2 trong 3 tàu LCS quét mìn đồn trú ở Trung Đông, nhưng đã rút về Singapore chỉ vài ngày sau khi xung đột bùng phát.
“Rà phá thủy lôi là hoạt động chậm chạp, phức tạp và tiềm ẩn rủi ro đáng kể ngay cả trong môi trường an toàn. Nguy cơ với lực lượng rà phá mìn tại eo biển Hormuz còn nghiêm trọng hơn nhiều, nhất là khi Mỹ tuyên bố phong tỏa các cảng của Iran và có thể leo thang xung đột”, biên tập viên Joseph Trevithick của War Zone đánh giá.
Ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 5.4 cảnh báo rằng Iran sẽ phải trả giá đắt nếu tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa vào dân thường Israel, theo AFP.
"Cùng lúc, chúng tôi sẽ tiếp tục truy đuổi và vô hiệu hóa giới lãnh đạo khủng bố, và tấn công các mục tiêu an ninh và tài sản chiến lược trên khắp Iran", ông Katz nhấn mạnh trong một tuyên bố qua video.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ phía Iran.
Trong những ngày gần đây, Israel và Mỹ đã tấn công các cơ sở thép và hóa dầu của Iran, lập luận doanh thu từ các lĩnh vực này được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sử dụng để tài trợ cho việc sản xuất vũ khí.
Cũng trong ngày 5.4, Israel đã tấn công một tòa nhà ở phía nam thủ đô Beirut của Lebanon, sau khi đưa ra cảnh báo sơ tán, theo AFP dẫn lại thông tin từ truyền thông nhà nước Lebanon. Cuộc tấn công diễn ra khi quân đội Israel tuyên bố họ đang tấn công các mục tiêu của lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn ở Lebanon.
Một phóng viên ảnh của AFP đã nhìn thấy quả tên lửa bắn trúng một tòa nhà và máy bay chiến đấu Israel bay ở độ cao thấp trên thủ đô Beirut.
Trong khi đó, Hezbollah tuyên bố đã nhắm mục tiêu vào một tàu chiến của Israel bằng tên lửa hành trình ngoài khơi bờ biển Lebanon, theo AFP. Hezbollah lập luận tàu chiến Israel "đang chuẩn bị tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Lebanon".
Khi được AFP liên hệ, quân đội Israel khẳng định: "Chúng tôi không biết về điều đó". Các tàu chiến của Israel đã được sử dụng trong một số trường hợp gần đây để tiến hành các cuộc tấn công vào Lebanon.
Cũng theo AFP, cơ sở hạ tầng quan trọng trên khắp vùng Vịnh đã bị Iran tấn công hôm nay 5.4, với thiệt hại được báo cáo tại những cơ sở dân sự ở UAE, Bahrain và Kuwait. Các quốc gia vùng Vịnh đã phải đối mặt với các đợt tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa liên tiếp từ Iran trong những tuần qua khi Tehran đáp trả đợt tấn công của Mỹ và Israel, bắt đầu từ ngày 28.2.
Công ty dầu khí nhà nước của Kuwait ngày 5.4 cáo buộc các cuộc tấn công bằng UAV của Iran đã gây ra thiệt hại "nghiêm trọng" cho cơ sở dầu khí và hóa dầu của Kuwait.
Cùng ngày, chính quyền Abu Dhabi thông báo họ đang ứng phó với một số đám cháy tại một nhà máy hóa dầu ở Khu công nghiệp Ruwais trên bờ biển tây bắc của UAE, do mảnh vỡ rơi xuống sau khi hệ thống phòng không đánh chặn thành công.
Tại Bahrain, công ty năng lượng nhà nước khẳng định một cuộc tấn công bằng UAV của Iran đã gây ra hỏa hoạn tại một bể chứa, nhưng sau đó đã được dập tắt.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ngày 5.4 đã nhận trách nhiệm về các vụ tấn công vào những nhà máy hóa dầu ở UAE, Kuwait và Bahrain. Lực lượng này cảnh báo rằng các cuộc tấn công nhắm vào lợi ích kinh tế của Mỹ sẽ được tăng cường nếu những vụ tấn công vào mục tiêu dân sự ở Iran tái diễn, theo Reuters.
Trong cuộc đua lên mặt trăng, Liên Xô liên tục phá vỡ giới hạn của nhân loại: đưa vật thể đầu tiên chạm mặt trăng, chụp bức ảnh đầu tiên về vùng tối của mặt trăng, là nước đầu tiên hạ cánh mềm xuống mặt trăng và đưa xe tự hành đầu tiên lên mặt trăng. Nhưng chỉ một khoảnh khắc của phi hành gia Mỹ Neil Armstrong đã xóa mờ tất cả.
Ngày 13.9.1959, tàu Luna 2 đâm vào bề mặt mặt trăng với vận tốc 3,3 km/giây, đánh dấu cột mốc vật thể nhân tạo đầu tiên trong lịch sử chạm tới một thiên thể khác. Chỉ 3 tuần sau, tàu Luna 3 gửi về những bức ảnh đầu tiên chụp mặt tối của mặt trăng, tiết lộ rằng vùng khuất này gần như chỉ là cao nguyên đầy các hố va chạm. Đây là điều hoàn toàn khác biệt với mặt sáng mà nhân loại luôn nhìn thấy.
Tháng 2.1966, Luna 9 trở thành tàu đầu tiên hạ cánh mềm thành công sau 11 lần thất bại được giấu kín, gửi về những tấm ảnh đầu tiên chụp từ bề mặt một thiên thể khác, đồng thời chứng minh bề mặt mặt trăng đủ cứng để chịu tải. Điều này khẳng định bề mặt mặt trăng không có lớp bụi dày đến mức có thể nuốt chửng tàu vũ trụ như nhiều nhà khoa học lo ngại trước đó.
Kịch tính hơn, khi đó đài thiên văn Jodrell Bank của Anh đang theo dõi hoạt động của Luna 9 đã giải mã tín hiệu và công bố ảnh trước cả Moscow. Các nhà khoa học tại Jodrell Bank thu được tín hiệu, họ mượn máy fax của tờ Daily Express để in ra ảnh từ tín hiệu thu được. Ảnh được in ở Anh trước khi Liên Xô chính thức phát hành rộng rãi.
Một số nhà sử học tin rằng các kỹ sư Liên Xô cố tình dùng chuẩn máy fax vô tuyến quốc tế để phương Tây có thể xác minh độc lập sự kiện chấn động này, cho thấy một hành động khoa học vượt lên trên chính trị.
Bốn năm sau, chiếc xe tự hành Lunokhod 1 lăn bánh trên mặt trăng, là robot đầu tiên di chuyển trên một thiên thể ngoài trái đất. Nó được thiết kế để hoạt động trong 3 tháng nhưng sau đó đã chạy được đến 322 ngày, đi hơn 10 km. "Người kế nhiệm" của nó là Lunokhod 2 đã lập kỷ lục quãng đường khoảng 39 - 42 km. Kỷ lục này đứng vững suốt 40 năm, mãi đến năm 2014 mới bị xe Opportunity trên sao Hỏa của NASA phá vỡ.
Ba bi kịch liên tiếp đã làm sụp đổ giấc mộng mặt trăng của Liên Xô. Trước hết, kỹ sư Sergei Korolev, người được ví như bộ não kết nối toàn bộ chương trình, qua đời trên bàn mổ vào tháng 1.1966, gần 3 tuần trước khi Luna 9 hạ cánh thành công.
Tiếp theo đó, mâu thuẫn cá nhân giữa các nhà khoa học và hạn chế kỹ thuật buộc tên lửa N1 phải dùng 30 động cơ nhỏ thay vì 5 động cơ lớn. Quyết định này đã khiến cho tất cả 4 lần phóng N1 đều nổ tung, trong đó vụ nổ ngày 3.7.1969 xảy ra đúng 13 ngày trước khi Apollo 11 rời bệ phóng, phá hủy toàn bộ tổ hợp phóng và bị Liên Xô giấu kín suốt 20 năm.
Những gương phản xạ laser mà Lunokhod để lại trên mặt trăng vẫn đang hoạt động đến ngày nay, giúp đo khoảng cách giữa Trái Đất và mặt trăng với sai số chỉ vài mm. Các xe tự hành hiện đại, từ Perseverance trên sao Hỏa đến Hằng Nga của Trung Quốc, đều ít nhiều chịu ảnh hưởng về triết lý và kiến trúc kỹ thuật mà Luna khai sinh.
Trong khi đó, nhiều người khẳng định bước chân lịch sử của Neil Armstrong hay người đồng hành Buzz Aldrin trên mặt trăng chỉ là màn kịch vụng về tại Hollywood.
Những người theo thuyết âm mưu này bám vào hình ảnh lá cờ tung bay trên mặt trăng để khẳng định gió không thể thổi trong môi trường chân không. Tuy nhiên, theo kho lưu trữ dữ liệu từ NASA, lá cờ thực chất được thiết kế với một thanh ngang để luôn xòe rộng. Chính động tác xoay lắc khi cắm cờ của phi hành gia, cộng với quán tính trong môi trường không có lực cản không khí, đã khiến mảnh vải nylon tiếp tục đung đưa một khoảng thời gian dài.
Bên cạnh yếu tố này còn có hoài nghi về bầu trời không sao. Theo lý giải từ NASA, tuy bầu trời màu đen, thực tế đó là ban ngày trên mặt trăng và ánh sáng mặt trời cực kỳ chói lóa. Giống việc chụp ảnh trên trái đất, khi chụp ảnh ngoài trời vào buổi trưa nắng gắt, bạn phải chụp với tốc độ cực nhanh và khép khẩu độ máy ảnh. Ánh sao yếu ớt không có đủ thời gian in lên nhũ tương phim và bầu trời mặt trăng trong các bức ảnh NASA không có ngôi sao nào là vì lý do đó.
Mặt khác, các chuyên gia cũng khẳng định rằng việc làm giả thước phim quay chậm mượt mà để phát sóng trực tiếp là điều hoàn toàn bất khả thi với công nghệ truyền hình thuở ấy.
Thỏa thuận ấy còn là sự kết hợp lợi ích chiến lược riêng của từng bên với lợi ích chiến lược chung của cả hai.
Xuất khẩu kỹ thuật và công nghệ quân sự quốc phòng không chỉ đơn thuần là chuyện lợi ích kinh tế và thương mại đối với Nhật Bản mà trước hết phục vụ mục tiêu chiến lược lâu dài mà Tokyo kiên định theo đuổi bấy lâu nay là gây dựng và tăng cường vai trò và ảnh hưởng, đặc biệt ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Trên nhiều phương diện, Nhật Bản và Úc thật sự là những đối tác lý tưởng của nhau, đồng sàng đồng mộng và cùng hội cùng thuyền. Thỏa thuận mới giúp Nhật Bản và Úc củng cố cái gọi là "trục liên kết đối tác" trong mạng lưới các mối liên kết và liên thủ song phương cũng như đa phương mà từng bên đã gây dựng về quân sự, quốc phòng và an ninh với các đối tác và đồng minh trong cũng như ngoài khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Đối với Úc, tàu chiến này của Nhật Bản là sự bổ sung tuyệt hảo cho liên minh an ninh ba bên giữa Mỹ, Anh và Úc (AUKUS). Úc có được sự bổ sung ấy thì Nhật Bản cũng chẳng khác nào gây dựng được thế đứng chân trong, chân ngoài với AUKUS thông qua Úc.
