Con gái đầu của chị Võ Anh Thư, ở phường Thủ Đức, TPHCM, đang học lớp 9, bé sau học lớp 4. Từ lâu, vợ chồng chị đã xác định khi lên THPT, con sẽ theo học tư thục, không tham gia kỳ thi vào lớp 10 công lập hằng năm.
Chị Thư cho hay, nhiều năm trước chị từng chứng kiến nhiều đồng nghiệp rơi vào căng thẳng khi con chuẩn bị thi vào lớp 10. Họ quay cuồng trong việc đưa đón con đi học thêm và tâm trạng thường bất an khi nghĩ đến việc con thi rớt.
Chị cũng chứng kiến cảnh nhiều trẻ phải học ngày đêm cho cuộc đua vào lớp 10, nhiều em không còn thời gian để nghỉ ngơi, giải trí.
Chị không muốn mình và con phải rơi vào guồng quay này và thống nhất với chồng, con sẽ không thi lớp 10 mà chủ động chọn học tư thục.
Với quan điểm này, lâu nay hai con chị gần như không học thêm, chỉ nhờ gia sư hỗ trợ những môn khó trong giai đoạn ngắn và học tiếng Anh ở trung tâm.
Nhờ vậy, các con có thời gian để học võ thuật, bơi lội; bé đầu còn học thêm vẽ, bé sau học nhạc. Đặc biệt, tinh thần học tập của các con rất thoải mái, không phải nơm nớp lo sợ việc phải đối mặt với kỳ thi.
“Nhiều năm nay, các con tôi đều đạt học sinh giỏi, ở trong top đầu của lớp. Cũng có khi nghĩ hay cho con thi thử sức nhưng cả nhà xác định điều đó là không cần thiết”, chị Thư nói.
Tuy nhiên, chị Thư thừa nhận lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Nhiều năm qua, vợ chồng chị đã chuẩn bị cho kế hoạch con học tư bằng cách “cày cuốc” kiếm tiền, chi tiêu hết sức tiết kiệm.
Anh chị phải cân nhắc kỹ lưỡng về vấn đề tài chính cho lộ trình hai con học trường tư và cả những năm học đại học sắp tới.
Không muốn tuổi 15 của con bị quyết định bởi một kỳ thi
Cách đây hai năm, con trai đầu của chị Bùi Ngọc Thân (phường An Đông, TPHCM) đã không tham gia kỳ thi lớp 10, đăng ký vào trường tư thục.
Bé sau đang học lớp 6, chị đã chọn cho con học trường song ngữ liên cấp để lên thẳng dựa trên kết quả học tập mà không phải trải qua kỳ thi nào.
Chị Thân thừa nhận mình là người mẹ “đưa con chạy trốn” khỏi kỳ thi lớp 10. Điều này phần nào xuất phát từ việc chị hiểu được sự khốc liệt và áp lực của kỳ thi đối với con trẻ.
Theo chị, việc thi cử để chọn đầu vào trong bối cảnh trường lớp còn thiếu, cùng với chính sách phân luồng sau THCS là điều khó tránh. Tuy nhiên, với chị điều đó không công bằng với những đứa trẻ đang ở tuổi ăn, tuổi học khi các em buộc phải “giành chỗ học”.
Hơn nữa, không đơn thuần chỉ là học tốt, ôn thi kỹ sẽ đảm bảo trúng tuyển, kỳ thi này còn khốc liệt ở chỗ là dù con học tốt nhưng nếu thiếu tỉnh táo và cả may mắn trong chuyện nguyện vọng vẫn có thể rớt.
“Tôi thấy thi lớp 10 như “đánh bạc”, các con chọn trường vừa sức các năm điểm chuẩn thấp để an toàn chọn nhưng năm nay điểm chuẩn có thể tăng vọt. Chỉ tiêu chỉ từng đó, số còn lại là buộc… phải rớt. Tôi không muốn quá trình học tập 9 năm của con tôi bị một kỳ thi chỉ khoảng 3 tiếng đồng hồ quyết định”, chị chia sẻ.
Chị Thư, chị Thân là hai trong nhiều phụ huynh chủ động “rút” con khỏi kỳ thi lớp 10 đã xuất hiện trong những năm gần đây tại TPHCM.
Năm 2025, TPHCM ghi nhận có hơn 12.000 học sinh không tham gia kỳ thi lớp 10. Năm 2024, con số này là khoảng 16.000 học sinh.
Theo khảo sát của Sở GD&ĐT TPHCM, học sinh không thi lớp 10 xuất phát từ nhiều lý do như thuộc diện tuyển thẳng, đi du học, thay đổi nơi ở; đặc biệt là lựa chọn học nghề tại các trường cao đẳng hoặc trung cấp, học tại trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp hoặc tiếp tục học tại các trường tư thục, chiếm tỷ lệ cao nhất.
Năm học 2026-2027, chỉ tiêu của khoảng 170 trường THPT công lập tại TPHCM chưa đến 104.000 học sinh, trong khi số học sinh tốt nghiệp lớp 9 năm học 2025-2026 là 169.080 học sinh.
Nếu dựa theo số học sinh và chỉ tiêu tiếp nhận của các trường, có gần 40% học sinh (khoảng 65.000 em) không có chỗ học ở lớp 10 công lập.
TPHCM đang tìm mọi cách để tăng khả năng tiếp nhận học sinh vào lớp 10 lên 70%. Nếu đạt được mục tiêu này thì vẫn có trên 51.000 học sinh phải tìm lối đi khác thay cho theo học tại trường THPT công lập.
Các chuyên gia giáo dục của Hệ thống Trường Quốc tế Việt Úc (VAS) - Ảnh: NTCC
Trong buổi chia sẻ trực tuyến của Hệ thống Trường Quốc tế Việt Úc (VAS), cô Đỗ Minh Châu, Giám đốc Khối Dịch vụ Trường học & Tuyển sinh cho rằng đích đến không đơn thuần là tốt nghiệp lớp 12 và trúng tuyển đại học, mà là việc học sinh có đủ năng lực, bằng cấp và hồ sơ để vào đúng trường, đúng ngành phù hợp với bản thân.
Mỗi hệ thống đại học trên thế giới có một ‘gu’ tuyển sinh riêng. Các trường tại Mỹ và Canada thường đánh giá cao hồ sơ toàn diện trong đó kết quả học tập chỉ chiếm khoảng 40-50%, còn lại là hoạt động ngoại khóa, kỹ năng lãnh đạo và bài luận cá nhân.
Trong khi đó, các trường tại Anh và Úc lại đặt trọng tâm vào năng lực học thuật xuất sắc, được khẳng định qua các chứng chỉ học thuật chuyên sâu như Cambridge IGCSE và A Level.
Tại Việt Nam, dù là các trường quốc tế hay các đại học công lập hàng đầu, yêu cầu tiên quyết vẫn là nền tảng học thuật vững chắc kết hợp với kỹ năng thế kỷ 21 đặc biệt là năng lực số, kỹ năng tự học và thích ứng để học sinh có thể thành công trong môi trường đại học đầy cạnh tranh.
Do đó, tùy vào quốc gia con muốn đến, bộ hồ sơ năng lực cần được ‘đo ni đóng giày’ ngay từ sớm chứ không thể ‘làm đẹp cấp tốc’ trong giai đoạn cuối cấp.
Cô Đỗ Minh Châu - Giám đốc Khối Dịch vụ Trường học & Tuyển sinh Hệ thống Trường Quốc tế Việt Úc (VAS)
Tại VAS, hồ sơ này được nhà trường đồng hành cùng học sinh xây dựng ngay từ lớp 8 thông qua chương trình Tư vấn Hướng nghiệp và Chuẩn bị vào đại học (UCCC).
Trong đó, học sinh được tư vấn cá nhân hoá xuyên suốt đến lớp 12, giúp các em xác định ‘đích đến’ phù hợp với bản thân, lập kế hoạch và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để từng bước đạt được mục tiêu.
Theo cô Kelcie Jean Lamont - Giám đốc Điều hành kiêm Trưởng chương trình Cambridge Mầm non và Tiểu học, cơ sở VAS Riverside: ‘Thành công ở năm lớp 12 không bao giờ là sự ngẫu nhiên. Đó là kết quả của một hành trình đã được bắt đầu từ nhiều năm trước đó’.
Khi chúng ta nhìn thấy một học sinh đứng trên sân khấu với học bổng toàn phần hoặc điểm A tuyệt đối ở A Levels, chúng ta không chỉ đang nhìn vào một năm nỗ lực, đó thực chất là ‘trái ngọt’ từ một nền tảng chiến lược được xây dựng bền bỉ suốt những năm Tiểu học và Trung học.
Cô Kelcie Jean Lamont - Giám đốc Điều hành kiêm Trưởng chương trình Cambridge Mầm non & Tiểu học, cơ sở VAS Riverside
Theo các chuyên gia, để thành công trong môi trường toàn cầu, bên cạnh học thuật, học sinh cần được trang bị các kỹ năng cốt lõi cho tương lai như: Kỹ năng số & tư duy AI; bộ kỹ năng thế kỷ 2 (giao tiếp, phản biện, tự học) và quan trọng nhất đó là kỹ năng thích nghi thực tế, luôn giữ cho bản thân vững vàng cân bằng trước mọi biến động.
Đây cũng chính là những năng lực mà học sinh được nuôi dưỡng và phát triển trong suốt hành trình 15 năm từ bậc mầm non tới lớp 12 tại VAS.
Cô Nguyễn Thu Hà, Hiệu trưởng Hệ thống cho biết: VAS hiện đang giảng dạy 3 lộ trình học song ngữ, tất cả đều có đầu ra là bằng cấp, chứng chỉ Cambridge có giá trị toàn cầu gồm: Lộ trình Tích hợp Quốc tế Toàn phần Cambridge (CAPI); Lộ trình Song ngữ Học thuật Cambridge (CAP); Lộ trình Tiếng Anh Cambridge Chuyên sâu (CEP); Cùng các chương trình giáo dục toàn diện như: giá trị cốt lõi, sức khoẻ well-being, ngoại khoá, UCCC...
Do đó, dù học sinh có nhu cầu và ‘đích đến’ ở đâu cũng có thể tìm được lộ trình học phù hợp để được hỗ trợ tối ưu.
Hiệu trưởng Hệ thống Trường Quốc tế Việt Úc (VAS) - Cô Nguyễn Thu Hà
Hành trình 15 năm học tại VAS được thiết kế rõ ràng theo từng giai đoạn gồm:
- Mầm non - Gieo hạt : Trẻ làm quen với chương trình giáo dục mầm non Cambridge, phát triển toàn diện và hình thành sự tự tin, khả năng giao tiếp và tình yêu học tập.
- Tiểu học - Xây nền học thuật và tư duy : Học sinh phát triển tiếng Anh học thuật, tư duy logic và kỹ năng tự học; sử dụng tiếng Anh để học các môn học thuật Cambridge và thi lấy chứng chỉ Cambridge Checkpoint Tiểu học.
- THCS (Lớp 6-8) - Định hướng cá nhân : Học sinh khám phá bản thân, xác định thiên hướng; đồng thời rèn luyện các kỹ năng quan trọng như tư duy phản biện, nghiên cứu, thuyết trình, quản lý dự án và thi lấy chứng chỉ Cambridge Checkpoint Trung học.
- THPT (Lớp 9-12) - Tăng tốc : Học sinh xác định mục tiêu rõ ràng và lập kế hoạch chi tiết để từng bước ‘về đích’. Đầu ra chứng chỉ IGCSE và A Levels chính là ‘tấm vé thông hành’ đến các trường đại học hàng đầu thế giới, tuyển thẳng vào nhiều đại học lớn ở Việt Nam, đồng thời giúp học sinh tăng lợi thế khi ‘săn’ họ bổng và có thể rút ngắn gần 1 năm học đại học nhờ được miễn tín chỉ khi quy đổi điểm A Level.
Đây chính là những yếu tố giúp học sinh không chỉ trúng tuyển vào đại học mà còn là bệ phóng để các em phát triển và vững bước thành công trong tương lai.
Theo đó, thời gian thi tuyển sinh lớp 10 năm 2026 - 2027 tại TP.HCM vào hai ngày 1 và 2-6. Thí sinh sẽ phải hoàn thành 3 môn thi: ngữ văn, toán, ngoại ngữ. Riêng thí sinh dự thi lớp 10 chuyên/tích hợp sẽ dự thi thêm bài thi môn chuyên/tích hợp.
Trong đó, ngày 1-6, buổi sáng thi môn ngữ văn, buổi chiều thi môn ngoại ngữ. Ngày 2-6, buổi sáng thi môn toán, buổi chiều thi môn chuyên/tích hợp.
Theo kế hoạch tuyển sinh lớp 10 của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, từ ngày 16 đến 21-4, các cơ sở giáo dục có học sinh lớp 9 sẽ phổ biến các văn bản, quy định, cách thức đăng ký, tư vấn nguyện vọng cho cha mẹ học sinh về các nội dung tuyển sinh lớp 10 năm học 2026 - 2027.
Sau đó học sinh lớp 9 ở TP.HCM sẽ đăng ký nguyện vọng từ ngày 22 đến 28-4 trực tuyến trên hệ thống tuyển sinh lớp 10 do sở quy định.
Riêng với học sinh hoàn thành chương trình giáo dục THCS tại các tỉnh, thành phố khác nếu có nhu cầu đăng ký dự thi tuyển sinh vào 4 trường THPT chuyên của TP.HCM thì nộp hồ sơ đăng ký dự thi tập trung tại một địa điểm duy nhất là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong.
Dự kiến ngày 4-5, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM sẽ phổ biến số liệu tổng hợp về số lượng nguyện vọng 1 học sinh đăng ký vào từng trường THPT.
Trong khoảng thời gian từ ngày 4 đến 8-5, các học sinh có thể thay đổi nguyện vọng đăng ký dự thi lớp 10 (trực tuyến).
Tuy nhiên Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết hệ thống chỉ cho phép thay đổi nguyện vọng hoặc thứ tự nguyện vọng chứ không được phép thêm mới hoặc loại bỏ thí sinh ra khỏi danh sách đăng ký dự thi ở giai đoạn 1. Chẳng hạn giai đoạn 1 không đăng ký thi lớp 10 chuyên thì giai đoạn này không được phép đăng ký thêm.
Trong kỳ thi vào lớp 10 ở TP.HCM năm nay, thí sinh được đăng ký 3 nguyện vọng vào lớp 10 ở các trường THPT bình thường, 2 nguyện vọng vào lớp 10 chuyên và 3 nguyện vọng vào lớp 10 tích hợp.
Trường THPT Hàm Yên (xã Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang) có mô hình "Video tự học mỗi ngày". Học sinh quay một đoạn video kết quả tự học ở nhà rồi gửi vào trang Facebook của nhà trường.
Cách làm này thu hút hàng nghìn lượt bình luận, chia sẻ trên mạng xã hội. Nhiều phụ huynh ủng hộ, nhưng cũng không ít ý kiến băn khoăn về an toàn thông tin trên mạng xã hội.
Từ đầu kỳ 2 năm học 2025-2026, học sinh Trường THPT Hàm Yên quay một đoạn clip tự học ở nhà gửi vào phần bình luận của fanpage của nhà trường.
Học sinh học bài rồi quay một đoạn video thuyết trình phần kiến thức đã lĩnh hội được sau khi tự học ở nhà. Theo các thầy, cô giáo Trường THPT Hàm Yên, để có được clip, các em phải học thật, hiểu thật mới thuyết trình được và ghi lại bằng video gửi cho nhà trường.
Trao đổi với phóng viên Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Văn Hanh - Hiệu trưởng Trường THPT Hàm Yên - cho hay mục đích của hoạt động này là nâng cao ý thức tự học của các em. Video thuyết trình kiến thức đã học được nhằm chứng minh các em học thật, tìm hiểu thật và lĩnh hội thật.
Ông Hanh chia sẻ việc học sinh ghi lại video tự học này được nhà trường bàn bạc, lấy ý kiến cha mẹ học sinh từ đầu năm học.
Mới đầu, video tự học được gửi vào nhóm chung của nhà trường trên Zalo. Tuy nhiên sau một thời gian, dung lượng của các video này khiến tài khoản Zalo của các phụ huynh, học sinh và cả thầy cô giáo bị quá tải.
Tại buổi sơ kết học kỳ 1, Trường THPT Hàm Yên lấy ý kiến cha mẹ học sinh một lần nữa và thống nhất để các em gửi video tự học vào phần bình luận của trang Facebook nhà trường.
Ông Hanh cho biết: "Đa số phụ huynh đồng tình về việc này. Chúng tôi không bắt buộc học sinh nào cũng phải quay, gửi video. Nếu phụ huynh học sinh không đồng ý thì không phải gửi, đây là việc làm tự nguyện, chúng tôi không ép buộc".
Theo thầy hiệu trưởng, trường hợp các em không quay video thuyết trình kết quả tự học, các thầy cô giáo phải phối hợp với gia đình để có biện pháp khác nhằm đảm bảo các em phải học thật.
Việc quay video tự học của học sinh Trường THPT Hàm Yên nhanh chóng "viral" trên mạng xã hội. Nhiều học sinh quay clip trình bày bài tập trên bảng như gia sư giảng bài, có em lại đăng clip thuyết trình bài tập làm văn xúc động...
Nhiều phụ huynh bình luận trong fanpage bày tỏ ý kiến ủng hộ vì con họ có ý thức học tập tiến bộ rõ nét, nhưng cũng không ít ý kiến còn băn khoăn về cách làm này.
Ông Đinh Hồng Quân ở xã Hàm Yên cho biết ông thấy bất ngờ vì con ông có sự "thay đổi ngoạn mục". "12 năm đèn sách thì 11 năm cháu chưa bao giờ giở sách vở ra học ở nhà. Nay tự dưng thấy cháu giở quyển vở ra làm tôi rất xúc động!" - ông Quân cho hay.
Cũng ở góc độ phụ huynh nhưng tại địa phương khác, ông Nguyễn Hoàng Dũng, ở TP Đà Nẵng, chia sẻ ông có con đang học THPT và thấy cách làm như Trường THPT Hàm Yên là đúng và cần thiết.
"Để các cháu không lơ là việc học, tôi thấy nên lan rộng tới tất cả các môn học nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục. Đặc biệt các cháu học sinh khối 12, sắp thi tốt nghiệp tới nơi mà nhiều cháu vẫn chểnh mảng học hành làm ảnh hưởng tới bản thân, gia đình và cả nhà trường" - ông Dũng nói.
Tuy nhiên, nhiều phụ huynh khác lại đặt câu hỏi về tính an toàn khi học sinh gửi video vào group của nhà trường. Mỗi học sinh gửi video đều phải gửi kèm cả họ tên, trường lớp, đây là những thông tin rất cụ thể. Hơn nữa, việc các em đăng video chân dung kèm thông tin cụ thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ về mất an toàn trên mạng xã hội.
Phóng viên Tuổi Trẻ Online gửi những thắc mắc này tới chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC). Ông Hiếu cho biết rủi ro lớn nhất nằm ở chỗ hoạt động học tập của học sinh đang trở thành dữ liệu công khai trên mạng.
Theo chuyên gia Hiếu PC, học sinh được yêu cầu quay video tự học và đăng lên fanpage trong khi UNICEF khuyến nghị trẻ cần đặc biệt thận trọng với việc chia sẻ họ tên đầy đủ, trường lớp và các thông tin nhận diện cá nhân trên môi trường số. Còn Bộ Quy tắc ứng xử về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng của Việt Nam cũng nhấn mạnh người lớn phải quản lý nội dung trẻ em đăng tải và chia sẻ.
"Nếu đăng công khai như vậy, các em có thể đối mặt với nguy cơ bị thu thập dữ liệu để giả mạo, lừa đảo nhắm mục tiêu, nguy cơ bị bắt nạt trên mạng, cắt ghép hình ảnh hoặc giọng nói bằng công nghệ AI. Việc này cũng để lại "dấu vết số" rất khó xóa về sau. UNICEF Việt Nam cũng cảnh báo trẻ em trên mạng có thể bị xâm phạm quyền riêng tư, đánh cắp danh tính và bị bạo lực mạng" - ông Hiếu PC nói.
Theo ông Hiếu PC, nhà trường nên dùng hệ thống nộp bài nội bộ, giới hạn người xem và tránh công khai thông tin danh tính của học sinh.
Tiếp nhận thông tin từ phóng viên, ông Nguyễn Văn Hanh - Hiệu trưởng Trường THPT Hàm Yên - cho biết nhà trường lắng nghe và tiếp tục lấy ý kiến thầy cô giáo và cha mẹ học sinh để có những thay đổi phù hợp.
