Mỹ cảnh báo Iran không để thỏa thuận đổ vỡ vì Lebanon

Căng thẳng gần đây giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Giáo hoàng Leo XIV đang bộc lộ khác biệt sâu sắc giữa Nhà Trắng và Tòa thánh Vatican về cuộc chiến ở Iran. Từ những lời kêu gọi chấm dứt xung đột của Giáo hoàng đến phản ứng gay gắt từ phía ông Trump, bất đồng này đang thu hút sự chú ý toàn cầu.

"Chiến tranh như vậy là đủ rồi", Giáo hoàng Leo XIV nói trong buổi cầu nguyện cho hòa bình hôm 11/4. Ông lên án "ảo tưởng về quyền năng vô hạn" đang thúc đẩy xung đột leo thang. Thông điệp không nhắc đích danh bên nào, được hiểu là lời kêu gọi quay lại con đường đối thoại và giải pháp đa phương.

Tổng thống Trump ngày 12/4 phản ứng lại bằng bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, cho rằng Giáo hoàng Leo XIV "yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại". "Tôi không muốn một Giáo hoàng nghĩ rằng Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi không muốn một Giáo hoàng cho rằng thật tệ khi Mỹ tấn công Venezuela, đất nước đã chuyển lượng lớn ma túy vào Mỹ", ông Trump viết.

Giáo hoàng Leo XIV ngày 13/4 tuyên bố "không e sợ chính quyền Trump" và vẫn sẽ tiếp tục lên tiếng cho hòa bình, lần hiếm hoi người đứng đầu Vatican nhắc đích danh một chính quyền tổng thống Mỹ. Giáo hoàng nhấn mạnh ông "không công kích bất kỳ ai" và "phúc cho những người kiến tạo hòa bình".

Đây không phải lần đầu tiên ông Trump tranh cãi với một giáo hoàng, và cũng không phải lần đầu tiên một tổng thống Mỹ có bất đồng với lãnh đạo cộng đồng Công giáo thế giới.

Tổng thống Trump và Giáo hoàng Francis

Khi tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên năm 2016, ông Trump đã vướng vào tranh cãi với Giáo hoàng Francis, người tiền nhiệm của Giáo hoàng Leo XIV, liên quan cam kết xây tường dọc biên giới Mỹ - Mexico.

"Một người chỉ nghĩ đến việc xây tường ở bất cứ đâu mà không xây cầu nối thì không phải là Cơ đốc nhân", Giáo hoàng Francis nói với các phóng viên vào tháng 2/2016, trên chuyến bay trở về Vatican sau khi thăm Mexico.

Ông Trump gọi những bình luận của Giáo hoàng Francis là "không thể tin nổi" và "đáng xấu hổ".

"Không một lãnh đạo nào, đặc biệt là lãnh đạo tôn giáo, có quyền đặt câu hỏi về tôn giáo hay đức tin của người khác. Tôi tự hào là một Cơ đốc nhân và với tư cách tổng thống, tôi sẽ không cho phép Cơ đốc giáo liên tục bị tấn công và suy yếu", ông Trump viết trên mạng xã hội khi đó.

Bất đồng công khai giữa Giáo hoàng Francis và Tổng thống Trump về vấn đề nhập cư tiếp diễn trong suốt nhiệm kỳ đầu và kéo dài sang cả nhiệm kỳ thứ hai của ông.

Tháng 2/2025, Vatican công bố một bức thư của Giáo hoàng Francis gửi tới các giám mục Công giáo Mỹ, trong đó chỉ trích mạnh mẽ chính sách trục xuất hàng loạt của Tổng thống Trump.

"Hành động trục xuất những người mà trong nhiều trường hợp đã rời bỏ quê hương vì nghèo đói cùng cực, bất an, bị bóc lột, bị đàn áp hoặc do môi trường suy thoái nghiêm trọng, làm tổn hại đến phẩm giá của nhiều đàn ông và phụ nữ, cũng như của các gia đình, và đặt họ vào tình trạng đặc biệt dễ bị tổn thương và không được bảo vệ", Giáo hoàng Francis viết trong thư.

Tổng thống George W. Bush và Giáo hoàng John Paul II

Tháng 7/2001, trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống George W. Bush, Giáo hoàng John Paul II đã kêu gọi Mỹ "từ chối" việc nghiên cứu tế bào gốc từ phôi người. Cuộc gặp diễn ra tại dinh thự mùa hè Castel Gandolfo của Giáo hoàng ở gần thủ đô Rome, nhân dịp ông Bush đến Italy dự hội nghị thượng đỉnh G8.

"Một xã hội tự do và có đạo đức, điều mà nước Mỹ hướng tới, phải từ chối những hành động làm hạ thấp và xâm phạm sự sống con người ở bất kỳ giai đoạn nào, từ lúc thụ thai đến khi chết tự nhiên", Giáo hoàng John Paul II nói với Tổng thống Bush.

Một tháng sau cuộc gặp với Giáo hoàng John Paul II, Tổng thống Bush tuyên bố trong bài phát biểu trên truyền hình rằng ông chấp thuận tài trợ liên bang cho nghiên cứu tế bào gốc, sử dụng các dòng tế bào gốc đã tồn tại.

Ông chủ Nhà Trắng lưu ý rằng "vấn đề này vẫn đang được tranh luận trong giáo hội, với những người thuộc các đức tin khác nhau". Ông cho biết chính phủ Mỹ phê duyệt tài trợ vì các nghiên cứu từ lĩnh vực tư nhân đã cho thấy "nhiều triển vọng lớn" trong việc cải thiện cuộc sống của những người mắc các bệnh như tiểu đường type 1, Alzheimer, Parkinson và chấn thương tủy sống.

"Về cốt lõi, vấn đề này buộc chúng ta phải đối diện với những câu hỏi nền tảng về sự khởi đầu của sự sống và giới hạn của khoa học", ông Bush phát biểu. "Nó đặt chúng ta vào một điểm giao thoa đạo đức đầy khó khăn. Một bên là nhu cầu bảo vệ sự sống ở mọi giai đoạn, bên kia là cơ hội phục vụ và cải thiện chất lượng cuộc sống ở mọi thời điểm".

Tổng thống Bill Clinton và Giáo hoàng John Paul II

Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã có bất đồng với Giáo hoàng John Paul II về vấn đề phá thai. Trong chiến dịch tranh cử năm 1992, ông Clinton cho biết lập trường của mình về phá thai là làm cho việc này "an toàn, hiếm xảy ra và hợp pháp".

Tại cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai người tại thành phố Denver, bang Colorado tháng 8/1993, Giáo hoàng John Paul II đã nhấn mạnh quan điểm "quyền được sống".

"Nếu các bạn muốn công lý bình đẳng cho tất cả, tự do đích thực và hòa bình lâu dài, thì hỡi nước Mỹ, hãy bảo vệ sự sống. Tất cả những mục tiêu lớn lao mà các bạn đang theo đuổi ngày hôm nay chỉ có ý nghĩa khi các bạn bảo đảm quyền được sống và bảo vệ con người", Giáo hoàng John Paul II phát biểu tại Denver, khi ông Clinton đứng bên cạnh.

Trong cuộc gặp tại Vatican tháng 6/1994, ông Clinton thừa nhận tồn tại "những bất đồng thực sự" với Giáo hoàng John Paul II về tránh thai và chính sách dân số. Hai người tiếp tục bày tỏ quan điểm khác biệt trong vấn đề này tại hội nghị về dân số của Liên Hợp Quốc tổ chức ở Ai Cập vào tháng 9 cùng năm.

Bất chấp căng thẳng, ông Clinton vẫn ca ngợi vai trò lãnh đạo về mặt đạo đức của Giáo hoàng John Paul II. Hai bên cũng tìm được điểm chung trong các nỗ lực hỗ trợ người nghèo, chấm dứt xung đột và thúc đẩy trách nhiệm toàn cầu của Mỹ.

David Campbell, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame, cho hay bất đồng chính sách giữa các tổng thống Mỹ và giáo hoàng là điều bình thường, nhưng ông và các đồng nghiệp chưa từng thấy "cuộc đấu khẩu" nào giống như những gì đang xảy ra giữa ông Trump và Giáo hoàng Leo XIV.

"Đây là mức độ chỉ trích chưa từng có từ một tổng thống Mỹ đối với giáo hoàng", giáo sư Campbell nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Hình ảnh đăng trên mạng xã hội hôm 15/4 cho thấy chiến đấu cơ F-4 Phantom II và MiG-29 xuất hiện trên bầu trời thủ đô Tehran của Iran, được cho là nhằm hộ tống máy bay chở tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir đến nước này để thảo luận về vòng đàm phán thứ hai giữa Iran và Mỹ.

Hai trực thăng vũ trang Mi-28, được cho là do Nga chuyển giao cho Iran trước khi chiến sự bùng phát, cũng hiện diện trên bầu trời Tehran trước đó vài ngày. "Dường như không quân Iran vẫn còn một số chiến đấu cơ có thể hoạt động", Howard Altman, biên tập viên chuyên trang quân sự MỹWar Zone, nhận xét.

Điều này trái ngược với những tuyên bố trước đó từ giới chức Mỹ. Trong cuộc phỏng vấn gần đây với Fox Business, Tổng thống Donald Trump một lần nữa khẳng định không quân Iran, cũng như hải quân và lực lượng phòng không, đã bị xóa sổ hoàn toàn trong xung đột. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng từng tuyên bố Iran "không còn không quân".

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đã nhiều lần công bố video tập kích máy bay Iran đậu ngoài trời. Ảnh vệ tinh thương mại cho thấy hàng loạt phi cơ bị phá hủy ở Căn cứ Tiêm kích Chiến thuật số 8 tại tỉnh Isfahan, miền trung Iran, sau các đòn tập kích do Israel tiến hành.

Chuyên trang quân sự Defence Blog dẫn dữ liệu tình báo nguồn mở cho thấy Iran đã mất ít nhất 38 máy bay trong xung đột, gồm 36 chiếc bị phá hủy và hai máy bay bị hư hại. Trong số này có nhiều loại chiến đấu cơ, máy bay tiếp dầu, vận tải cơ, máy bay tuần thám biển, phi cơ huấn luyện và trực thăng.

Phần lớn hứng đòn khi đang đậu ở bãi đỗ hoặc nhà chứa, trong khi ít nhất hai cường kích Su-24 và một máy bay huấn luyện phản lực Yak-130 bị bắn hạ khi làm nhiệm vụ trên không.

Theo chuyên trang quốc phòng Eurasian Times, những chiếc F-4 và MiG-29 đã sống sót sau các cuộc tấn công của Mỹ - Israel nhờ được phân tán ở nhiều căn cứ khác nhau. "Chúng cũng có thể đã được cất trong các cơ sở kiên cố dưới lòng đất nhằm tránh thiệt hại từ đòn tập kích tên lửa", chuyên trang này cho hay.

Dylan Malyasov, tổng biên tập của Defence Blog, cũng đưa ra nhận định tương tự. Ông cho rằng ngay từ đầu xung đột, giới lãnh đạo Iran đã chọn phương án bảo toàn lực lượng, thay vì triển khai không quân đối đầu với liên quân Mỹ - Israel có ưu thế vượt trội về công nghệ và số lượng.

"Hầu như toàn bộ lực lượng máy bay chiến đấu còn khả năng hoạt động đã được phân tán bên trong mạng lưới căn cứ ngầm và ở lại đó trong suốt giai đoạn giao tranh ác liệt. Chỉ sau khi lệnh ngừng bắn được công bố hôm 8/4, các máy bay Iran mới bắt đầu xuất hiện trở lại trên bầu trời", Malyasov cho hay.

Chiến lược này trở nên khả thi nhờ Iran đã xây dựng được mạng lưới cơ sở ngầm rộng lớn dưới lòng đất. Địa điểm có nhiều thông tin nhất là Oghab 44, nằm ở tỉnh Hormozgan và được công khai lần đầu vào tháng 2/2023.

Theo giới chức Iran, căn cứ này có khu trực chiến, sở chỉ huy, nhà chứa máy bay, trung tâm sửa chữa và bảo dưỡng, thiết bị điều hướng và sân bay, cũng như kho chứa nhiên liệu.

Hãng thông tấn nhà nước IRNA mô tả Oghab 44 là một trong những căn cứ không quân quan trọng nhất của Iran, với khả năng tiếp nhận và vận hành chiến đấu cơ mang tên lửa hành trình tầm xa và máy bay không người lái (UAV).

Các nhà phân tích thông tin nguồn mở nhận định một căn cứ với cấu trúc tương tự có thể chứa hơn 20 máy bay. Chúng sẽ xuất kích trực tiếp từ căn cứ khi làm nhiệm vụ và rút về trú ẩn khi đối phương tiến hành chiến dịch oanh tạc.

Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran Mohammad Bagheri hồi năm 2023 tuyên bố mọi cuộc tấn công nhằm vào Iran đều sẽ hứng chịu động thái đáp trả từ các căn cứ không quân ở nước này, trong đó có Oghab 44.

"Phát biểu này giống như tuyên bố về học thuyết quân sự, điều đã được kiểm chứng trong thực tế, hơn là mang tính khoe khoang", Malyasov nhận định.

Elmustek, chuyên gia phân tích thông tin nguồn mở, cho biết Mỹ - Israel trong giai đoạn đầu chủ yếu nhắm vào các hệ thống tên lửa, phòng không, radar và máy bay cũ đậu ngoài trời, nhằm nhanh chóng làm suy giảm năng lực cảnh giới và đáp trả của Iran. Ưu tiên này đồng nghĩa những chiến đấu cơ cất giấu trong căn cứ ngầm không phải mục tiêu chính, do chúng rất khó bị tấn công trực tiếp.

Dù vậy, nhược điểm của phương án trên cũng thể hiện rõ trong cuộc xung đột. Ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp hôm 8/4 cho thấy hố va chạm ở lối vào hầm trú ẩn tại căn cứ Oghab 44, dường như đã chặn đường từ nhà chứa ngầm ra đường băng, khiến các phi cơ bị mắc kẹt bên trong.

Trên đường băng cũng có các ụ đất nhỏ và rào chắn, dường như do chính lực lượng Iran triển khai nhằm ngăn máy bay đối phương hạ cánh.

"Điều này phản ánh đúng sự đánh đổi mang tính cốt lỗi trong học thuyết về căn cứ ngầm của Iran, đó là máy bay sẽ an toàn khi ở trong nhưng lại bị 'đóng băng' về mặt tác chiến. Để xuất kích làm nhiệm vụ, phi cơ sẽ phải ra khỏi đường hầm để đến đường băng lộ thiên, nơi chúng sẽ lập tức đối diện nguy cơ trở thành mục tiêu", tổng biên tập của Defence Blog cho hay.

Cây viết này cho rằng trong giai đoạn giao tranh căng thẳng, khoảng thời gian lộ diện đó ngắn ngủi nhưng vẫn rất nguy hiểm, nên Iran đã chọn giữ máy bay ở trong hầm ngầm.

Sự xuất hiện của các chiến đấu cơ F-4, MiG-29 và trực thăng Mi-28 cho thấy chiến lược trên ít nhất đã giúp Iran bảo toàn một phần lực lượng không quân. "Các máy bay ở căn cứ Oghab 44 và những cơ sở tương tự không chỉ đơn thuần nhằm ẩn nấp. Mục đích là giúp chúng sống sót sau đòn tấn công phủ đầu, sẵn sàng làm nhiệm vụ ngay khi không còn nguy hiểm", Malyasov cho hay.

Tin Gốc: Vnexpress

Người đàn ông và người phụ nữ, không rõ tuổi tác, bị đánh 100 roi mỗi người tại công viên ở thành phố Banda Aceh, thủ phủ tỉnh Aceh, trước sự chứng kiến của hàng chục người vào ngày 7/4.

"Chúng tôi áp dụng luật Hồi giáo ở Aceh, vì vậy bất cứ khi nào có người vi phạm, chúng tôi phải thực hiện các hình phạt", Rajesh Kana, quan chức từ văn phòng công tố địa phương, nói.

Cặp đôi trên nằm trong số 6 người bị quất roi mây ngày 7/4 ở Aceh. Bốn người còn lại nhận 8-29 roi mỗi người vì các tội như có hành vi thân mật với người khác giới hoặc uống rượu. Trong số này có một phụ nữ bị kết án 27 roi đã ngất xỉu khi chịu roi cuối cùng và được nhân viên y tế chăm sóc.

Indonesia là quốc gia Hồi giáo lớn nhất thế giới nhưng Aceh là địa phương duy nhất áp dụng luật Sharia. Hình phạt đánh roi vẫn nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ ở đây để trừng phạt nhiều tội danh, trong đó có tội chơi cờ bạc và quan hệ đồng tính.

Hồi tháng 1, cảnh sát Sharia ở Aceh đã đánh một cặp đôi chưa kết hôn 140 roi mỗi người vì quan hệ tình dục ngoài hôn nhân và uống rượu. Đây dường như là hình phạt nặng nhất kể từ khi luật Sharia được thực thi tại tỉnh này vào năm 2015.

Ngọc Ánh (Theo AFP, Reuters)

Tin Gốc: https://vnexpress.net/cap-doi-bi-phat-200-roi-vi-quan-he-khi-chua-ket-hon-5059588.html