Trong những ngày đi trải nghiệm thực tế, chúng tôi có dịp gặp anh Chu Duy Thiện (41 tuổi) và chị Nguyễn Thị Huyền (36 tuổi) – hai hành khách đặc biệt với chiếc xe lăn “độc bản”.
Nhà vệ sinh và cửa lùa dành cho người khuyết tật vận động tại ga Thủ Đức – Ảnh: QUỲNH TRÂM
Trên tàu metro số 1, họ nhận ra phương tiện hiện đại này mang lại cho họ cảm giác được đối xử bình đẳng, thể hiện trong từng chi tiết như lối đi dẫn hướng, ký hiệu nổi, thang máy hay âm thanh thông báo tại nhà ga.
Điều khiến anh Thiện ấn tượng nhất lại đến từ một chi tiết rất nhỏ: cánh cửa nhà vệ sinh tại nhà ga.
Thiết kế cửa lùa – nhẹ – gọn, giúp người ngồi xe lăn giảm lực tay khi sử dụng. “Đây là thiết kế hợp lý nhất trong các thiết kế” – anh nhận xét.
Trong nhà vệ sinh, có các hạng mục như thanh vịn hay nút hỗ trợ khẩn cấp cũng được bố trí thuận tiện, tạo cảm giác an toàn cho người sử dụng.
Bảng giá vé chữ nổi tại ga Bến Thành, tuyến metro số 1 – Ảnh: QUỲNH TRÂM
Metro không chỉ mang lại sự thuận tiện trong việc đi lại, mà còn tạo cảm giác an tâm từ những chi tiết thiết kế: trên tàu có khu vực riêng dành cho người sử dụng xe lăn, giúp họ dễ dàng ổn định vị trí trong suốt hành trình. Điều đó được thể hiện rõ qua trải nghiệm của chị Huyền: “Mọi sự ưu tiên của metro hướng về người khuyết tật”.
Sự hỗ trợ kịp thời cùng thái độ niềm nở của nhân viên nhà ga khiến mỗi chuyến đi trở nên nhẹ nhàng hơn, không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn xóa đi phần nào khoảng cách tâm lý.
Với chị, metro không chỉ là phương tiện mà còn mở ra cơ hội mới. “Từ khi có metro, công việc của mình có nhiều lựa chọn hơn” – chị nói.
Khoảng cách giữa tàu và ke ga tại tuyến metro số 1 còn cao đối với người sử dụng xe lăn – Ảnh: QUỲNH TRÂM
Giao thông công cộng cũng là một cách thành phố lắng nghe nhu cầu của công dân, đặc biệt là nhóm yếu thế.
Tuy vậy hành trình ấy không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Việc thiếu thông tin từ ban đầu, cùng những bất cập như khoảng cách giữa tàu và ke ga còn cao hay thiếu thang máy, đường dốc kết nối, vẫn có thể làm gián đoạn trải nghiệm của người khuyết tật.
Bên cạnh những tín hiệu tích cực ban đầu, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng tăng cường tính liên tục của hạ tầng tiếp cận: đảm bảo thang máy hoạt động ổn định, thu hẹp khoảng cách tàu – ke ga, bổ sung đường dốc và lối đi phù hợp tại khu vực ngoài nhà ga.
Đồng thời việc cung cấp thông tin hướng dẫn rõ ràng ngay từ trước chuyến đi và nâng cao năng lực hỗ trợ của nhân viên cũng là yếu tố quan trọng, góp phần hướng đến một thiết kế toàn diện và phổ quát trong tương lai.
Cùng nhìn ra thế giới, có thể thấy thiết kế giao thông dễ tiếp cận không còn là lựa chọn mà đã trở thành tiêu chuẩn.
Tại Nhật Bản, hệ thống metro được xây dựng với triết lý “không rào cản”: từ thang máy, lối dốc, gạch dẫn hướng cho người khiếm thị đến khoảng cách tàu – ke ga được kiểm soát nhằm đảm bảo an toàn.
Tại Hàn Quốc, việc bố trí thang máy gần lối vào, gạch dẫn hướng và biển báo rõ ràng giúp người khuyết tật di chuyển độc lập hơn.
Trong khi đó, thành phố León (Mexico) kết hợp hạ tầng với chính sách hỗ trợ như xe sàn thấp, thang nâng và miễn phí vé, qua đó thúc đẩy người khuyết tật tham gia vào giáo dục và thị trường lao động, giảm bớt sự cô lập trong đời sống đô thị.
Từ những mô hình này, có thể thấy, điểm cốt lõi của giao thông đó chính là sự đồng bộ và nhất quán trong toàn bộ hệ thống bao trùm tiện lợi cho người khuyết tật.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
Đi làm cả ngày, tối nằm vật rồi lại ngày mới: Tuổi trẻ liệu có lãng phí?
“Hôm sau lại lặp lại guồng quay như vậy. Cuối tuần tôi ở nhà nghỉ ngơi để “sạc năng lượng”, nhưng rồi đến thứ hai mọi thứ lại tiếp diễn như cũ”, Thảo Vy (23 tuổi, TP.HCM) kể. Cô tự hỏi mình có đang lãng phí tuổi 23-24 không.
Trúc Linh (24 tuổi, TP.HCM) làm việc theo ca từ 7h30 đến 16h30, những ngày tăng ca có thể kéo dài đến 20h, thậm chí có tuần làm từ 14h đến 22h. Cuối tuần, cô tranh thủ bán thêm trà sữa để tăng thu nhập.
Lịch trình bận rộn, chưa lập gia đình, Trúc Linh vẫn cảm thấy cuộc sống không hề nhàm chán. Ngược lại, chính vòng lặp công việc đó mang lại cho cô niềm vui vì có thể kiếm tiền, chăm lo và dành những điều tốt đẹp cho ba mẹ cũng như người thân.
“Ý nghĩa cuộc sống không nằm ở việc phải khác biệt hay “bứt phá”, mà ở việc sống có mục tiêu và trân trọng những gì mình đang làm”, Linh bày tỏ.
Còn Quỳnh Chi (28 tuổi, Hà Nội) có con nhỏ được ông bà hỗ trợ chăm sóc ở quê. Mỗi ngày cô đi làm từ 8h30, tan làm lúc 17h30 rồi tiếp tục đi học văn bằng hai.
Khoảng 20h45 cô tan học, đến 21h45 về nhà, sau đó ăn uống, tắm rửa và nghỉ ngơi. Lịch học kéo dài 4 buổi tối mỗi tuần, 3 buổi còn lại Chi dành để tập gym và làm gia sư. Thời gian rảnh hiếm hoi, cô tranh thủ gọi điện cho con hoặc bán thêm hàng online. Cuối tuần, cô chủ yếu ôn bài, học tập hoặc sắp xếp về quê thăm con.
“Chỉ cần cố gắng thêm khoảng 3 năm nữa, mọi thứ sẽ dần ổn định hơn. Bản thân tôi đôi lúc vẫn thấy mơ hồ, nhưng vẫn chọn nỗ lực với hy vọng tương lai sẽ nhẹ nhàng hơn”, Chi nói.
Vì mong muốn thay đổi công việc và phát triển bản thân, Chi quyết định đi học và nhận được sự ủng hộ từ cả hai bên gia đình, nhờ ông bà hỗ trợ chăm cháu suốt một năm qua. Chồng cô thường xuyên đi công tác nên phần lớn thời gian cô sống một mình.
Châu An (29 tuổi, TP.HCM) nói nếu không muốn 10 năm nữa bản thân vẫn giậm chân tại chỗ, thì ngay từ bây giờ cần phải nỗ lực hết mình. Đừng chỉ về nhà lúc 18h30 rồi ăn uống, nghỉ ngơi và dọn dẹp đến khuya mới đi ngủ một cách lặp lại mỗi ngày.
“Hãy chủ động học tập để nâng cao kiến thức, mở rộng mối quan hệ và phát triển tư duy. Có thể tăng ca để tích lũy kinh nghiệm nhanh hơn, đồng thời tích cực giao tiếp, kết nối bên ngoài để mở rộng các mối quan hệ”, An nói.
An còn nói hãy dành thời gian đọc sách, nuôi thú cưng, tham gia thiện nguyện, rèn luyện thể thao…
Tương tự, Thanh Hằng (27 tuổi, TP.HCM) khuyên nên đi học vì sẽ không có thời gian trách bản thân mình lãng phí thời gian, mà sẽ hận tại sao 1 ngày chỉ có 24 giờ.
“Đi học xong, mình muốn làm gì cũng không được, vì tối nào cũng đi học, lúc rảnh tính kiếm việc làm nhưng phải ôn bài. Từ đó không rảnh để nghĩ linh tinh, bây giờ chỉ mong tuổi già đến chậm cho có sức khỏe để học”, Hằng nói.
Áp lực kép của lao động Trung Quốc thời AI
Ngày 10/4, Helen, 37 tuổi, hoàn tất thủ tục nghỉ việc tại một tập đoàn đa quốc gia ở Khu phần mềm Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Cô gia nhập công ty 8 năm trước với vị trí lập trình viên. Khi đó, "tập đoàn quốc tế" và "lập trình viên" là những cụm từ chỉ một công việc mơ ước.
Từ năm ngoái, khi công ty đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào các dự án, đội ngũ nhân sự bị thu hẹp. "Hiệu suất viết code (mã) của AI tăng vọt, các kịch bản kiểm thử cũng toàn diện hơn con người. Sự tồn tại của lập trình viên ngày càng thấp", cô nói.
Cách đây vài ngày, Helen nhận được tin nhắn từ bộ phận nhân sự và linh cảm "ngày này rồi cũng đến". "Mất việc không phải tận thế nhưng cuộc sống đột ngột bị đình trệ, như thể mọi thứ xung quanh đã bị tạm dừng", cô nói.
Helen kể đêm đầu tiên sau khi nghỉ việc cô trằn trọc không ngủ được. Cô bắt đầu lo lắng về khoản vay mua nhà, cách giải thích với gia đình và định hướng công việc tiếp theo.
Tại Thượng Hải, Lu Na, một biên dịch viên tiếng Anh có hơn 10 năm kinh nghiệm, cũng không được công ty gia hạn hợp đồng.
Sự dịch chuyển này phần lớn xuất phát từ bài toán chi phí. Dữ liệu từ Microsoft chỉ ra AI hiện có thể đảm nhận 98% nhiệm vụ cốt lõi của nghề dịch thuật. Chi phí sử dụng AI tốn khoảng 0,01 USD cho mỗi 1.000 chữ, trong khi thuê nhân công tốn 21 USD. Mức chênh lệch hơn 2.000 lần khiến nhiều doanh nghiệp chuyển sang dùng máy.
Những lao động như Helen, Luna đang chịu áp lực kép. Thị trường việc làm vốn đã cạnh tranh, nay càng trầm trọng hơn bởi "bị AI cướp việc". Theo số liệu từ Cục Thống kê nước này, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm thanh niên 16-24 tuổi (không tính sinh viên) có lúc chạm mốc kỷ lục 18,9% vào tháng 8/2025 và duy trì quanh mức 17% trong những tháng cuối năm. Áp lực này sẽ tiếp tục gia tăng khi dự kiến có khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp bước vào thị trường tìm việc trong mùa hè năm 2026.
Làn sóng thay thế nhân sự đang lan rộng đến các cơ sở giáo dục. Đại học Truyền thông Trung Quốc thông báo sẽ đóng cửa 16 chuyên ngành như Dịch thuật, Nhiếp ảnh và Truyện tranh vào năm 2025. Các trường như Đại học Sư phạm Hoa Đông hay Đại học Nam Xương cũng dừng đào tạo hàng chục ngành học thuộc lĩnh vực nghệ thuật, đồ họa và thiết kế.
Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, năm 2024 có đợt điều chỉnh ngành học lớn với hơn 1.400 điểm đào tạo bị hủy bỏ, chủ yếu là các ngành AI có thể đảm nhận. Đồng thời, hơn 400 điểm đào tạo mới về AI được mở ra trong giai đoạn 2020-2024.
Thị trường tuyển dụng cũng thay đổi tiêu chí. Xiao Luo, sinh viên năm cuối ngành Thiết kế hoạt hình tại Thẩm Dương, cho biết các công ty hiện không còn ưu tiên kỹ năng vẽ tay, thay vào đó yêu cầu ứng viên sử dụng thành thạo công cụ AI như Midjourney hay Stable Diffusion. "Nhiều năm luyện vẽ tay không bằng một người biết viết câu lệnh tốt", Luo nói.
Theo Viện nghiên cứu MyCOS, khoảng 18% sinh viên tốt nghiệp ngành đồ họa năm 2023 phải làm trái chuyên môn do không đáp ứng được yêu cầu công nghệ của doanh nghiệp.
Tình trạng tương tự diễn ra với các du học sinh nghệ thuật tại châu Âu khi thị trường vẽ minh họa và thiết kế thương mại thu hẹp, Judy, nghiên cứu sinh tại Học viện Mỹ thuật Florence (Italy), cho biết.
Để thích nghi, nhiều lao động đang tự cập nhật kiến thức. Helen hiện học cách sử dụng các công cụ AI hỗ trợ lập trình để tìm cơ hội mới. "Cách tốt nhất không phải là coi AI như kẻ thù, mà là tập trung vào những việc nó không thể làm", cô nói.
Bảo Nhiên (Theo Huxin)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/ap-luc-kep-cua-lao-dong-trung-quoc-thoi-ai-5061089.html
