Giáo dục hòa nhập cho đến nay vẫn thường bị hiểu khá đơn giản là đưa sinh viên khuyết tật vào học chung trường, chung lớp với sinh viên không có khuyết tật. Nhưng việc được chấp nhận vào học không đồng nghĩa với được hòa nhập.
Một sinh viên có thể hiện diện trong lớp học, nhưng vẫn bị loại trừ khỏi những cơ hội học tập.
Trong gần 5 năm làm công việc hỗ trợ sinh viên khuyết tật tại một trường đại học quốc tế, tôi đã đồng hành cùng nhiều sinh viên với những dạng khuyết tật và tình trạng sức khỏe rất khác nhau. Mỗi bạn là một câu chuyện riêng, với những khó khăn rất riêng trong học tập và sinh hoạt, và với những nhu cầu hỗ trợ cũng rất riêng.
Tôi vẫn nhớ một bạn sinh viên khiếm thị bối rối trong lớp khi giảng viên bất ngờ yêu cầu tất cả sinh viên phải liên tục di chuyển từ bàn này sang bàn khác và trả lời những câu hỏi trắc nghiệm chỉ trong 30 giây – khoảng thời gian quá ngắn để người hỗ trợ kịp đọc đáp án cho bạn lựa chọn.
Tôi nhớ một sinh viên sử dụng xe lăn học rất giỏi nhưng chưa từng một lần được tham gia ngày hội thể thao cùng bạn bè, chỉ vì tất cả các hoạt động đều mặc định đòi hỏi thể lực và không ai nghĩ tới việc thiết kế để em có thể tham gia.
Tôi cũng nhớ những sinh viên rối loạn phổ tự kỷ, hoặc có rối loạn ngôn ngữ, hoảng hốt mỗi khi nhìn thấy yêu cầu phải thuyết trình trước lớp. Những tình huống ấy cho thấy rào cản không chỉ nằm ở cơ thể hay tình trạng sức khỏe của người học, mà còn nằm ở cách môi trường học tập được thiết kế.
Cũng cần nói rõ rằng đây không chỉ là vấn đề của riêng sinh viên khuyết tật. Giáo dục hòa nhập thực chất cần nhìn thấy sự giao thoa giữa khuyết tật với những yếu tố khác như giới, điều kiện kinh tế, nơi sinh sống và cơ hội tiếp cận dịch vụ.
Khi cơ hội giáo dục bị hạn chế, cơ hội việc làm cũng bị thu hẹp theo.
Năm 2023, tỉ lệ tham gia lực lượng lao động của người khuyết tật chỉ là 23,9%, thấp hơn rất nhiều so với mức 77,4% ở người không khuyết tật; khoảng cách này đặc biệt lớn ở nhóm tuổi 18-40.
Nói cách khác, khuyết tật là một trong những “phép thử” rõ ràng nhất để nhìn ra liệu một hệ thống giáo dục có thực sự sẵn sàng cho sự đa dạng, hay vẫn đang âm thầm ưu tiên một nhóm người học “kiểu mẫu” và bỏ lại phía sau những người khác.
Các cơ sở giáo dục hiện nay thường coi việc tạo cơ hội học tập công bằng cho sinh viên khuyết tật chủ yếu là những điều chỉnh đơn lẻ cho từng cá nhân khi có yêu cầu.
Những điều chỉnh này dĩ nhiên rất cần thiết: thêm thời gian làm bài cho sinh viên có khó khăn về vận động; cung cấp tài liệu điện tử cho sinh viên khiếm thị; cho phép trình bày theo hình thức phù hợp hơn với sinh viên có khó khăn về giao tiếp.
Nhiều sinh viên sẽ không thể học tập hoặc hoàn thành chương trình nếu không có những hỗ trợ đó. Nhưng nếu hòa nhập chỉ phụ thuộc vào việc sinh viên phải tự giải trình, tự chứng minh và lặp đi lặp lại khó khăn của mình với từng môn học, từng giảng viên, thì gánh nặng vẫn đang được đặt nhiều hơn lên vai người học mà không có những cân nhắc chủ động từ phía hệ thống.
Trong bối cảnh Việt Nam, không phải sinh viên nào cũng dễ dàng có giấy tờ xác nhận “loại khuyết tật”, đặc biệt với những tình trạng như khuyết tật học tập, rối loạn phát triển thần kinh hay các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Bên cạnh đó là những định kiến rất quen thuộc: rằng người xin hỗ trợ là “yếu đuổi”, là “không đủ cố gắng”, là “không đủ năng lực”, thậm chí là đang đòi hỏi sự ưu ái quá mức. Chính những rào cản đó khiến nhiều sinh viên chọn im lặng, tự xoay xở một mình, cho đến khi các em kiệt sức hoặc bị bỏ lại phía sau.
Khi một hệ thống được thiết kế mà phụ thuộc quá nhiều vào các điều chỉnh cho từng cá nhân, thì sẽ luôn có rất nhiều sinh viên không bao giờ đi được đến bước nhận hỗ trợ. Đó là lý do vì sao giáo dục hòa nhập cần vượt lên trên những câu chuyện về sự cảm thông và những hỗ trợ mang tính “chữa cháy”.
Điều chúng ta cần nói đến nhiều hơn là việc chủ động thiết kế hoạt động dạy học để thúc đẩy hòa nhập công bằng ngay từ đầu.
Giảng viên cần chuẩn bị tài liệu ở các định dạng tiếp cận hơn; sử dụng nhiều cách truyền đạt khác nhau thay vì chỉ dựa vào một hình thức duy nhất; thiết kế các hoạt động học tập linh hoạt để sinh viên có thể tham gia bằng nhiều cách; và xây dựng các hình thức đánh giá hơn để người học thể hiện được năng lực thực sự của mình.
Khi một lớp học được thiết kế theo hướng đó, không chỉ sinh viên khuyết tật được hưởng lợi. Sinh viên có lo âu, trầm cảm, rối loạn phổ tự kỷ hay giảm chú ý, bệnh lý mãn tính, hay đơn giản là có những cách học khác với số đông, cũng có thêm cơ hội để học tốt hơn. Hòa nhập không phải là sự ưu tiên dành cho một nhóm nhỏ; đó là cách làm giáo dục tốt hơn cho tất cả mọi người.
Nhưng để làm được điều đó, không thể chỉ trông chờ vào thiện chí của một vài giảng viên hay nỗ lực của một phòng ban chuyên trách.
Giảng viên và cán bộ nhân viên cũng cần được hỗ trợ một cách thực chất: được tập huấn, được cung cấp tài liệu, được tạo điều kiện về thời gian và cơ chế để linh hoạt hơn trong giảng dạy và đánh giá.
Sẽ là không đủ nếu chúng ta chỉ nói với giảng viên rằng họ cần phải “tạo điều kiện cho sinh viên nhiều hơn” mà không đi kèm với những hỗ trợ tương xứng.
Hòa nhập không nên là gánh nặng riêng của sinh viên khuyết tật, cũng không nên trở thành phần việc “làm thêm” của giảng viên. Đó phải là trách nhiệm chung của cả một cơ sở giáo dục.
Khi ngày càng nhiều sinh viên có cơ hội bước vào giảng đường đại học, sự đa dạng trong lớp học cũng sẽ ngày càng trở thành một thực tế hiển nhiên. Và khi đó, hòa nhập không thể tiếp tục được xem là sự ban ơn cho một nhóm thiểu số. Nó cần được nhìn nhận đúng như bản chất: một thước đo quan trọng của chất lượng giáo dục và của mức độ tiến bộ của một xã hội.
Hành trình Đỏ lần thứ XIV do Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương và Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia vận động hiến máu tình nguyện chủ trì, phối hợp với Công ty cổ phần VTVCorp, các trung tâm truyền máu, ban chỉ đạo vận động hiến máu tình nguyện - Hội Chữ thập đỏ 32 tỉnh, thành tổ chức.
Chương trình sẽ diễn ra trong tháng 6 và tháng 7 năm nay, dự kiến chính thức khai mạc toàn quốc tại TP.HCM vào ngày 9 đến 12-6.
Hành trình Đỏ năm nay đặt mục tiêu tiếp nhận 120.000 đơn vị máu (25.000 đơn vị máu tại các ngày hội chính, và 95.000 đơn vị máu tại các ngày hưởng ứng).
PGS.TS Nguyễn Hà Thanh, Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, Trưởng ban tổ chức Hành trình Đỏ - chia sẻ hơn một thập kỷ qua, Hành trình Đỏ đã tiếp nhận trên hơn 1 triệu đơn vị máu, góp phần thay đổi nhận thức của hàng triệu người dân về hiến máu tình nguyện, từng bước khắc phục tình trạng khan hiếm máu vào dịp hè.
"Đây là cơ hội để các trung tâm truyền máu và ngành y tế địa phương nâng cao năng lực tổ chức, phối hợp hiệu quả các chương trình hiến máu quy mô lớn… Đặc biệt chương trình đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần nhân ái, tình nghĩa đồng bào, tiếp nối và lan tỏa truyền thống tương thân tương ái tốt đẹp của dân tộc Việt Nam chúng ta", ông Thanh bày tỏ.
Ông Thanh nói thêm Hành trình Đỏ còn góp phần tăng cường công tác điều phối máu giữa các địa phương, xây dựng và đào tạo lực lượng tình nguyện viên tại chỗ, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động hiến máu trong cộng đồng.
Đại diện đơn vị sẽ đăng cai lễ khai mạc toàn quốc, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ TP.HCM Nguyễn Minh Nhựt cho biết sau sáp nhập có 168 phường, xã, đặc khu, việc vận động hiến máu gặp một số khó khăn, nhưng TP.HCM vẫn quyết tâm tổ chức tốt lễ khai mạc và ngày hội hiến máu sắp tới.
"Nhập ngũ chưa chắc đã phải ra chiến trường nhưng ít nhất thu nhập được đảm bảo", Chawanakorn Manyum, 22 tuổi, nói trong khi đang mặc thử bộ quân phục tại một trung tâm tuyển quân ở Bangkok.
Chawanakorn từng làm thợ xây tự do và nhận thấy môi trường quân đội mang lại khoản thù lao chắc chắn hơn. Anh dự định học khóa hạ sĩ quan sau khi hoàn thành nghĩa vụ.
Chàng trai 22 tuổi là một trong số hàng nghìn thanh niên Thái Lan tình nguyện gia nhập quân đội trong kỳ tuyển quân tháng 4. Số liệu cho thấy tỷ lệ nam giới tự nguyện nhập ngũ tại nước này tăng liên tục trong 5 năm qua. Tại một quận ngoại ô Bangkok, 52 trong số 685 người đủ điều kiện đã tự nguyện đăng ký, lấp đầy toàn bộ chỉ tiêu. Ở một số khu vực trung tâm, nhiều người cũng tình nguyện nhập ngũ, không cần chờ đợi kết quả bốc thăm. Trên toàn quốc, số đơn đăng ký đã vượt quá chỉ tiêu.
Theo AFP, làn sóng này xuất phát chủ yếu từ áp lực kinh tế. Xuất khẩu và du lịch chững lại, thu nhập nông thôn sụt giảm do giá nông sản lao dốc khiến cơ hội việc làm của người trẻ bị thu hẹp. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên hiện cao gấp 5 lần mức trung bình cả nước.
Nhà phân tích chính trị Yuttaporn Issarachai cho biết sự nghiệp quân ngũ mang tính ổn định cao trong thời kỳ kinh tế suy thoái. Lính nghĩa vụ nhận 11.000 baht (khoảng 343 USD) mỗi tháng, kèm chế độ ăn ở và chăm sóc y tế. Mức đãi ngộ này cao hơn lương tối thiểu tại nhiều khu vực, trở thành điểm tựa vững chắc cho người lao động.
Tại Thái Lan, nam giới 21 tuổi đủ sức khỏe, cao tối thiểu 160 cm phải thực hiện nghĩa vụ quân sự. Họ có thể tự nguyện đăng ký hoặc tham gia bốc thăm (rút thẻ đỏ đi lính, thẻ đen được miễn).
Thời hạn phục vụ bắt buộc kéo dài hai năm, giảm còn một năm đối với cử nhân đại học và sáu tháng cho người tự nguyện. Đây cũng là lý do khiến nhiều thanh niên có học vấn chọn cách chủ động ghi danh.
Purithat Thatvorchaiwat, nam sinh viên 22 tuổi, cho biết tự nguyện đăng ký giúp anh làm chủ được thời gian, chỉ phải phục vụ 6 tháng và dễ dàng tìm kiếm công việc sau khi xuất ngũ.
Hiện, lực lượng vũ trang Thái Lan đang áp dụng nhiều chính sách linh hoạt, bao gồm bảo vệ quyền riêng tư theo bản dạng giới nhằm thu hút thêm nguồn nhân lực nhập ngũ trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm. Dữ liệu tuyển quân chính thức năm nay dự kiến được công bố vào giữa tháng 4 và ước tính sẽ vượt mức của năm ngoái.
Sau ngày làm việc căng thẳng, Hannah Fowles, 22 tuổi, ở Provo, bang Utah, trở về nhà với đầu óc quay cuồng, mặt nóng bừng. Cô lục tìm chiếc túi màu xanh chứa "bộ dụng cụ trấn tĩnh". Fowles uống thuốc, áp túi chườm lạnh vào sau gáy, bật quạt cầm tay và siết chặt một món đồ chơi có gai. Các thao tác này tác động trực tiếp đến giác quan, giúp cơ thể cô dần dịu lại. "Sau khoảng 10 phút, tôi bình tĩnh và có thể đi ngủ", cô kể.
Carrie Berk, 23 tuổi ở New York, cho biết bộ dụng cụ của cô gồm kẹo chua, nhẫn xoay giảm căng thẳng (fidget ring) và tinh dầu thơm. Trước đây các món đồ này để rải rác, nhưng khi gom vào một túi, cô cảm thấy chủ động hơn mỗi khi mất cân bằng tinh thần.
Tương tự, Stefany Staples, 24 tuổi ở Atlanta, cũng có một chiếc túi trong suốt chứa kẹo dẻo, thuốc giảm đau và Magie glycinate sau khi phải nhập viện nhiều lần vì nhịp tim đập nhanh do lo âu. Staples cho biết thực tế các cơn hoảng loạn diễn ra phức tạp hơn so với những gì cô từng nghĩ.
Nhiều người Mỹ đang tìm đến các bộ dụng cụ tự chuẩn bị này, thường được gọi là "túi chống lo âu" (anxiety bag) hoặc "túi trấn an". Xu hướng này đặc biệt phổ biến trong giới trẻ. Các vật dụng phổ biến gồm kẹo chua để kích thích vị giác, túi chườm lạnh, quạt cầm tay, hoặc tinh dầu oải hương, khăn tẩm cồn để "ngắt" vòng lặp suy nghĩ tiêu cực.
Xu hướng này xuất hiện trong bối cảnh tỷ lệ bất ổn tâm lý ở người trẻ gia tăng. Khảo sát trên gần 1.000 người Mỹ ở độ tuổi 18-26 cho thấy 61% được chẩn đoán mắc chứng lo âu, và 43% gặp cơn hoảng loạn ít nhất một lần mỗi tháng.
Theo Trung tâm Y khoa Đại học Rochester (Mỹ) những vật dụng trong "túi lo âu" áp dụng kỹ thuật "Tiếp đất" (Grounding technique) 5-4-3-2-1.
Kỹ thuật 5-4-3-2-1 dựa trên cơ chế đánh lạc hướng nhận thức (distraction). Khi cơn hoảng loạn xuất hiện, người bệnh cần xác định tuần tự: 5 thứ có thể nhìn thấy (thị giác), 4 thứ có thể chạm vào (xúc giác), 3 âm thanh có thể nghe (thính giác), 2 mùi có thể ngửi (khứu giác) và một thứ có thể nếm (vị giác).
Phương pháp sơ cứu tâm lý học này giúp những người đang trải qua cơn hoảng loạn, rối loạn lo âu thoát khỏi chuỗi suy nghĩ nội tâm và đưa nhận thức quay trở lại thực tại.
Theo Tiến sĩ Jenny Martin, nhà tâm lý học lâm sàng tại Gemstone Wellness (Chicago), các công cụ này hoạt động dựa trên nguyên lý kích thích giác quan, giúp đưa sự chú ý của bộ não trở lại với cảm giác vật lý của cơ thể.
Dù đánh giá "túi lo âu" là công cụ hỗ trợ hữu ích, tiến sĩ Vinay Saranga, người sáng lập Viện Sức khỏe Thần kinh North Carolina, cho rằng đây không phải giải pháp trị liệu tận gốc. Để điều trị lâu dài, người bệnh cần kết hợp liệu pháp nhận thức - hành vi.
"Mục tiêu của việc hồi phục là người bệnh tự kiểm soát tâm lý tốt hơn, thay vì phụ thuộc vào đồ vật. Khi tình trạng cải thiện, số món trong túi nên được rút gọn, hướng đến việc không cần dùng đến nữa", ông Saranga nói.
