Phải tiếp tục ở lại làm việc trong xưởng mì ở Kanagawa khiến Thắng, 28 tuổi, quê Hà Tĩnh thất vọng.
Đầu năm 2021, bộ phận của anh tiếp nhận một quản lý mới tên Mizuma Natsuki. Cô gái người Nhật bằng tuổi Thắng chưa thạo việc nên thường phải nhờ đồng nghiệp hướng dẫn. Cô ấn tượng nhất với chàng nhân viên người Việt vì sự chủ động và chăm chỉ. Thắng luôn làm việc tận tụy mà không cần nhắc nhở, khác với một số lao động thường trốn việc khi thiếu giám sát.
“Dù lúc nào anh cũng đeo khẩu trang, tôi vẫn cảm mến giọng nói trầm ấm và đôi mắt sáng”, Natsuki kể lại.
Cô chủ động tiếp cận anh nhiều hơn. Nhiều lần thấy Thắng vẫn cặm cụi thái thịt trong bếp khi mọi người đã tan ca, cô đến nhờ anh hướng dẫn. Hôm sau, lúc anh đang rửa rau, Natsuki lại đến phụ giúp. Thấy cô gái Nhật thân thiện, Thắng mạnh dạn hỏi: “Bạn đã ăn đồ Việt Nam bao giờ chưa?”. Cô gái lắc đầu rồi rủ luôn: “Ngày mai chúng mình đi ăn nhé!”.
Buổi hẹn đầu tiên tại một quán bánh xèo Việt Nam, Thắng lần đầu nhìn rõ khuôn mặt của Natsuki khi cô tháo khẩu trang. Anh kéo ghế cho cô ngồi, hướng dẫn cách thưởng thức món mới và chủ động thanh toán. Natsuki nhớ lại: “Tôi chưa từng gặp chàng trai nào lịch thiệp như anh ấy”.
Sau lần hẹn đó, cả hai luôn mong ngóng đến ca làm để được gặp nhau. Chàng trai thường nán lại đợi cô gái cùng về khi tan ca muộn. Họ kết bạn qua mạng xã hội, nhắn tin mỗi ngày và thành đôi mà không cần lời tỏ tình.
Yêu nhau, Natsuki càng nhận ra mình đã chọn đúng người. Cùng làm ca đêm nhưng được về trước, Thắng thường đạp xe 20 phút đến phòng trọ của bạn gái, nấu sẵn những món cô thích, đặt trên bếp rồi mới về ngủ. Cuối tuần, cô gái Nhật được nghỉ ngơi vì đã có bạn trai lo chuyện bếp núc.
Ngược lại, Thắng phục nhất khả năng quản lý tài chính của bạn gái. Natsuki hiếm khi mua sắm đồ hiệu, hạn chế dùng mỹ phẩm và luôn lập kế hoạch chi tiêu cụ thể, dành tới 60-70% thu nhập để tiết kiệm.
Biết Thắng phải gửi phần lớn tiền lương về Việt Nam để trả nợ chi phí đi xuất khẩu lao động, Natsuki thường chủ động trả tiền mỗi lần hẹn hò. Cô còn phụ đạo tiếng Nhật giúp anh tìm thêm cơ hội thăng tiến. Sau nửa năm gắn bó, họ quyết định về chung một nhà.
Yêu một người ngoại quốc, rào cản lớn nhất là văn hóa và ngôn ngữ. Những lúc giận dỗi, họ phải chuyển từ nói chuyện trực tiếp sang nhắn tin để tránh hiểu lầm. Natsuki sợ những món ăn cay nồng hay có mắm tôm, nước mắm của bạn trai, còn Thắng lại không hảo ngọt như cô. Nhưng qua thời gian sống chung, khẩu vị và tính cách của họ dần trung hòa.
“Thấy cô ấy luôn đưa mình vào mọi dự định tương lai, tôi tự nhủ phải nghiêm túc và che chở cho người con gái này”, Thắng nói.
Sau dịch, Thắng lao vào làm thêm ba công việc cùng lúc không có ngày nghỉ. Từ một nhân viên bình thường, anh vươn lên thành quản lý khu chế biến topping của công ty. Thu nhập cải thiện, anh đưa bạn gái đi du lịch nhiều nơi để bù đắp.
Bố mẹ Natsuki vốn là những người coi trọng sự ổn định, ban đầu lo lắng khi biết con yêu một chàng trai Việt là tu nghiệp sinh. Nhưng nhìn thấy nỗ lực làm việc của chàng rể tương lai, họ dần yên tâm.
Năm 2023, trong một buổi cắm trại, Thắng chính thức cầu hôn Natsuki. Họ tổ chức đám cưới theo phong tục truyền thống của cả hai quốc gia.
Cuối năm 2025, Thắng quyết định bán các khoản đất đầu tư tại Việt Nam. Cộng với số tiền tích lũy của vợ, cặp vợ chồng trẻ đã tự mua được một ngôi nhà hai tầng và ôtô tại Yokohama – quê hương của Natsuki. Sự tự lập này khiến bố vợ anh – ông Mizuma, 61 tuổi, tự hào và bất ngờ.
Tết năm nay, sau gần 10 năm xa xứ, lần đầu tiên Thắng đưa vợ về Hà Tĩnh. Cô vợ Nhật của anh gây bất ngờ với người thân, họ hàng khi có thể trò chuyện nhiều bằng tiếng Việt, dù nhiều lúc không hiểu tiếng địa phương. Natsuki nhanh chóng thích nghi với văn hóa nhà chồng, học gói bánh chưng, theo mẹ chồng ra đồng cho gà vịt ăn và còn tự trả giá khi đi mua đào, quất.
Nhìn các con hạnh phúc, bà Nguyễn Thị Hằng (mẹ Thắng) mới trút được gánh nặng trong lòng. Từng mất ngủ nhiều đêm vì lo cho tương lai bấp bênh của con trai nơi xứ người, giờ đây bà tin anh đã chọn đúng đường.
Nhìn lại hành trình đã qua, Thắng nhận ra biến cố năm 2020 không phải là vận rủi, mà là cơ duyên đưa anh đến với người phụ nữ của đời mình. Cô gái không chỉ mang lại cho anh tình yêu mà cả động lực thay đổi cuộc đời. Hai vợ chồng đang lên kế hoạch để năm nay có thể chào đón thành viên mới.
“Giờ nước Nhật không còn là xứ người. Đây đã là quê hương thứ hai, nơi cho tôi một gia đình trọn vẹn”, anh nói.
Giữa tháng 3, Sadlu, 21 tuổi, công nhân ở thành phố Surat, bang Gujarat bị giảm giờ làm khi nhà máy dệt may thu hẹp sản xuất do thiếu nhiên liệu. Nguồn cung từ Vùng Vịnh gián đoạn khiến giá gas leo thang. Những công nhân nhập cư như Sadlu buộc phải mua gas trên thị trường chợ đen với giá tăng từ 1.000 rupee lên tới 4.000 - 5.000 rupee một bình. Không kham nổi chi phí sinh hoạt, Sadlu cùng anh trai quyết định trở về quê nhà ở huyện Prayagraj, bang Uttar Pradesh, cách 1.400 km, chấp nhận bỏ mức thu nhập 500 rupee (7 USD) một ngày.
Câu chuyện của Sadlu là bức tranh chung tại nhiều trung tâm công nghiệp của Ấn Độ hiện nay. Tại các nhà ga, hàng dài công nhân mang theo lỉnh kỉnh đồ đạc xếp hàng chờ lên tàu rời đô thị.
Tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, cửa ngõ lưu thông 1/5 lượng dầu khí toàn cầu, tạo hiệu ứng dây chuyền, tác động tiêu cực đến kinh tế Ấn Độ. Tại Surat - nơi thu hút lượng lớn lao động nhập cư, gas phục vụ sản xuất không được trợ giá khiến chi phí đội lên gấp nhiều lần. Ông Ashok Jirawala, Chủ tịch Hiệp hội Phúc lợi Thợ dệt Gujarat, tính toán các doanh nghiệp có thể lỗ tới 10 triệu rupee mỗi ngày. Hệ quả là các xưởng phải giảm ngày làm việc từ 7 xuống còn 5 ngày mỗi tuần. Khoảng 150.000 công nhân (chiếm 30% lao động nhập cư ở Surat) đã trả phòng trọ, rời thành phố vì thu nhập giảm sút.
Người dân tại nhiều đô thị cũng bị ảnh hưởng. Tại Bengaluru, hàng dài xe ba gác đỗ chờ tại các trạm nạp gas hóa lỏng. Người dân mất nhiều giờ xếp hàng mua bình gas sinh hoạt, nhu cầu mua bếp điện tăng vọt, trong khi nhiều hộ dân nghèo phải quay lại đun bếp củi.
Dù trở về quê, người lao động vẫn mang theo nỗi lo cơm áo. Các bang nông thôn như Uttar Pradesh, Odisha hay Bihar vốn ít cơ hội việc làm, khó có thể gánh đỡ lượng người di cư đổ về.
Trở về quê, Sadlu tạm thời cảm thấy an toàn nhưng vẫn lo bất ổn tài chính. Anh có đủ tiền cho chi phí ăn uống trước mắt nhưng không đủ cho các khoản khác, trong khi cơ hội việc làm tại quê nhà rất hạn chế. "Tôi sẽ phải quay lại thành phố nhưng chưa xác định được thời điểm", anh nói.
Tại xưởng may ở Surat, giám đốc Naseem Khan cho biết một nửa công nhân của ông đã rời đi. Nếu xưởng đóng cửa hoàn toàn, bản thân ông cũng không trụ lại được đô thị.
"Tôi có vợ và 5 đứa con, ở lại làm sao nuôi nổi? Có lẽ tôi sẽ về quê làm nông", ông nói.
Khi tham gia sản xuất sản phẩm thủ công tại Doanh nghiệp xã hội Chạm Vào Xanh và được khuyến khích đưa sản phẩm ra thị trường, chị bắt đầu có thu nhập và dần xây dựng sự tự tin.
Việc có thể đóng góp vào kinh tế gia đình giúp chị chuyển từ vị thế phụ thuộc sang một người có vai trò, có tiếng nói. Sự chủ động về tài chính cũng mở ra những thay đổi rõ rệt trong cách chị tham gia vào đời sống xã hội.
"Trời cho" nhiều năng khiếu tạo ra sản phẩm đẹp
Người khuyết tật ở Việt Nam không thiếu năng lực lao động. Điều họ thiếu là cơ hội để tham gia vào thị trường một cách phù hợp và bền vững.
Một sản phẩm thủ công nhỏ có thể không thay đổi nền kinh tế, nhưng có thể thay đổi cuộc đời của một con người. Khi nghệ thuật trở thành sinh kế, nó mở ra một cách nhìn khác về hòa nhập cho người khuyết tật.
Dù các chính sách hỗ trợ đã có những bước tiến nhất định, một khoảng trống lớn vẫn tồn tại: làm thế nào để người khuyết tật có thể sống bằng chính năng lực của mình, thay vì phụ thuộc vào trợ cấp hoặc gia đình.
Thực tế cho thấy nhiều chương trình đào tạo nghề hiện nay chưa gắn với nhu cầu thị trường. Người học có kỹ năng nhưng không có đầu ra ổn định. Việc làm, nếu có, thường thu nhập thấp và thiếu bền vững. Vấn đề không nằm ở khả năng của người khuyết tật, mà ở cách xã hội thiết kế cơ hội cho họ.
Một hướng tiếp cận khác đang dần được chứng minh trong thực tế: sử dụng nghệ thuật và lao động sáng tạo như một con đường tạo sinh kế.
Câu chuyện này không phải là cá biệt. Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp xã hội như Chạm Vào Xanh, Vụn Arts hay Kym Viet đang cho thấy một hướng đi khả thi: khi có tổ chức phù hợp làm cầu nối, kỹ năng sáng tạo của người khuyết tật có thể trở thành sản phẩm có giá trị trên thị trường.
Những mô hình này đặt ra một cách nhìn khác: nghệ thuật không chỉ là công cụ trị liệu, mà có thể trở thành một ngành kinh tế vi mô nếu được tổ chức đúng cách.
Tại Nhật Bản, hướng tiếp cận này đã được phát triển từ sớm. Các sản phẩm do người khuyết tật tạo ra được thiết kế, đóng gói và phân phối như hàng hóa thực thụ, với sự tham gia của cả khu vực công và tư. Điều này cho thấy khi có cơ chế phù hợp, lao động sáng tạo của người khuyết tật hoàn toàn có thể trở thành một phần của nền kinh tế.
Việt Nam vẫn thiếu những cơ chế để đưa sản phẩm của người khuyết tật ra thị trường một cách bền vững. Nhiều mô hình hiện nay hoạt động trong điều kiện hạn chế, phụ thuộc vào nguồn lực ngắn hạn và chưa có sự kết nối thị trường mang tính hệ thống.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp xã hội - dù đóng vai trò cầu nối quan trọng - vẫn chưa tiếp cận được các chính sách ưu đãi tương xứng. Việc tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm phần lớn dựa vào nỗ lực cá nhân và các mối quan hệ của người quản lý, thay vì được hỗ trợ bởi các cơ chế kết nối chính thức. Điều này khiến nhiều mô hình hiệu quả khó mở rộng, và những giải pháp đã được kiểm chứng khó trở thành quy mô lớn.
Nếu coi đây là một hướng đi nghiêm túc, chính sách cần có những điều chỉnh tương ứng.
Trước hết, cần xây dựng cơ chế ưu đãi rõ ràng hơn cho các doanh nghiệp xã hội trong lĩnh vực này, đặc biệt về thuế và tiếp cận tài chính, nhằm khuyến khích các mô hình tạo tác động dài hạn.
Thứ hai, cần phát triển các chương trình kết nối thị trường mang tính hệ thống, trong đó Nhà nước đóng vai trò trung gian, giúp đưa sản phẩm của người khuyết tật vào các chuỗi giá trị hiện có, bao gồm cả mua sắm công.
Thứ ba, giáo dục nghề cần mở rộng theo hướng linh hoạt hơn, đưa nghệ thuật ứng dụng và sáng tạo vào như một lựa chọn thực chất, thay vì chỉ giới hạn trong một số ngành nghề truyền thống.
Xóa bỏ rào cản cho người khuyết tật không chỉ là cải thiện hạ tầng, mà là thiết kế lại cách họ tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội. Khi cơ hội được tổ chức đúng cách, người khuyết tật không cần được "hỗ trợ" để tồn tại, mà có thể tự tạo ra giá trị và khẳng định vị trí của mình.
Và trong hành trình đó, nghệ thuật - nếu được nhìn nhận đúng - có thể không chỉ thay đổi một cuộc đời, mà còn góp phần thay đổi cách xã hội vận hành.
Hành trình Đỏ lần thứ XIV do Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương và Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia vận động hiến máu tình nguyện chủ trì, phối hợp với Công ty cổ phần VTVCorp, các trung tâm truyền máu, ban chỉ đạo vận động hiến máu tình nguyện - Hội Chữ thập đỏ 32 tỉnh, thành tổ chức.
Chương trình sẽ diễn ra trong tháng 6 và tháng 7 năm nay, dự kiến chính thức khai mạc toàn quốc tại TP.HCM vào ngày 9 đến 12-6.
Hành trình Đỏ năm nay đặt mục tiêu tiếp nhận 120.000 đơn vị máu (25.000 đơn vị máu tại các ngày hội chính, và 95.000 đơn vị máu tại các ngày hưởng ứng).
PGS.TS Nguyễn Hà Thanh, Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, Trưởng ban tổ chức Hành trình Đỏ - chia sẻ hơn một thập kỷ qua, Hành trình Đỏ đã tiếp nhận trên hơn 1 triệu đơn vị máu, góp phần thay đổi nhận thức của hàng triệu người dân về hiến máu tình nguyện, từng bước khắc phục tình trạng khan hiếm máu vào dịp hè.
"Đây là cơ hội để các trung tâm truyền máu và ngành y tế địa phương nâng cao năng lực tổ chức, phối hợp hiệu quả các chương trình hiến máu quy mô lớn… Đặc biệt chương trình đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần nhân ái, tình nghĩa đồng bào, tiếp nối và lan tỏa truyền thống tương thân tương ái tốt đẹp của dân tộc Việt Nam chúng ta", ông Thanh bày tỏ.
Ông Thanh nói thêm Hành trình Đỏ còn góp phần tăng cường công tác điều phối máu giữa các địa phương, xây dựng và đào tạo lực lượng tình nguyện viên tại chỗ, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động hiến máu trong cộng đồng.
Đại diện đơn vị sẽ đăng cai lễ khai mạc toàn quốc, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP.HCM Nguyễn Minh Nhựt cho biết sau sáp nhập có 168 phường, xã, đặc khu, việc vận động hiến máu gặp một số khó khăn, nhưng TP.HCM vẫn quyết tâm tổ chức tốt lễ khai mạc và ngày hội hiến máu sắp tới.
