Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ, Đơn vị Điều trị Ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3 cho biết, trong nhịp sống hiện đại, áp lực công việc cùng thói quen sinh hoạt thiếu điều độ khiến tình trạng mất ngủ và “nội nhiệt” (nóng trong, bứt rứt) ngày càng phổ biến.
Trước khi tìm đến thuốc, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng được xem là nền tảng quan trọng. Trong đó, củ sen – phần thân rễ nằm sâu trong bùn của cây sen – được xem là một đại diện tiêu biểu của phương pháp “thực trị” phương Đông, có khả năng làm dịu hệ thần kinh và hỗ trợ thanh nhiệt từ bên trong.
Củ sen có tên khoa học Nelumbo nucifera. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy đây là nguồn vi chất phong phú.
Đáng chú ý, nhóm vitamin B – đặc biệt là vitamin B6 (pyridoxine) – đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và giấc ngủ.
Bên cạnh đó, củ sen chứa nhiều kali và magie nhưng ít natri, giúp hỗ trợ giãn mạch, ổn định huyết áp và thư giãn cơ thể. Hàm lượng vitamin C cao mang lại khả năng chống oxy hóa, góp phần tăng cường miễn dịch.
Ngoài ra, các hợp chất phenolic như catechin và axit gallic còn có tác dụng kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh.
Đối với mất ngủ và căng thẳng thần kinh, củ sen phát huy tác dụng qua hai cơ chế chính.
Thứ nhất, vitamin B6 tham gia vào quá trình chuyển hóa tryptophan thành serotonin và melatonin – 2 chất quan trọng giúp điều hòa tâm trạng và nhịp sinh học. Thiếu hụt vitamin này có thể góp phần gây rối loạn giấc ngủ và lo âu.
Thứ 2, với tình trạng “nóng trong người”, củ sen giúp làm mát cơ thể nhờ hàm lượng nước và chất điện giải dồi dào, từ đó giảm cảm giác khô miệng, bứt rứt.
Đồng thời, các hợp chất như tannin và vitamin K còn giúp tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ giảm các biểu hiện do “huyết nhiệt” như chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nổi mụn.
Theo y học cổ truyền, tác dụng của củ sen thay đổi tùy theo cách chế biến.
Vì vậy, người mất ngủ do thể hư nên ưu tiên dùng củ sen đã nấu chín. Ngược lại, nếu mất ngủ đi kèm biểu hiện “thực nhiệt” như bốc hỏa, táo bón, miệng khô, có thể dùng củ sen tươi với lượng phù hợp.
Từ lâu, củ sen đã được sử dụng trong nhiều món ăn – bài thuốc quen thuộc:
Tại Đài Loan, ước tính ít nhất 2 triệu người mắc bệnh thận mạn tính. Bác sĩ chuyên khoa thận Hồng Vĩnh Tường cho biết thông tin này và cảnh báo rằng "kẻ thù" số một của thận không phải dầu mỡ mà chính là thực phẩm chứa hàm lượng natri cao.
Đáng chú ý, thận không bị hỏng sau một bữa ăn quá mặn, mà bị hủy hoại dần bởi thói quen ăn dư thừa muối mỗi ngày.
Kẻ thù thầm lặng mang tên "natri"
Trên trang cá nhân, bác sĩ Hồng Vĩnh Tường viết: "Mỗi hạt muối bạn ăn vào mỗi ngày đều quyết định tuổi thọ của thận".
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng cơ thể hấp thụ hàm lượng natri cao liên quan chặt chẽ đến sự hình thành và diễn tiến xấu của bệnh thận mạn tính. Ngược lại, một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên cũng chứng minh hạn chế muối có thể giảm đáng kể tình trạng protein niệu (đạm trong nước tiểu) và cải thiện huyết áp rõ rệt.
Do đặc thù ẩm thực truyền thống thường chứa lượng muối lớn, bác sĩ Hồng đưa ra 3 nguyên tắc vàng dành cho người thường xuyên ăn ở ngoài hàng quán để bảo vệ thận:
Tránh tuyệt đối các loại canh, súp
Nhiều người có thói quen húp cạn bát canh khi ăn bún, phở hay mì. Tuy nhiên, nước dùng chính là nơi tập trung nồng độ natri đậm đặc nhất. Bác sĩ khuyên: "Nếu có thể không uống thì tốt nhất đừng uống".
Không để thức ăn ngâm trong nước sốt
Các loại nước chấm, nước sốt nên được để riêng. Đừng để thức ăn ngâm trực tiếp trong nước sốt vì thực phẩm sẽ thẩm thấu rất nhiều muối vào bên trong trước khi bạn kịp thưởng thức.
Chỉ ăn tối đa một bữa "đậm đà" mỗi ngày
Nếu bạn đã lỡ ăn một bữa mặn hoặc đồ chiên rán nhiều gia vị, hãy cố gắng giữ các bữa còn lại trong ngày thật thanh đạm. Điều này giúp thận có "khoảng nghỉ" để lọc thải và hồi phục.
"Chúng ta không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn niềm đam mê ẩm thực hay trở thành một người kỷ luật cực đoan", bác sĩ Hồng khuyên. Bí quyết ở chỗ giảm bớt tổn thương cho thận trong từng lựa chọn nhỏ: Bớt đi một ngụm canh, bớt một lần chấm nước sốt, ăn nhạt đi một chút.
"Những thay đổi nhỏ này chính là cách bạn yêu thương hai quả thận của mình mỗi ngày", bác sĩ Hồng nhắn nhủ.
Chỉ cần lướt mạng xã hội, người dùng dễ dàng bắt gặp hàng loạt quảng cáo về các loại "dây đai treo cổ", "dụng cụ kéo giãn cột sống tại nhà". Với mức giá chỉ từ hơn 150.000 đồng đến 250.000 đồng, những bộ dụng cụ này được quảng bá như "thần dược", mỗi ngày treo từ 2 - 3 lần giúp trị thoát vị đĩa đệm, thoái hóa phình xẹp đĩa đệm chỉ trong một tuần. Thậm chí có người còn quảng cáo hình thức này còn cải thiện tình trạng đau đầu, nhức đầu, choáng váng, mất ngủ...
Đáng lo ngại hơn, các clip minh họa thường hướng dẫn người dùng móc dây vào cánh cửa, xà ngang rồi... thả lỏng toàn bộ cơ thể đung đưa để cổ chịu lực. Chính sự tiện lợi, giá rẻ và những lời quảng cáo có cánh khiến nhiều người vô tình biến thiết bị hỗ trợ thành mối nguy hiểm trong nhà.
Ngày 9.4, thạc sĩ - bác sĩ Calvin Q. Trịnh, Giám đốc Trung tâm HMR (Phục hồi chức năng và hình thể), cho biết việc kéo giãn cổ thực chất chỉ là phương pháp điều trị triệu chứng để làm giảm phản ứng co cơ. Khi đường cong sinh lý cột sống cổ bị thay đổi (do tư thế sinh hoạt hoặc thoái hóa), các cơ vùng cổ gáy sẽ tự động co lại như một cơ chế tự vệ. Việc kéo giãn giúp nới lỏng các đốt sống, tạo cảm giác dễ chịu tức thời cho người bị thoát vị đĩa đệm hoặc co thắt cơ. Hình thức này cũng được sử dụng để điều trị triệu chứng tại cơ sở y tế.
"Tuy nhiên đây chỉ là điều trị cái ngọn, bản chất của thoái hóa cột sống sẽ không thay đổi nếu không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ dẫn đến co cơ. Điểm nguy hiểm nhất của phương pháp tự phát này chính là kiểm soát lực", bác sĩ Calvin Q. Trịnh nhấn mạnh
Theo bác sĩ Calvin Q. Trịnh, trong y khoa, việc kéo giãn cột sống cổ phải được tính toán dựa trên trọng lượng cơ thể người bệnh. Lực kéo an toàn chỉ nên dao động từ 1/10 đến 1/8 trọng lượng cơ thể. Ví dụ thực tế một người nặng 70 kg chỉ nên chịu lực kéo khoảng 7 - 9 kg. Việc dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể (cả 70 kg) để kéo giãn cổ là một sai lầm chết người.
"Nếu dùng cả thân mình để kéo thì tất nhiên là nguy hiểm rồi. Lực kéo quá tải đột ngột có thể gây chấn thương nghiêm trọng, thậm chí nứt tủy, tử vong ngay lập tức", bác sĩ Calvin Q. Trịnh cảnh báo.
Để đảm bảo an toàn, người dân tuyệt đối không nên tự ý thực hiện các biện pháp kéo giãn tại nhà bằng các thiết bị trôi nổi trên mạng. Bác sĩ đưa ra các khuyến cáo quan trọng:
Phải có chỉ định của bác sĩ: Trước khi thực hiện kéo giãn, bệnh nhân cần được chụp phim để kiểm tra tình trạng cột sống. Nếu đang có tình trạng trượt đốt sống, xẹp hoặc nứt đốt sống mà vẫn thực hiện kéo giãn thì hậu quả sẽ khó lường.
Sử dụng thiết bị kiểm soát trọng lượng: Nếu tự thực hiện tại nhà, phải mua các loại thiết bị có ròng rọc và quả nặng để kiểm soát chính xác số ký cần kéo, thay vì dùng sức nặng cơ thể.
Không lạm dụng: Kéo giãn chỉ là hỗ trợ. Việc điều trị triệt để cần sự phối hợp của các bài tập phục hồi chức năng và điều chỉnh tư thế sinh hoạt để giải quyết nguyên nhân gốc rễ.
"Đừng vì một chút dễ chịu tức thời mà đánh cược tính mạng vào những phương pháp phản khoa học. Khi gặp các vấn đề về cơ xương khớp người dân nên đến các cơ sở uy tín được thăm khám và có phác đồ hướng dẫn điều trị, tập luyện an toàn, bền vững", bác sĩ khuyến cáo.
Sau đây, chuyên gia dinh dưỡng Aviv Joshua, đang làm việc tại Mỹ, sẽ mách cho bạn một số thực phẩm có thể cải thiện giấc ngủ hiệu quả, bao gồm:
Hạt dẻ cười. Loại hạt ngon miệng này chứa hoóc môn ngủ melatonin. Chúng cũng rất giàu vitamin B6, dưỡng chất cần thiết để sản xuất melatonin và serotonin (một chất hóa học trong cơ thể đóng vai trò quan trọng đối với giấc ngủ), theo trang tin sức khỏe Verywell Health.
Rau bó xôi. Đây là nguồn cung cấp magie dồi dào, giúp thúc đẩy thư giãn cơ bắp. Thiếu magie có thể khiến bạn khó duy trì giấc ngủ. Rau bó xôi cũng chứa kali, một chất liên quan đến chất lượng giấc ngủ.
Đậu nành Nhật nguyên trái. Đây là nguồn cung cấp vitamin B6 và hợp chất isoflavone giúp sản xuất serotonin. Nghiên cứu cho thấy tiêu thụ đậu nành luộc giúp tăng khả năng ngủ ngon lên gấp 2,5 lần. Đậu nành trái cũng chứa tryptophan, một axit amin hỗ trợ giấc ngủ mà cơ thể không tự tổng hợp được.
Trà hoa cúc. Loại trà này chứa chất chống oxy hóa apigenin có tác dụng thúc đẩy giấc ngủ, giúp thư giãn trước khi ngủ.
Sữa. Sữa chứa tryptophan và canxi, giúp cơ thể hấp thụ tryptophan hiệu quả hơn để sản xuất melatonin. Một ly sữa ấm trước khi ngủ có thể mang lại cảm giác thư giãn.
Protein động vật và ngũ cốc nguyên hạt. Gà, cá và trứng là nguồn cung cấp tryptophan dồi dào. Trong khi đó, carbohydrate phức hợp như gạo lứt, yến mạch và hạt quinoa giúp kích hoạt giải phóng serotonin và ổn định đường huyết, duy trì mức hoóc môn ngủ melatonin.
Một số loại trái cây và hạt. Kiwi, chuối, dứa, hạnh nhân và óc chó đều chứa các dưỡng chất hỗ trợ giấc ngủ như kali, magie hoặc melatonin. Bơ và khoai lang cũng là nguồn cung cấp magie và kali tuyệt vời giúp giảm lo âu và thư giãn cơ bắp.
Ngoài ra, cũng cần phải duy trì một chế độ ăn cân bằng bao gồm protein nạc, carbohydrate phức hợp và chất béo lành mạnh để giữ đường huyết ổn định. Bổ sung đa dạng các thực phẩm này suốt cả ngày sẽ giúp cơ thể điều hòa giấc ngủ hiệu quả hơn, theo Verywell Health.
