Mặt trăng đang trở thành “bàn đạp” chiến lược cho tham vọng chinh phục vũ trụ của nhân loại. Không còn là cuộc chơi của riêng hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc, kỷ nguyên đa cực năm 2026 chứng kiến hàng loạt quốc gia từ châu Á đến châu Âu sở hữu tham vọng khai phá nguồn tài nguyên vô tận tại cực Nam của “chị Hằng”.
Đầu tiên phải kể đến Trung Quốc với chiến lược “Hằng Nga” (Chang’e) nhất quán trong suốt 2 thập niên qua, từ việc đưa xe tự hành xuống để nghiên cứu bề mặt mặt trăng hồi năm 2019, sau đó là thu thập mẫu vật và đưa về lại trái đất nghiên cứu vào năm 2024. Trong năm 2026, sứ mạng Chang’e 7 dự kiến đổ bộ xuống cực Nam mặt trăng với một tổ hợp thiết bị khổng lồ để tìm kiếm nước đá trong các miệng hố vĩnh cửu bằng một “tàu thăm dò dạng bay” độc đáo.
Những robot tiền trạm này mang trọng trách xác lập nền móng vững chắc cho Trạm nghiên cứu quốc tế ILRS mà Bắc Kinh đang ráo riết xây dựng cùng Nga để đối trọng với phương Tây.
Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì vị thế dẫn đầu thông qua chương trình Artemis táo bạo và tốn kém. Chương trình này không chỉ đặt mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt chị Hằng sau hơn nửa thế kỷ mà còn thiết lập “cảng hàng không” vũ trụ đầu tiên, nơi các phi hành gia có thể sinh hoạt, nghiên cứu và tiếp nhiên liệu trước khi dấn thân vào những hành trình xa hơn như sao Hỏa.
Ấn Độ đang khẳng định mình là một cường quốc vũ trụ hiệu quả với chi phí tối ưu nhất thế giới. Sau thành công rực rỡ của Chandrayaan-3 đưa thành công tàu đổ bộ và xe tự hành xuống mặt trăng hồi năm 2023, Ấn Độ đang dồn lực cho sứ mạng Chandrayaan-4 nhằm trình diễn khả năng cất cánh từ bề mặt mặt trăng để mang mẫu vật về trái đất. Nước này đã công khai đặt mục tiêu đưa phi hành gia Ấn Độ đặt chân lên cung trăng vào năm 2040, một cột mốc đầy tự hào cho quốc gia tỉ dân này.
Nhật Bản cũng chọn cho mình một lối đi riêng bằng cách tập trung tối đa vào công nghệ hạ cánh chính xác tuyệt đối và robot thông minh. Tiếp nối kỳ tích của tàu đổ bộ SLIM hồi năm 2024, các kỹ sư Nhật Bản đang phối hợp cùng tập đoàn Toyota để phát triển loại xe tự hành có buồng áp suất cực lớn, cho phép con người sống bên trong nhiều ngày mà không cần mặc đồ bảo hộ.
Nhật Bản đóng vai trò là “cánh tay phải” công nghệ không thể thiếu trong liên minh Artemis, đảm nhận các hệ thống kiểm soát môi trường và hỗ trợ sự sống phức tạp. Sự hợp tác này giúp Nhật Bản đổi lấy các suất bay lên mặt trăng cho phi hành gia nước này trên phi thuyền của Mỹ.
Từ vị trí “kẻ đến sau”, Nga đang nỗ lực khôi phục vị thế thông qua sứ mạng Luna-Glob, bất chấp nhiều thách thức. Sau những trục trặc trong quá khứ, Moscow đang đặt kỳ vọng lớn vào vệ tinh Luna 26 để lập bản đồ khoáng sản và thiết lập mạng lưới liên lạc cho các trạm đổ bộ tương lai tại cực Nam mặt trăng. Hiện nay, Nga đang thắt chặt hợp tác chiến lược với Trung Quốc để tạo thành một liên minh không gian Á – Âu mạnh mẽ, sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp về các chuẩn mực pháp lý ngoài không gian.
Cuối cùng, không thể không nhắc đến sự góp mặt của châu Âu và các quốc gia mới nổi như UAE, đang làm thay đổi diện mạo cuộc đua. Trong khi Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) cung cấp các mô-đun dịch vụ thiết yếu cho tàu Orion của Mỹ, thì UAE lại gây bất ngờ khi chuẩn bị phóng xe tự hành Rashid 2 lên mặt sau của mặt trăng. Sự đa dạng này cho thấy mặt trăng không còn là vùng đất xa lạ của riêng ai mà đang dần trở thành một phần không thể tách rời của nền kinh tế toàn cầu trong tương lai gần.
Cuộc đua năm 2026 không chỉ là chuyện cắm cờ khẳng định chủ quyền như nửa thế kỷ trước mà là bài toán về sự tồn vong và thịnh vượng lâu dài của mỗi quốc gia. Dẫu sự cạnh tranh đang diễn ra gay gắt, nhân loại vẫn rất cần một tiếng nói chung về pháp lý để đảm bảo nguồn tài nguyên quý báu tại đây được chia sẻ công bằng. Chỉ khi gạt bỏ những toan tính vị kỷ, con người mới thực sự biến mặt trăng thành nhịp cầu hòa bình nối liền các hành tinh trong Hệ mặt trời.
Theo Đài RT, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh mở điều tra về cái chết và sự mất tích bí ẩn của hơn một chục nhà khoa học nắm giữ các bí mật hạt nhân và vũ trụ tối mật của quốc gia.
Phát biểu với phóng viên ngày 16-4, ông Trump cho biết ông vừa dự một cuộc họp về vấn đề này và nhấn mạnh đây là "vụ việc cực kỳ nghiêm trọng".
"Tôi hy vọng đây chỉ là sự ngẫu nhiên, nhưng chúng ta sẽ biết rõ trong khoảng một tuần rưỡi tới. Một vài người trong số họ là những nhân vật rất quan trọng, và chúng tôi sẽ xem xét kỹ lưỡng vấn đề này", Tổng thống tuyên bố.
Kể từ năm 2022, ít nhất 10 cá nhân liên quan đến các nghiên cứu tiên tiến đã qua đời hoặc mất tích trong hoàn cảnh đầy nghi vấn.
Hồ sơ bao gồm Thiếu tướng không quân nghỉ hưu William "Neil" McCasland, nhà khoa học NASA Monica Jacinto Reza, nhà thầu Steven Garcia, nhà vật lý thiên văn Carl Grillmair, nhà vật lý MIT Nuno Loureiro, kỹ sư NASA Frank Maiwald.
Ngoài ra còn có các nhân viên liên quan Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos là Melissa Casias và Anthony Chavez, nhà nghiên cứu NASA Michael David Hicks và nhà khoa học dược phẩm Jason Thomas.
Trường hợp của bà Amy Eskridge - qua đời năm 2022 ở tuổi 34 - gần đây vừa được khơi lại và hiện được tính là nạn nhân thứ 11 trong danh sách.
Bà Eskridge là người đồng sáng lập Viện Khoa học dị biệt, tập trung vào các khái niệm động lực học thử nghiệm, bao gồm nghiên cứu về phản trọng lực.
Theo Đài Fox News, trong một cuộc phỏng vấn năm 2020, bà từng chia sẻ: "Chúng tôi đã khám phá ra phản trọng lực, và rồi cuộc sống của chúng tôi trở nên tồi tệ. Mọi người bắt đầu phá hoại chúng tôi bằng những lời đe dọa".
"Nếu bạn lộ diện trước công chúng, ít nhất người ta còn nhận ra khi bạn gặp nguy hiểm. Nhưng nếu bạn làm việc lặng lẽ, họ sẽ chôn vùi bạn.
Họ sẽ đốt nhà khi bạn đang ngủ, mà vụ việc thậm chí còn chẳng lên nổi mặt báo", bà Eskridge nói thêm.
Nhà khoa học này cho rằng những nhà nghiên cứu báo cáo về các bước đột phá trong công nghệ phi truyền thống thường biến mất khỏi các hoạt động công khai, hoặc ngừng xuất bản tài liệu.
Dù giới chức chưa xác nhận mối liên hệ giữa các vụ việc, sự trùng lặp về thời điểm và lĩnh vực công tác của các nạn nhân đã thổi bùng làn sóng nghi vấn từ dư luận.
Mạng xã hội đồn đoán về các giả thuyết như hoạt động gián điệp nước ngoài hay việc chính phủ che giấu các nghiên cứu UFO.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 17-4 viết trên X rằng chính phủ sẽ "lật lại từng manh mối" để tìm sự thật.
"Trước những câu hỏi xác đáng về các vụ việc đáng quan ngại này, Nhà Trắng đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan và FBI để xem xét một cách tổng thể, nhằm xác định bất kỳ điểm chung nào có thể tồn tại", bà nói.
Giấy phép thứ nhất cho phép giao dịch tài chính với một số ngân hàng và các cá nhân thuộc chính phủ nước này. Theo đó, các giao dịch tài chính sẽ được phép tiến hành với Ngân hàng Trung ương Venezuela, vốn bị cấm vận vào tháng 4.2019, cũng như các ngân hàng nhà nước gồm Tesoro và Digital de los Trabajadores. Trong gần một thập niên, Ngân hàng Trung ương Venezuela và các ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước tại quốc gia này gặp trở ngại trong giao dịch tài chính với nước ngoài do thiếu các ngân hàng đại lý hỗ trợ giao dịch quốc tế. Tình hình trở nên tồi tệ hơn sau khi Mỹ áp đặt lệnh cấm vận lên Venezuela vào năm 2019.
Bộ Tài chính Mỹ cũng cấp giấy phép cho phép đàm phán các hợp đồng thương mại. Việc thực hiện các hợp đồng đó phải "được sự cho phép riêng từ Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài" của Mỹ.
Việc nới lỏng cấm vận diễn ra trong bối cảnh một cơ chế cung ứng USD mới đang triển khai, được thúc đẩy bởi doanh số bán dầu thô của Venezuela tăng. Mỹ hiện tìm cách ổn định nền kinh tế Venezuela và mở cửa nước này đón đầu tư từ Mỹ, sau khi bắt giữ nhà lãnh đạo Nicolas Maduro hồi tháng 1.
Phản ứng về động thái trên, Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez kêu gọi Mỹ dỡ bỏ cấm vận đối với nước này, đồng thời nói rằng việc cấp giấy phép nêu trên không đảm bảo lâu dài về mặt pháp lý. Bà Rodriguez đã gặp Trợ lý Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Kyle Haustveit hôm 14.4 và cho biết bà đã lắng nghe các khuyến nghị, ý kiến từ các lãnh đạo ngành năng lượng về cách thúc đẩy các dự án và quy định.
"Majid Khademi đã cống hiến hàng thập kỷ phụng sự thầm lặng và tận tụy trong các lĩnh vực an ninh, tình báo và quốc phòng", Lãnh tụ Mojtaba Khamenei hôm 6/4 ra tuyên bố về lãnh đạo cơ quan tình báo của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), người thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel.
Ông Khamenei cho rằng việc Mỹ và Israel thực hiện các vụ hạ sát là minh chứng cho sự bế tắc sau "chuỗi thất bại liên tiếp" của họ. Ông gửi lời chia buồn tới gia đình và đồng đội của ông Khademi, cũng như các chỉ huy khác của tổ chức tình báo IRGC.
"Hàng ngũ chiến binh kiên trung cùng lực lượng vũ trang xả thân đã tạo nên một mặt trận sừng sững, nơi mọi thủ đoạn hay tội ác đều không thể làm lung lay lý tưởng jihad của họ", Lãnh tụ Tối cao Iran cho hay.
Ông Mojtaba Khamenei vẫn chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi trở thành Lãnh tụ Tối cao Iran vào đầu tháng 3. Những tuyên bố của ông đều được đưa ra dưới dạng văn bản.
Ông Khademi được bổ nhiệm làm người đứng đầu tổ chức tình báo vào tháng 6 năm ngoái sau khi người tiền nhiệm Mohammad Kazemi qua đời trong cuộc chiến 12 ngày giữa Iran và Israel. Khademi thiệt mạng trong cuộc không kích do Israel thực hiện vào rạng sáng 6/4.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, cáo buộc ông Khademi "chịu trách nhiệm trực tiếp" về cái chết của thường dân Israel, đồng thời là "một trong ba chỉ huy cấp cao nhất" trong IRGC.
Từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, Israel đã lần theo dấu vết và liên tiếp hạ sát các quan chức cấp cao Iran, giáng đòn vào hệ thống an ninh nước này.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố họ có cấu trúc chính trị vững chắc, nên việc Israel hạ sát các quan chức cấp cao không thể "giáng đòn chí mạng".
