Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5.
Một trong các nội dung đang được đề xuất là nâng mức phạt tù ở một số loại tội danh có nhiều diễn biến phức tạp, xâm hại trực tiếp đến danh dự, nhân phẩm, tự do của con người. Ngoài ra, tội phạm có tính chất gian dối, gây nhiều bức xúc trong thời gian qua, các tội có mức thu lợi bất chính lớn cũng được đề xuất tăng án tù.
Dưới đây là các tội đang được đề xuất tăng hình phạt và mức phạt hiện tại. Dự thảo chưa đề xuất mức tăng cụ thể.
Vì sao phải tăng mức phạt với các tội này
Qua tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự thời gian qua, Bộ Công an đánh giá, loại tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm diễn biến ngày càng phức tạp. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những mâu thuẫn bột phát, mâu thuẫn cá nhân; người thực hiện hành vi ở nhóm độ tuổi thanh thiếu niên từ 16 đến 29 tuổi có xu hướng gia tăng.
Đặc biệt, vi phạm về y tế, an toàn thực phẩm chủ yếu đến từ kinh doanh, lưu giữ, tiêu thụ các mặt hàng thực phẩm thịt đông lạnh không rõ nguồn gốc, sử dụng phụ gia, hóa chất không bảo đảm.
Một số tội liên quan lĩnh vực tài chính, kinh tế, thuế, bảo hiểm…. đều thu lợi bất chính rất lớn, có những vụ án lên đến hàng nghìn tỷ đồng.
Song nhìn chung, Bộ Công an đánh giá, mức phạt hiện nay với các tội danh trên còn thấp, chưa tương xứng, chưa đảm bảo răn đe và tính công bằng.
Do đó, việc tăng hình phạt là cần thiết để tạo môi trường xã hội an toàn, ổn định, bảo vệ tốt hơn quyền con người. Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, các quyền về bảo vệ danh dự, uy tín, nhân phẩm con người rất dễ bị xâm hại trên không gian mạng.
Bổ sung hình phạt bổ sung lao động công ích
Theo quy định hiện hành tại Điều 36 Bộ luật Hình sự 2015, “lao động phục vụ cộng đồng” không phải là một hình phạt độc lập mà chỉ là biện pháp hỗ trợ áp dụng cho người bị phạt cải tạo không giam giữ nhưng không có việc làm.
Thời lượng tối đa 4 giờ/ngày và 5 ngày/tuần, miễn trừ cho nhóm yếu thế như phụ nữ mang thai hoặc người khuyết tật nặng.
Trong Dự thảo lần này, Bộ Công an đề xuất lao động công ích thành một hình phạt bổ sung chính thức trong hệ thống hình phạt.
Điều này đồng nghĩa, đây sẽ là nghĩa vụ pháp lý buộc người bị kết án phải thực hiện theo phán quyết của Tòa án, không quan trọng họ có việc làm hay không (vì “lao động phục vụ cộng đồng” hiện chỉ áp dụng cho người không có việc làm).
Bộ Công an đánh giá biện pháp này tăng tính hướng thiện, giúp người phạm tội nhận thức trách nhiệm với cộng đồng và giảm nguy cơ tái phạm. Đây là giải pháp thay thế hiệu quả cho hình phạt tiền, với người phạm tội không có khả năng tài chính.
Lao động công ích cũng giảm chi phí giam giữ và quản lý trại giam, đồng thời tạo ra lợi ích trực tiếp từ thành quả lao động cho xã hội. Đây cũng là hình phạt đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng.
Ngày 15/4, Tuấn, 33 tuổi, bị Công an tỉnh An Giang tạm giữ hình sự để điều tra hành vi Hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Theo công an, chiều 13/4, bé gái 12 tuổi ở xã Chợ Mới, đến nhà người thân chơi, trên đường về thì gặp Tuấn xin đi nhờ. Do có quen biết nhau từ trước, bé gái đồng ý, giao xe cho Tuấn lái.
Anh ta rủ bé đi uống nước rồi chở đến quán cà phê chòi. Tại đây, Tuấn khống chế, xâm hại nạn nhân rồi bỏ trốn.
Người nhà bé trình báo công an. Hôm sau, Tuấn bị bắt.
Ngày 9-4, Công an phường Tăng Nhơn Phú, TP.HCM cho biết trong quý 1-2026, đơn vị đã tăng cường tuần tra, kiểm soát các tuyến trọng điểm, triệt phá các đường dây từ khi chúng mới nhen nhóm ý định xâm nhập địa bàn cơ sở.
Theo đó, Công an phường đã phát hiện 28 vụ, 52 đối tượng (tăng so với liền kề). Tính đến tháng 3-2026, số đối tượng quản lý theo Nghị định 105 của Chính phủ là 13; quản lý 15 đối tượng nghiện và 29 đối tượng sau cai nghiện.
Với vai trò là lực lượng nòng cốt, Công an phường nhất là cảnh sát khu vực, cảnh sát phòng chống tội phạm tăng cường bám sát cơ sở, nắm chắc tình hình đối tượng, địa bàn và các tuyến trọng điểm; chủ động áp dụng các biện pháp nghiệp vụ để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về ma túy.
Điển hình, Công an phường Tăng Nhơn Phú đã ứng dụng bản đồ số để quản lý địa bàn; tiến hành tổng rà soát các điểm nghi vấn tổ chức, chứa chấp, sử dụng trái phép chất ma túy để đấu tranh triệt xóa, vô hiệu hóa, kiên quyết đấu tranh, truy vết đến cùng;
Chú trọng đẩy mạnh công tác phòng, chống ma túy đến từng người dân, từng gia đình, doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh và đặc biệt là các trường học bằng nhiều hình thức tuyên truyền sinh động.
Ngoài ra Công an phường xây dựng thí điểm mô hình "Nhà trọ an ninh, an toàn, nói không với ma túy" tại nhà trọ số 38 đường 904 phường Tăng Nhơn Phú.
Duy trì công tác kiểm tra, quản lý nghiêm ngặt các đối tượng sau cai nghiện bằng việc duy trì test ma túy các đối tượng tại các trạm y tế địa phương, đề phòng các đối tượng có biểu hiện nghiện lại và kiểm tra các khu nhà trọ, chung cư, nhất là vào ban đêm để nắm bắt và quản lý tình hình tệ nạn và tội phạm ma túy ẩn nấp.
Với phương châm "Mỗi hộ dân, mỗi khu phố, mỗi cơ quan là một pháo đài trong công tác phòng, chống ma túy", thời gian tới phường Tăng Nhơn Phú tập trung thực hiện nhiệm vụ, triển khai đồng bộ các giải pháp kết hợp chặt chẽ giữa phòng và chống, gắn với 3 giảm: "giảm cung, giảm cầu, giảm tác hại" của ma túy và 5 tăng: "tăng hiệu quả lãnh đạo, tăng hiệu lực tổ chức thực hiện, tăng kiểm tra, giám sát, tăng nguồn lực, tăng chuyển đổi số".
Việc xác định xây dựng phường Tăng Nhơn Phú không ma túy vào năm 2028 dựa trên đánh giá, nhận diện đúng, đủ, sát thực tế tình hình địa phương; đủ điều kiện về nguồn lực, công nghệ và cơ chế để đi đầu thành phố trong xây dựng phường không ma túy.
Năm 2026, phường tập trung xây dựng 30% địa bàn đạt chuẩn "không ma túy" tương ứng với 26 khu phố. Với tinh thần phấn đấu cao, toàn bộ 86 khu phố cam kết xây dựng ngay khu phố không ma túy trong năm 2026.
Chính vì vậy với sự triển khai quyết liệt, đồng bộ ngay từ cơ sở, mục tiêu phường không ma túy vào năm 2028 là hoàn toàn có thể thực hiện đúng tiến độ.
Trong hệ thống tư pháp, luật sư đóng vai trò là "lá chắn" bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo. Song việc bảo mật thông tin cho thân chủ và trách nhiệm tố giác tội phạm vì an toàn xã hội luôn có ranh giới.
Dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2026 đabg được Bộ Công an xây dựng và lấy ý kiến đến 7/5, nêu đề xuất siết chặt "đặc quyền" miễn truy cứu hình sự của luật sư.
Được im lặng với hành vi đã xảy ra, nhưng phải lên tiếng với tội sắp thực hiện
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, luật sư không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội phạm mà thân chủ "đang chuẩn bị, đang thực hiện hoặc đã thực hiện" mà luật sư biết rõ trong quá trình thực hiện việc bào chữa.
Nghĩa là biết thân chủ sắp, đang phạm tội mà không tố giác thì luật sư vẫn không bị truy cứu hình sự (trừ khi đó là các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng).
Quy định này là nhằm bảo đảm sự tin cậy tuyệt đối giữa luật sư và thân chủ, tạo điều kiện cho quyền bào chữa, một quyền hiến định, được thực thi trọn vẹn.
Song theo Bộ Công an, quy định như trên là không phù hợp. Cụ thể, với những hành vi thân chủ chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện (phạm một tội mới hoặc tiếp diễn hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó) không thuộc phạm vi nhiệm vụ của người bào chữa.
Do đó, nếu luật sư không tố giác các hành vi này sẽ vi phạm nguyên tắc của pháp luật hình sự: "Mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời".
Trên quan điểm này, Dự thảo đề xuất sửa đổi quy định miễn trừ trên với luật sư, người bào chữa, nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa theo đúng tinh thần "lấy phòng ngừa là chính".
Thêm con dâu, con rể, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ... vào nhóm không buộc phải tố giác
Vẫn trong chính sách điều chỉnh nhóm được miễn chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác tội phạm, Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng hơn với người nhà của người phạm tội.
Điều 18 và 19 Bộ luật Hình sự hiện chỉ loại trừ trách nhiệm hình sự cho ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội.
Theo Bộ Công an, quy định này chưa bao quát hết các mối quan hệ "thân thích" của một cá nhân, chưa bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo. Do đó, dự thảo đã đề xuất mở rộng thêm với bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, con nuôi, con rể, con dâu, con riêng của vợ/chồng.
Sự bổ sung này sẽ phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc gia đình thực tế, tăng tính nhân đạo và phù hợp hơn với truyền thống ứng xử gia đình; phù hợp với quy định về hàng thừa kế của Bộ luật Dân sự cũng như Luật Hôn nhân và gia đình.
Điều này đồng nghĩa, nếu một người phạm tội thì những người thuộc diện đã nêu ở trên, không bị bắt buộc phải tố giác.
Bộ Công an đánh giá chính sách này sẽ làm hẹp phạm vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự của những người không tố giác, che giấu tội phạm, nhưng là cần thiết để bảo vệ các giá trị cốt lõi trong văn hóa dân tộc.
Đối với doanh nghiệp, nghĩa vụ của những người thân của người phạm tội giảm đi, đồng nghĩa với quyền lợi của người bị xâm hại cũng sẽ có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong các vụ án kinh tế, tham ô, gian lận, rửa tiền có yếu tố gia đình. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng phải có trách nhiệm để bảo đảm quyền lợi cho họ.
