“Chúng tôi cảnh báo mọi tàu thuyền, bất kể loại nào, không nên rời vị trí neo đậu tại vịnh Ba Tư và biển Oman. Mọi nỗ lực tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị xem là hành động hợp tác với kẻ thù, và tàu vi phạm sẽ bị tấn công”, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 18/4 cho biết trong tuyên bố đăng trên trang tin Sepah News của lực lượng này.
IRGC lưu ý các tàu thuyền chỉ nên theo dõi thông báo từ lực lượng này qua liên lạc vô tuyến trên Kênh 16. “Các tuyên bố của Tổng thống Mỹ về eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư không có bất kỳ độ tin cậy nào”, lực lượng này cho hay.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 17/4 đăng trên mạng xã hội X rằng eo biển Hormuz đã “mở cửa hoàn toàn” cho tàu thương mại. Tuy nhiên, quân đội Iran sau đó tuyên bố tái áp đặt hạn chế với eo biển, do Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa cảng biển của nước này.
Vài giờ sau, xuồng vũ trang của IRGC đã tiếp cận và nổ súng vào tàu chở dầu ở eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này có quyền ngăn việc sử dụng Hormuz cho các hành động tấn công quân sự nhằm vào Iran, đồng thời khẳng định luật pháp quốc tế không cấm Tehran áp dụng các biện pháp để ngăn chặn những cuộc tấn công như vậy.
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran tuyên bố nước này “quyết tâm áp đặt giám sát và kiểm soát lưu thông qua eo biển Hormuz cho đến khi chiến sự chấm dứt hoàn toàn”. Cơ quan này nhấn mạnh rằng lệnh phong tỏa của Mỹ khiến Iran không thể mở lại tuyến đường, dù chỉ ở mức hạn chế hay có điều kiện.
Trong trường hợp Hormuz được mở lại, Iran sẽ yêu cầu tàu thuyền phải xin giấy phép đi qua và trả các khoản phí liên quan đến an ninh, an toàn và bảo vệ môi trường.
Một quan chức cấp cao của Iran nói với CNN rằng Iran sẽ ưu tiên cho những tàu thuyền chấp nhận trả phí khi đi qua eo biển Hormuz.
“Do số lượng được phép đi qua bị hạn chế, Iran quyết định ưu tiên những tàu phản hồi nhanh hơn với các quy định mới của eo biển Hormuz và thanh toán chi phí cho dịch vụ an ninh và an toàn”, quan chức này cho biết. Đây là một phần trong nỗ lực của Iran nhằm quản lý lưu lượng tàu “trong bối cảnh trật tự mới”.
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 18/4 cho biết nước này đang xem xét “những đề xuất mới” từ phía Mỹ những ngày gần đây, nhưng chưa đưa ra phản hồi. Cơ quan này tuyên bố phái đoàn đàm phán của Tehran “sẽ không đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào, dù là nhỏ nhất, và nỗ lực hết sức để bảo vệ lợi ích của quốc gia Iran”.
Trong khi đó, trang tin Axios dẫn nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Donald Trump đã triệu tập một cuộc họp cùng các quan chức nội các, tình báo và quân sự để bàn về cuộc khủng hoảng ở Hormuz cùng tiến trình đàm phán với Iran.
Trả lời báo giới tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump nói rằng Iran không được “tống tiền” Mỹ bằng cách liên tục thay đổi lập trường về eo biển Hormuz, nhưng thêm rằng hai bên đang đối thoại.
Ngày 6-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ tiêu diệt Iran "chỉ trong một đêm" nếu Tehran không đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz trước thời hạn chót là 20h tối 7-4 (giờ Mỹ).
Theo Đài BBC, Washington gần đây đã liên tục gây áp lực quân sự, cũng như ông Trump từng kêu gọi các nước tự bảo vệ tuyến vận tải, khiến nhiều quốc gia tại châu Á đã chủ động chọn con đường ngoại giao trực tiếp với Iran để đạt được các thỏa thuận riêng về việc lưu thông qua Hormuz, thay vì chờ đợi một giải pháp quân sự từ Mỹ.
Cụ thể, Pakistan hôm 28-3 thông báo rằng Iran đã đồng ý cho 20 tàu của nước này đi qua eo Hormuz. Ngoại trưởng Pakistan gọi đây là "cử chỉ tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời nhấn mạnh: "Đối thoại, ngoại giao và các biện pháp xây dựng lòng tin là con đường duy nhất để tiến lên phía trước".
Iran cũng công khai hoan nghênh các tàu treo cờ Ấn Độ được đi qua eo biển. Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ viết trên X: "Những người bạn Ấn Độ của chúng tôi hoàn toàn an toàn, không có gì phải lo lắng". Đáp lại, Ngoại trưởng Ấn Độ cho biết việc tàu chở dầu của nước này được lưu thông là kết quả của ngoại giao.
Trung Quốc - nước mua dầu Iran lớn nhất - cũng xác nhận một số tàu của họ đã đi qua eo biển, dù không nêu chi tiết. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy bất chấp xung đột, hàng triệu thùng dầu Iran (đang bị Mỹ trừng phạt) vẫn được vận chuyển tới Trung Quốc trong những tuần gần đây.
Kể từ khi chiến sự bùng nổ, Bắc Kinh đã duy trì quan hệ ngoại giao thân thiện với Tehran và cùng Pakistan nỗ lực làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn giữa các bên tham chiến.
Mới đây nhất, Ngoại trưởng Philippines cho biết Iran đã cam kết đảm bảo "hành trình an toàn, không bị cản trở và nhanh chóng" cho các tàu nước này, sau cuộc điện đàm được đánh giá là "rất hiệu quả" nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng và phân bón.
Dù vậy, giới quan sát cho rằng các thỏa thuận hiện nay vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng, chẳng hạn như chưa có thông tin cụ thể liệu các đảm bảo an toàn áp dụng cho toàn bộ tàu của một quốc gia hay chỉ một số chuyến cụ thể, hay việc các tàu có phải trả phí để được đi qua hay không.
Ví dụ, Công ty vận tải Mitsui OSK Lines cho biết một tàu Nhật Bản chở khí tự nhiên hóa lỏng cuối tuần qua đã an toàn đi qua eo biển Hormuz, nhưng không bình luận về việc có phải trả phí cầu đường hay không và làm thế nào thủy thủ đoàn đảm bảo được chuyến đi an toàn.
Malaysia cũng cho biết một số tàu chở dầu của họ đã được Iran cho phép đi qua miễn phí, nhưng chưa rõ liệu các tàu Malaysia khác có được hưởng bảo đảm tương tự hay không.
Ngoài ra, chuyên gia Roger Fouquet tại Đại học Quốc gia Singapore cũng nhận định Iran có thể đang "tách bạch giữa quan hệ đồng minh và mức độ tham gia thực tế vào xung đột", khi vẫn cho phép tàu của một số quốc gia có liên hệ với Mỹ - như trường hợp của Philippines - được lưu thông.
Do đó nhà kinh tế năng lượng Shi cho rằng dù các thỏa thuận này đánh dấu một bước tiến ngoại giao đáng chú ý, nhưng chúng chỉ giúp giảm áp lực ngắn hạn cho chuỗi cung ứng năng lượng, chưa phải là giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz khi chiến sự vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
"Các thành viên của chúng tôi vẫn đặt ngón tay trên cò súng, bởi họ luôn cảnh giác trước khả năng đối phương trở mặt", nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon tuyên bố hôm nay, khi đề cập khả năng trả đũa nếu Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực trước đó một ngày.
Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn, tuyên bố đã thực hiện "2.184 chiến dịch nhằm vào Israel và lực lượng của nước này tại Lebanon" trong thời gian xung đột.
Giới chức Israel chưa bình luận về thông tin.
Lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Lebanon và Israel được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố, có hiệu lực từ chiều 16/4. Tuy nhiên, quân đội Lebanon sau đó khuyến cáo người dân ở khu vực miền nam thận trọng khi quay trở về nơi sinh sống, cáo buộc Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và tiếp tục các cuộc tấn công.
Vào thời điểm thỏa thuận có hiệu lực, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết đã tấn công "hơn 380 mục tiêu Hezbollah ở Lebanon" và đang trong tình trạng báo động cao, sẵn sàng tiếp tục hoạt động chiến đấu.
Lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon được đánh giá là bước quan trọng trong nỗ lực của Mỹ nhằm kết thúc xung đột với Iran. Tehran nhiều lần tuyên bố bất cứ thỏa thuận nào với Washington đều phải có điều khoản về dừng giao tranh tại Lebanon.
Tổng thống Trump bày tỏ hy vọng nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon "sẽ hành xử tốt và đúng mực" trong giai đoạn này. "Nếu họ làm vậy, đó sẽ là khoảnh khắc tuyệt vời. Không còn người thiệt mạng nữa, hòa bình cuối cùng cũng đến", ông nói.
Hassan Fadlallah, nghị sĩ cấp cao của Hezbollah, cho rằng nhóm vũ trang này tuân thủ lệnh ngừng bắn hay không sẽ phụ thuộc vào việc Israel có cam kết chấm dứt mọi hình thức thù địch hay không.
Trong khi đó, một quan chức an ninh Israel cho biết quân đội nước này "không có kế hoạch rút quân khỏi miền nam Lebanon" trong mọi thỏa thuận ngừng bắn.
Theo Đài CNN, phát biểu tại sự kiện của Turning Point USA ở Georgia (Mỹ) ngày 14-4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết ông sẽ tiếp tục đấu tranh cho "thỏa thuận lớn" mà Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn đạt được với Iran.
"Ông ấy không muốn một thỏa thuận nhỏ. Ông ấy muốn thực hiện một thỏa thuận lớn. Lý do nó vẫn chưa hoàn tất là vì tổng thống thực sự muốn một thỏa thuận trong đó Iran không có vũ khí hạt nhân, không tài trợ khủng bố, nhưng đồng thời người dân Iran có thể phát triển thịnh vượng và hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Và đó là điều mà ông ấy đang đề nghị", Phó tổng thống Mỹ nói.
Ông Vance cho rằng phía Iran "muốn đạt được thỏa thuận", dù hai bên có những ngờ vực không thể giải quyết trong một sớm một chiều.
Ông khẳng định Mỹ "sẽ tiếp tục đàm phán" để đạt được thỏa thuận mà nước này mong muốn, và bản thân ông "đang đấu tranh để điều này trở thành hiện thực".
"Tôi cảm thấy rất hài lòng về tình hình hiện tại", ông chia sẻ thêm.
Tuyên bố được Phó tổng thống Mỹ đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump phát tín hiệu về khả năng Mỹ và Iran nối lại đàm phán ở Pakistan trong hai ngày tới.
Các nguồn thạo tin của CNN tiết lộ ông Vance dự kiến tiếp tục dẫn dắt cuộc đàm phán này, tuy nhiên thời gian cụ thể chưa được thảo luận.
Theo Hãng tin AFP, dữ liệu hàng hải của Kpler ngày 14-4 cho biết một số tàu xuất phát từ các cảng của Iran đã vượt qua eo biển Hormuz bất chấp lệnh phong tỏa quân sự của Mỹ. Tuy nhiên nhiều tàu sau đó đã quay đầu.
Tàu chở hàng Christianna, tàu chở dầu Elpis, tàu Argo Maris, Manali đã đi qua eo biển Hormuz sau khi rời khỏi các cảng của Iran.
Tuy nhiên, tàu Christianna đã quay đầu ngoài khơi Oman vào khoảng 22h ngày 14-4 (giờ Việt Nam). Một tàu khác là Rich Starry cũng đã quay đầu tại vịnh Oman sau khi vượt qua eo biển. Ngoài ra, các tàu Kashan và Moshtari cũng đã quay về một cảng của Iran.
Quân đội Mỹ cho biết lệnh phong tỏa Hormuz tiếp tục được duy trì. Trong 24 giờ đầu phong tỏa, Mỹ tuyên bố đã chặn 6 tàu rời khỏi các cảng Iran bên ngoài vịnh Ba Tư.
"Không có tàu nào vượt qua được phong tỏa của Mỹ và 6 tàu thương mại đã tuân thủ chỉ dẫn của lực lượng Mỹ, quay đầu để trở lại một cảng của Iran ở Vịnh Oman", Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết trên mạng xã hội X.
CENTCOM cũng cho biết lệnh phong tỏa "được thực thi công bằng đối với tàu của mọi quốc gia ra vào các cảng và vùng ven biển Iran, bao gồm tất cả các cảng của Iran tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman".
Theo Hãng tin AFP, Bộ Tài chính Mỹ ngày 14-4 thông báo nước này sẽ không gia hạn biện pháp tạm thời nới lỏng trừng phạt với dầu mỏ Iran.
Mỹ đã cho phép vận chuyển và bán dầu thô cùng các sản phẩm dầu mỏ của Iran đã được chất lên tàu trước ngày 20-3, nhằm giảm cú sốc nguồn cung do xung đột ở Trung Đông. Biện pháp này có hiệu lực đến ngày 19-4.
"Giấy phép ngắn hạn cho phép bán dầu Iran đang mắc kẹt trên biển sẽ hết hạn trong vài ngày tới và sẽ không được gia hạn", Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố và nhấn mạnh Washington tiếp tục chính sách gây áp lực tối đa lên Tehran.
