Theo tính toán của hãng tư vấn WSP vào đầu tháng 3, mỏ Fensfeltet cách thủ đô Oslo (Na Uy) 150 km về phía tây nam có thể chứa đến 15,9 triệu tấn oxit đất hiếm. Con số này nhiều hơn 81% so với ước đoán ban đầu, qua đó khẳng định đây là mỏ có trữ lượng đất hiếm lớn nhất châu Âu.
Quy mô của mỏ Fensfeltet lớn hơn nhiều so với Per Geijer (Thụy Điển), từng được công ty khai thác LKAB xác định là mỏ lớn nhất khối này, với 2,2 triệu tấn.
Nolwenn Coint, chuyên gia tại Cơ quan Khảo sát địa chất Na Uy, cho rằng cần thêm các đợt khoan thăm dò để xác định chính xác trữ lượng của mỏ Fensfeltet. Tuy vậy, bà nhận định mỏ này có quy mô “đáng kể” ở phạm vi toàn cầu, dù hàm lượng đất hiếm thấp hơn các khu vực đang khai thác tại Mỹ (Mountain Pass), Australia (Mount Weld) và Bayan Obo ở Trung Quốc – mỏ lớn nhất thế giới.
Đặc biệt, 19% lượng oxit tại Fensfeltet là neodymium và praseodymium (NdPr) – những khoáng chất cần thiết cho nam châm vĩnh cửu, dùng trong xe điện, turbine gió, đồ điện tử và công nghiệp quốc phòng.
“Đây là những kim loại mà Ủy ban châu Âu (EC) xác định có rủi ro nguồn cung cao”, ông Alf Reistad, CEO Rare Earths Norway (REN), công ty đang nắm quyền khai thác mỏ Fensfeltet, nhận định. Trong cuộc họp mới đây, ông tỏ ra sốt ruột, cho rằng đã đến lúc châu Âu “ngừng nói và cần hành động”.
Nói với Reuters, ông Alf Reistad kỳ vọng REN có thể bắt đầu sản xuất vào cuối năm 2031, và đạt sản lượng 800 tấn NdPr vào 2032, đáp ứng khoảng 5% nhu cầu khoáng chất này của EU. Công ty được cấp phép khai thác nhưng vẫn cần giấy phép hoạt động và một số “cơ chế giảm thiểu rủi ro” để có mức giá cạnh tranh so với nguồn cung từ Trung Quốc.
CEO REN cảnh báo nếu chính quyền Na Uy, EC và các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) không hành động khẩn trương, nguồn đất hiếm – vốn được Brussels xem là nguyên liệu thô thiết yếu – có thể sẽ không bao giờ được khai thác.
“Chúng nằm trong một ngọn núi lửa cổ đã ngủ yên suốt 580 triệu năm và tiếp tục ở đó nếu việc khai thác không trở thành ưu tiên và chưa có cơ chế giảm thiểu rủi ro tài chính”, ông nói.
Ngoài ra, kế hoạch đánh thức mỏ Fensfeltet cũng vấp phải các quan ngại về môi trường.
Theo nhà địa chất Nolwenn Coint, mỏ này là phần gốc của một ngọn núi lửa cổ đại, được cấu tạo từ đá carbonat, dễ hòa tan hơn để chiết xuất đất hiếm.
Vì vậy, REN đề xuất xây dựng một mỏ ngầm, được ví là “mỏ vô hình”, nơi quặng được khai thác thông qua các giếng thẳng đứng, nghiền nhỏ. Chúng sẽ được vận chuyển xuống lòng đất bằng băng chuyền dài vài km, trước khi các nguyên tố đất hiếm được tách ra và ít nhất 60% chất thải được bơm trở lại mỏ.
REN cho rằng đây là phương án giúp giảm thiểu tác động đến môi trường. Tuy nhiên, địa điểm đề xuất cho cơ sở hạ tầng trên mặt đất đang gây tranh cãi. Các chuyên gia xác định ít nhất 78 loài động thực vật bị đe dọa ở các mức độ khác nhau, gồm bọ cánh cứng, bướm, động vật lưỡng cư, rết, nấm và địa y.
Một số tổ chức môi trường kêu gọi chính phủ Na Uy can thiệp. Họ lập luận rằng chính quyền địa phương thiếu nguồn lực để đánh giá thiệt hại và có thể vì lợi ích tài chính nên không xem xét địa điểm thay thế.
Ông Truls Gulowsen, Chủ tịch Hiệp hội Bảo vệ thiên nhiên Na Uy, thừa nhận dự án mỏ Fensfeltet có điểm tích cực là cam kết hạn chế tác động sinh thái và hướng tới khai thác những khoáng sản thiết yếu.
“Chúng ta cần đảm bảo các phương án thay thế được cân nhắc trước khi chấp nhận tổn hại lớn đến đa dạng sinh học. Rủi ro là nếu chúng ta vội vàng, các bước tiếp theo sẽ mất nhiều thời gian hơn nữa”, ông cảnh báo.
Người phát ngôn của REN Tor Espen Simonsen, thừa nhận tình thế tiến thoái lưỡng nan. “Nếu chúng tôi đi quá nhanh, có thể sẽ vướng vào các tranh chấp pháp lý kéo dài nhiều năm. Nhưng ngược lại, nếu dành toàn bộ thời gian để phân tích, viết thêm báo cáo và nghiên cứu, ta có thể chẳng bao giờ bắt đầu”, ông nói. Công ty kêu gọi chính quyền can thiệp và coi Fensfeltet là dự án ưu tiên.
Trung Quốc, quốc gia kiểm soát thị trường đất hiếm toàn cầu, hiện cung cấp 98% nhu cầu nam châm vĩnh cửu của châu Âu. Các nhà sản xuất của khối đã nhận thức rõ khả năng dễ tổn thương vào mùa xuân 2025, khi Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu, gây ra tình trạng thiếu hụt, trước khi dỡ bỏ hạn chế vào tháng 11.
Châu Âu không có mỏ đất hiếm nào đang hoạt động. Khối này đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ tự đáp ứng ít nhất 10% nhu cầu đất hiếm. Theo ông Reistad, mỏ tại Na Uy giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu, đáp ứng đến 30% nhu cầu đất hiếm của khối.
Tuy nhiên, một dự án khai khoáng ở châu Âu thường mất 20 năm để vận hành. Vì vậy, ông đề xuất hai giải pháp, gồm đẩy nhanh thủ tục và hỗ trợ tài chính, nếu EU không muốn bị kẹt giữa Trung Quốc và Mỹ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đầu tư khoảng 2 tỷ USD vào hai công ty Mỹ chuyên khai thác và chế biến đất hiếm. Chính phủ Mỹ cũng cam kết đảm bảo mức giá thu mua trong 10 năm đầu. Trong khi đó, Trung Quốc hỗ trợ ngành này từ những năm 1980 và có khả năng kiểm soát giá đất hiếm phạm vi toàn cầu, theo Reistad.
“Nếu không làm điều tương tự, chúng ta chẳng khác nào tham gia một đại hội thể thao nơi tất cả đều dùng doping, trừ chúng ta”, ông nói.
Tại hồ sơ dự thảo sửa Nghị định về xử phạt trong kinh doanh xổ số, Bộ Tài chính đề nghị bổ sung thẩm quyền xử phạt hành chính trong lĩnh vực kinh doanh xổ số với công an, chủ tịch UBND cấp tỉnh và giám đốc sở tài chính. Mức phạt tối đa lên tới 100 triệu đồng.
Vi phạm hành chính trong kinh doanh xổ số là các vi phạm về hoạt động phát hành, phân phối và tiêu thụ vé xổ số, nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, và sẽ bị xử phạt bằng tiền hoặc các biện pháp hành chính khác.
Hiện, việc xử phạt hành chính thuộc thẩm quyền thanh tra tài chính. Song, tổ chức bộ máy nhà nước không còn các chức danh này, do đó cần bổ sung, mở rộng thẩm quyền xử phạt với các chức danh khác.
Dự thảo đề xuất phân cấp cụ thể cho lực lượng công an. Cụ thể, chiến sĩ công an nhân dân được phạt cảnh cáo. Trưởng công an cấp xã có thể phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 50 triệu đồng, tịch thu tang vật, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
Cấp trưởng phòng nghiệp vụ thuộc các cục và trưởng phòng công an cấp tỉnh được phạt đến 80 triệu đồng. Trong khi đó, giám đốc công an cấp tỉnh, cục trưởng các cục được phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 100 triệu đồng, kèm các biện pháp bổ sung.
Ngoài lực lượng công an, dự thảo cũng bổ sung thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Theo đó, người đứng đầu chính quyền cấp tỉnh có thể phạt tiền đến 100 triệu đồng, tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động kinh doanh có thời hạn. Trong đó, thẩm quyền đình chỉ kinh doanh được áp dụng với vi phạm về in, phát hành vé, loại hình sản phẩm hoặc hoạt động khuyến mại trên địa bàn.
Giám đốc Sở Tài chính cũng được bổ sung quyền xử phạt mức tối đa 80 triệu đồng, cùng các biện pháp xử lý đi kèm.
Hiện, cả nước có 63 công ty xổ số kiến thiết tại các địa phương do UBND tỉnh thành làm chủ sở hữu và Công ty Xổ số điện toán Việt Nam (Vietlott) do Bộ Tài chính làm chủ sở hữu. Các doanh nghiệp này đều theo mô hình doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn.
Năm 2025, doanh thu toàn ngành xổ số đạt 177.196 tỷ đồng, tăng 10,48% so với năm trước. Số nộp ngân sách nhà nước đạt 57.160 tỷ đồng, tương đương gần 116% dự toán được Quốc hội giao. Toàn bộ nguồn thu từ xổ số được điều tiết về ngân sách địa phương, phục vụ các lĩnh vực như y tế, giáo dục, an sinh và phúc lợi xã hội. Phần còn lại bổ sung cho nguồn vốn đầu tư phát triển của ngân sách địa phương, theo kế hoạch được Quốc hội phê duyệt hàng năm.
Lực lượng quản lý thị trường TP.HCM vừa cho biết qua kiểm tra tại cảng Sao Mai, phường Vũng Tàu (TP.HCM), cơ quan chức năng đã liên tiếp phát hiện 2 tàu chở dầu vi phạm về kinh doanh dầu không rõ nguồn gốc, xuất xứ; không có giấy phép kinh doanh xăng dầu theo quy định pháp luật.
Cụ thể, Đội quản lý thị trường số 21 phối hợp với Đội 6 Phòng Cảnh sát kinh tế (PC03) - Công an TP.HCM và các cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra đối với hai tàu chở dầu gồm: Tàu PL 28 và tàu BY 27, đang neo đậu tại cảng Sao Mai.
Theo đó, Đội quản lý thị trường số 21 đã phát hiện và tạm giữ tang vật là dầu DO không rõ nguồn gốc, xuất xứ đang chứa trên hai tàu: Tàu PL 28 là 2.006 lít dầu và tàu BY 27 là 8.012 lít dầu.
Qua đấu tranh xác định hành vi vi phạm của các đối tượng có liên quan, thuyền trưởng của hai tàu đã thừa nhận hành vi vi phạm kinh doanh dầu không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có giấy phép kinh doanh xăng dầu theo quy định.
Đội quản lý thị trường số 21 đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với thuyền trưởng tàu PL 28, với tổng số tiền phạt 50 triệu đồng và tịch thu 2.006 lít dầu DO.
Đối với vi phạm của thuyền trưởng tàu BY 27, Đội quản lý thị trường số 21 đã hoàn thiện hồ sơ chuyển lên cấp trên để trình UBND TP.HCM xử phạt 115 triệu đồng và tịch thu 8.012 lít dầu DO theo thẩm quyền.
Trong bối cảnh thị trường xăng dầu và khí thế giới và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp, lãnh đạo Sở Công Thương TP.HCM cho biết sẽ tiếp tục tăng cường công tác giám sát để kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh xăng dầu và khí, góp phần ổn định thị trường.
Thời gian qua, khi giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, tình hình kinh doanh và vận chuyển trái phép xăng dầu diễn biến phức tạp, đặc biệt là dầu.
Ngoài tình trạng tàu chở dầu không rõ nguồn gốc trên biển, nhiều địa phương có đường biên giới trên đất liền, đặc biệt là giáp Lào và Campuchia, tình hình vận chuyển trái phép xăng dầu qua biên giới cũng đáng báo động khi cơ quan chức năng nhiều lần phát hiện vi phạm và xử lý.
Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), từ tháng 3 đến tháng 5/2025, một doanh nghiệp trong nước đã ký hợp đồng xuất khẩu 21 container hồ tiêu sang Karachi (Pakistan) cho đối tác nước ngoài, song không yêu cầu đặt cọc.
Đối tác sử dụng nhiều pháp nhân trung gian để tạo dựng uy tín ban đầu, khiến phía Việt Nam tin tưởng giao hàng. Từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 7/2025, 20 container đã cập cảng Karachi.
Tuy nhiên, sau khi hàng đến nơi, đối tác liên tục trì hoãn thanh toán với các lý do không rõ ràng, đồng thời đưa ra các cam kết mang tính hình thức như đang xử lý chuyển tiền hoặc chờ xác nhận từ ngân hàng. Trong quá trình này, đối tác nhiều lần cung cấp chứng từ chuyển tiền giả và yêu cầu bổ sung các bộ hồ sơ không cần thiết nhằm kéo dài thời gian.
Việc chậm thanh toán kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9/2025 khiến hàng hóa bị lưu tại cảng, phát sinh chi phí lưu container và lưu bãi lớn, đồng thời gây áp lực nghiêm trọng lên dòng tiền của doanh nghiệp xuất khẩu.
Lợi dụng tình trạng này, đối tác tiếp tục gây sức ép, yêu cầu giảm giá sâu khoảng 25% so với hợp đồng ban đầu, thấp hơn đáng kể giá thị trường, kèm theo cam kết thanh toán nhanh nhưng không thực hiện.
Trong bối cảnh chi phí phát sinh ngày càng tăng và rủi ro hàng hóa có thể bị xử lý theo quy định tại nước sở tại, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận điều chỉnh giá để giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, sau khi đạt thỏa thuận, đối tác vẫn tiếp tục trì hoãn thanh toán đến cuối năm 2025, nhiều lần gửi chứng từ giả và không thực hiện nghĩa vụ.
Kết thúc vụ việc, dù đã xử lý được một phần hàng hóa, tổng thiệt hại của doanh nghiệp ước tính gần 600.000 USD (khoảng 15 tỷ đồng), bao gồm phần giảm giá bán, chi phí lưu bãi và logistics. Sự cố cũng ảnh hưởng tiêu cực đến dòng tiền và uy tín của doanh nghiệp với đối tác vận tải, ngân hàng.
Theo VPSA, vụ việc cho thấy một phương thức lừa đảo có chủ đích: đối tác đặt hàng số lượng lớn nhưng không đặt cọc, kéo dài thời gian thanh toán để phát sinh chi phí lưu cảng, từ đó gây sức ép buộc bên bán giảm giá, rồi tiếp tục chây ì nhằm chiếm dụng lợi ích.
Từ thực tế này, Hiệp hội khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu và gia vị cần đặc biệt thận trọng khi giao dịch với đối tác mới, nhất là tại các thị trường rủi ro cao. Doanh nghiệp không nên giao hàng khi chưa có đảm bảo thanh toán như đặt cọc, thư tín dụng (L/C) hoặc bảo lãnh ngân hàng; đồng thời cần xác minh đối tác qua nhiều kênh và chủ động phối hợp với Thương vụ Việt Nam tại nước sở tại. Các điều khoản hợp đồng cũng cần được xây dựng chặt chẽ, đặc biệt là quy định xử lý hàng hóa tại cảng khi phát sinh tranh chấp.
Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã gặp rủi ro khi xuất khẩu hồ tiêu, điều, quế và các mặt hàng gia vị sang một số thị trường, với kịch bản phổ biến là đối tác đặt hàng lớn để tạo niềm tin nhưng không đặt cọc, sau đó kéo dài thanh toán và sử dụng chứng từ ngân hàng giả.
Trước đó, năm 2024, một số doanh nghiệp thành viên VPSA cũng gặp sự cố khi xuất khẩu hồ tiêu sang Malaysia cho khách hàng Mafipro SDN BHD. Khi hàng đến cảng, lô hàng bị lấy ra dù phía Việt Nam vẫn giữ vận đơn đường biển gốc.
Trong bối cảnh xuất khẩu hồ tiêu vẫn tăng trưởng, VPSA nhấn mạnh việc kiểm soát rủi ro thương mại cần được đặt lên hàng đầu để bảo vệ doanh nghiệp. Năm 2025, xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam đạt kim ngạch kỷ lục 1,66 tỷ USD, dù sản lượng giảm còn 246.132 tấn, nhờ giá xuất khẩu bình quân tăng mạnh.
