Từ ngày 1-7, Việt Nam sẽ bắt đầu kiểm định khí thải đối với xe máy đang lưu hành tại Hà Nội và TP.HCM theo Quyết định số 13/2026. Lộ trình tiếp tục mở rộng ra các đô thị lớn từ năm 2028 và dự kiến áp dụng tại 28 tỉnh, thành vào năm 2030.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia có cách tiếp cận linh hoạt hơn, đặc biệt với xe máy - phương tiện chiếm tỉ trọng lớn tại các nước đang phát triển.
Thay vì kiểm định ngay từ đầu, không ít quốc gia lựa chọn miễn kiểm tra trong những năm đầu sử dụng, thậm chí không áp dụng kiểm định định kỳ đối với một số nhóm xe.
Tại Thái Lan, xe máy được miễn kiểm định trong 5 năm đầu kể từ khi đăng ký. Sau thời gian này, chủ xe phải kiểm tra định kỳ hằng năm khi gia hạn đăng ký. Nội dung kiểm tra bao gồm mức phát thải khí thải, tình trạng động cơ và các yếu tố an toàn cơ bản.
Indonesia cũng là một ví dụ đáng chú ý. Trên phạm vi toàn quốc, quốc gia này chưa áp dụng kiểm định khí thải định kỳ bắt buộc đối với xe máy cá nhân. Thay vào đó, xe được kiểm tra theo chu kỳ 5 năm khi gia hạn đăng ký, chủ yếu để xác nhận tính hợp pháp của xe.
Tuy nhiên, tại thủ đô Jakarta - nơi thường xuyên đối mặt với ô nhiễm không khí, chính quyền địa phương đã triển khai kiểm tra khí thải bắt buộc. Các xe trên 3 năm tuổi phải kiểm tra định kỳ, kèm theo chế tài xử phạt đối với xe không đạt tiêu chuẩn.
Không chỉ miễn trong vài năm đầu, một số quốc gia còn không yêu cầu kiểm định định kỳ đối với xe máy.
Tại châu Âu, quy định chung của Liên minh châu Âu (EU) không bắt buộc các nước thành viên phải kiểm định xe máy. Một số quốc gia như Phần Lan, Ireland hay Hà Lan hiện không áp dụng kiểm định định kỳ với loại phương tiện này.
Thay vì kiểm tra định kỳ, các nước này tập trung kiểm soát ngay từ khâu sản xuất thông qua các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt, kết hợp với kiểm tra ngẫu nhiên hoặc kiểm tra bên đường.
Nước Mỹ cũng áp dụng chính sách tương tự khi cho các bang các quyền tự quyết về vấn đề kiểm định. Nhiều bang không áp dụng kiểm định với xe máy như Alaska, Michigan, Minnesota, Mississippi, Texas…
Ở Nhật Bản, chính sách kiểm định được thiết kế theo dung tích động cơ. Xe máy trên 250cc phải tham gia hệ thống kiểm định "Shaken" với lần đầu sau 3 năm và sau đó định kỳ 2 năm/lần.
Trong khi đó, xe dưới 250cc - chiếm phần lớn thị trường - không phải kiểm định định kỳ. Tương tự châu Âu, chính phủ nước này kiểm soát khí thải chủ yếu thông qua tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt áp dụng cho nhà sản xuất.
Theo các chuyên gia, trong 3 - 5 năm đầu sử dụng, xe máy vẫn vận hành gần với trạng thái ban đầu do nhà sản xuất thiết kế. Các hệ thống như phun nhiên liệu, cảm biến oxy hay bộ chuyển đổi xúc tác vẫn hoạt động ổn định, giúp giảm thiểu phát thải.
Ngoài ra, xe mới ra thị trường thường phải đáp ứng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt như Euro 3, Euro 4 hoặc tương đương. Vì thế, việc kiểm định trong giai đoạn này được cho là ít mang lại hiệu quả môi trường, trong khi lại làm phát sinh chi phí và thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, sau khoảng 3 - 5 năm, các bộ phận bắt đầu hao mòn, hiệu suất giảm dần, mức phát thải tăng lên đáng kể. Đây cũng là lý do nhiều quốc gia lựa chọn mốc thời gian này để bắt đầu kiểm định.
Thực tế, thời gian gần đây các quốc gia châu Âu cũng xem xét việc kiểm định xe máy hằng năm, nhưng cuối cùng đã không được thông qua. Một trong những lý do khiến đề xuất này bị gác lại nằm ở thói quen sử dụng xe máy trong khu vực.
Người dân châu Âu hiểu rằng họ đang cầm lái một chiếc xe không có túi khí hay có cấu trúc bên ngoài đủ tốt để hấp thụ lực một khi có va chạm, do đó họ đặc biệt coi trọng vấn đề bảo dưỡng. Vô hình trung, điều này cũng giúp những chiếc xe máy giữ được mức độ phát thải gần tương đương khi mới ra mắt.
Thực tế quốc tế cho thấy không có một mô hình chung cho tất cả các quốc gia. Một số nước miễn kiểm định trong thời gian đầu, số khác miễn hoàn toàn, trong khi nhiều nơi áp dụng linh hoạt theo khu vực hoặc mức độ ô nhiễm. Điểm chung là các chính sách đều hướng tới việc cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ môi trường, chi phí xã hội và năng lực hệ thống kiểm định.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
