“Ung thư tuyến giáp đang trở thành một vấn đề nổi lên trong hệ thống y tế, không phải vì tỷ lệ tử vong cao, mà vì sự gia tăng nhanh chóng về số ca mắc và những thách thức trong quản lý hợp lý. Với ung thư tuyến giáp, không phải là ưu tiên giảm tử vong, mà là ưu tiên quản lý hợp lý, tránh lạm dụng trong chỉ định điều trị”.
Đó là thông tin TS Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết tại hội thảo về cập nhật phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp do Báo Tiền Phong tổ chức ngày 4.4, với sự tham dự của các chuyên gia nhiều kinh nghiệm trong chuyên khoa này.
Tại hội thảo, ông Khoa bày tỏ “đau đáu về chỉ định phẫu thuật tuyến giáp” và cho rằng, chiến lược đúng không phải là phát hiện càng nhiều càng tốt, mà là phát hiện đúng, điều trị hợp lý, tránh can thiệp không cần thiết.
Do đó, không triển khai sàng lọc đại trà, không siêu âm tuyến giáp đại trà, chỉ sàng lọc cho nhóm nguy cơ cao, tránh nguy cơ chẩn đoán quá mức, gia tăng can thiệp không cần thiết và không cải thiện tử vong.
Sớm chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, áp dụng phân loại TIRADS trong siêu âm, chuẩn hóa chọc hút tế bào (FNA) – Bethesda và phân tầng nguy cơ rõ ràng, nhằm mục tiêu giảm chỉ định sinh thiết và phẫu thuật không cần thiết.
Ông Khoa lưu ý, các bác sĩ thực hiện cá thể hóa điều trị theo nguy cơ. Với nhóm nguy cơ thấp, theo dõi tích cực (active surveillance), không phẫu thuật ngay. Với nhóm nguy cơ trung bình và cao, phẫu thuật hợp lý và iod phóng xạ có chỉ định.
Cần thực hiện các nhóm tiêu chí cho phòng và điều trị với ung thư tuyến giáp đồng thời kiểm soát chỉ phẫu thuật không phù hợp. Hiện, tỷ lệ phẫu thuật ung thư tuyến giáp tại một số cơ sở còn cao. Định hướng là giảm phẫu thuật không cần thiết và chuẩn hóa chỉ định mổ.
Ông Khoa cũng cho biết, về lâu dài, ung thư tuyến giáp cần được quản lý như bệnh mạn tính có kiểm soát. Đồng thời với phát triển hệ thống đa chuyên khoa kết hợp ung bướu, nội tiết, y học hạt nhân và giải phẫu bệnh, nhằm đảm bảo quyết định điều trị chính xác.
Trong thời gian tới, Bộ Y tế định hướng giảm tỷ lệ phẫu thuật không cần thiết, giảm chỉ định siêu âm tràn lan, chuẩn hóa 100% cơ sở ung bướu áp dụng phân tầng nguy cơ, xây dựng hướng dẫn quốc gia cập nhật theo quốc tế và tăng tỷ lệ quản lý ngoại trú, theo dõi dài hạn.
Ông Khoa cho rằng, cần kiểm soát chỉ định dịch vụ y tế, gắn với cải cách thanh toán bảo hiểm y tế, do có nguy cơ điều trị quá mức, tỷ lệ phẫu thuật cao, kể cả với u nhỏ dưới 1 cm, ảnh hưởng chất lượng sống người bệnh, gia tăng chi phí y tế và gánh nặng hệ thống.
“Bộ Y tế, các chuyên gia đang sửa đổi quy định về tỷ lệ tổn thương cơ thể do thương tích, bệnh, tật và bệnh nghề nghiệp, trong đó, có các quy định liên quan bệnh lý ung thư tuyến giáp, nhằm đảm bảo công bằng cho người bệnh trong chi trả các quyền lợi bảo hiểm”, ông Khoa chia sẻ thêm.
Theo thông tin tại hội thảo, Việt Nam ghi nhận khoảng 6.100 – 6.200 ca mắc mới ung thư tuyến giáp mỗi năm (theo số liệu GLOBOCAN – Tổ chức ghi nhận ung thư thế giới 2022).
Tỷ lệ mắc đã tăng nhanh trong 20 năm qua. Tại một số thành phố lớn, tỷ lệ này đã tăng từ 2,4 lên 7,5/100.000 dân (1996 – 2015), với tốc độ tăng trung bình khoảng 8,7%/năm. Đây là một trong những mức tăng nhanh nhất trong các loại ung thư.
Ung thư tuyến giáp có tỷ lệ mắc tăng nhanh nhưng có tiên lượng tốt nhất trong nhiều loại ung thư. Cần lưu ý nguy cơ “chẩn đoán quá mức” dẫn tới phát hiện nhiều u nhỏ, tiến triển chậm, trong đó, nhiều trường hợp không cần phẫu thuật điều trị ngay.
Bác sĩ Menhel Kinno, chuyên khoa tim mạch tại Hệ thống Bệnh viện Đại học Rush (Mỹ), cho biết người bị huyết áp cao không nên bật dậy đột ngột khỏi giường, đặc biệt nếu đang dùng thuốc điều trị. Thay vào đó, nên từ từ nâng người dậy và ngồi yên trên giường khoảng 1–2 phút để cơ thể thích nghi. Nếu đứng lên quá nhanh, người bệnh có thể bị chóng mặt, choáng váng, thậm chí ngất xỉu do huyết áp tụt tạm thời khi lượng máu trở về tim giảm.
Theo bác sĩ Kinno, vào buổi sáng, huyết áp có xu hướng tăng tự nhiên do nhịp sinh học, sự gia tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và thay đổi nội tiết tố. Sự tăng đột ngột này có thể tạo thêm áp lực lên tim mạch, làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim, quá tải tim hoặc các biến cố tim mạch khác, đặc biệt ở người chưa kiểm soát tốt huyết áp.
Không chỉ vậy, các chuyên gia cũng khuyến cáo người bệnh tránh lao ngay vào các hoạt động thể chất cường độ cao như chạy nhanh, tập HIIT hay nâng tạ nặng ngay sau khi thức dậy. Thay vào đó, nên bắt đầu ngày mới bằng việc uống một cốc nước ấm, dùng thuốc theo chỉ định, rồi sau khoảng 30 - 60 phút mới vận động nhẹ như vươn vai hoặc đi bộ chậm.
Các bác sĩ tim mạch nhấn mạnh, người bị huyết áp cao cần tránh những thay đổi đột ngột về tư thế hoặc cường độ vận động vào buổi sáng. Việc duy trì nhịp sinh hoạt chậm rãi, ổn định ngay sau khi thức dậy sẽ giúp giảm áp lực lên hệ tim mạch và hạn chế nguy cơ biến chứng.
Trong bài đăng trên trang cá nhân, chuyên gia dinh dưỡng Zeng Jianming chia sẻ nhiều bệnh nhân tại phòng khám của ông khẳng định ăn uống thanh đạm, lành mạnh nhưng chỉ số xét nghiệm máu vẫn không đạt chuẩn. Ông cho hay nguyên nhân ở việc chọn sai thực phẩm. Theo chuyên gia, chế độ ăn cho người bệnh thận không phải là một hình phạt "không được ăn gì" mà thực chất là một "trò chơi thay thế".
"Chỉ cần tránh được ba 'cạm bẫy' lớn là mặn, thực phẩm chế biến sẵn và các loại nước dùng, bệnh nhân vẫn có thể ăn ngon và đủ chất nếu nắm vững các nguyên tắc thay thế thực phẩm khoa học", ông Zeng nói.
Sai lầm phổ biến đầu tiên nằm ở quan niệm về thực phẩm nguyên hạt. Nhiều người tin rằng gạo lứt, ngũ cốc hay các loại hạt là lựa chọn tốt nhất cho sức khỏe. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm và khả năng kiểm soát chỉ số phosphorus trong máu kém đi, những thực phẩm đó lại vô tình làm tăng gánh nặng bài tiết cho thận. Trong giai đoạn này, các loại thực phẩm tinh chế như cơm trắng, mì trắng hay bánh bao chay lại là lựa chọn an toàn hơn.
Thứ hai, nhiều người nghĩ không được ăn mặn nên chuyển sang mua "muối thấp natri". Song chuyên gia cảnh báo các loại muối giảm mặn hoặc nước tương chứa hàm lượng natri thấp trên thị trường thường sử dụng kali để thay thế. Điều này cực kỳ nguy hiểm cho người bệnh thận. Thay vào đó, bệnh nhân nên sử dụng muối ăn thông thường nhưng tiết chế liều lượng hoặc tăng cường các gia vị tự nhiên như hành, gừng, tỏi và chanh để kích thích vị giác mà không gây hại.
Đối với rau củ quả, ông cho biết có một nghịch lý rằng một số bệnh nhân thận tin rau xanh có hàm lượng kali cao nên tuyệt đối không chạm vào song lại ăn rất nhiều cà chua và kiwi, vốn là những loại trái cây có hàm lượng kali cao. Chuyên gia khuyến nghị thay thế bằng các loại quả an toàn hơn như táo, nho, dứa hoặc lê. Riêng với rau xanh, phương pháp chế biến đúng cách là thái nhỏ, chần qua nước sôi rồi đổ bỏ phần nước đó trước khi đem xào nấu để loại bỏ tối đa lượng kali dư thừa.
Về lượng đạm, tâm lý sợ suy thận khiến nhiều bệnh nhân không dám ăn thịt, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng. Ông Zeng khẳng định nhu cầu protein trước và sau khi chạy thận là hoàn toàn khác nhau, do đó, bệnh nhân cần tham vấn bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có thực đơn phù hợp với thể trạng cá nhân.
Để áp dụng vào thực tế, chuyên gia gợi ý những thay đổi đơn giản trong thực đơn hàng ngày. Bữa sáng thay vì sử dụng chè mè đen, bột ngũ cốc hay bánh mì kẹp thịt xông khói dùng kèm trà sữa, người bệnh nên chuyển sang ăn bánh mì trắng cùng một quả trứng chần (không thêm sốt), hoặc bánh bao chay ăn cùng trứng hấp và nước lọc.
Bữa trưa thay vì ăn các món cơm chan nước sốt hay canh thịt viên, hãy chuyển sang cơm trắng ăn cùng cá hấp hoặc gà xào hành và rau chần, lưu ý không uống nước dùng. Bữa tối cần tránh xa các loại mì tôm, bánh mì công nghiệp hay nước hầm xương "bồi bổ", thay vào đó là nửa bát cơm trắng kết hợp một phần đạm chất lượng cao và rau xanh đã qua xử lý.
Ông Zeng cho hay điều thực sự gây áp lực lên thận không phải là việc thỉnh thoảng ăn một miếng thịt mà là thói quen tiêu thụ thực phẩm quá mặn, đồ chế biến sẵn trong mọi bữa ăn và uống quá nhiều các loại nước canh trong mỗi bữa ăn. Ông khẳng định: "Ăn uống đúng cách không làm giảm chất lượng sống của bệnh nhân, mà trái lại, đó là chìa khóa để duy trì chức năng thận lâu dài hơn".
Ngày 6-4, ThS.BS Lê Hoàng Hùng, khoa ngoại thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.HCM, cho biết các bác sĩ vừa phẫu thuật thành công, lấy dị vật là viên bi sắt nằm sâu trong vùng hố sọ giữa, sát màng não thùy thái dương phải, kịp thời cứu sống một bé trai 4 tuổi. Bé trai đã nằm điều trị hơn 2 tuần tại Bệnh viện Nhi đồng 2.
Bệnh nhi là bé H.L.Đ., ngụ tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.
Theo người nhà, vào khoảng 8h ngày 22-3, bé chơi cùng bạn và dùng ná bắn chim thì không may xảy ra tai nạn. Sau đó bé được đưa đến cơ sở y tế địa phương, rồi nhanh chóng chuyển lên tuyến trên do vết thương nghiêm trọng.
Đến 23h, bé nhập viện Bệnh viện Nhi đồng 2 trong tình trạng đau và sưng nề vùng mắt phải, đầu đau nhiều; có vết thương khoảng 6mm ở mi dưới mắt phải, rách kết mạc, xuất huyết củng mạc. Đồng tử mắt phải giãn 4mm, phản xạ ánh sáng yếu.
Kết quả chụp CT cho thấy có khí trong hốc mắt, xuất huyết võng mạc và đặc biệt là dị vật kim loại hình cầu (đường kính khoảng 5mm) nằm ở cánh nhỏ xương bướm, thuộc vùng hố sọ giữa, rất gần màng não thùy thái dương phải.
Trước tình trạng nguy hiểm, các bác sĩ đã mổ khẩn cấp trong đêm để mở hộp sọ lấy dị vật.
Sau khoảng 2 giờ phẫu thuật, viên bi sắt đã được lấy ra thành công. Bác sĩ cho biết nếu chậm trễ, bệnh nhi có thể đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm xương bướm, áp xe nội sọ, viêm màng não nhiễm khuẩn, thậm chí nguy cơ tử vong cao.
Sau phẫu thuật, bé đã tỉnh táo, không sốt, ăn uống tốt, giảm đau và sưng. Tuy nhiên vẫn có nguy cơ mất thị lực mắt phải do tổn thương nhãn cầu và xuất huyết võng mạc.
BS.CK1 Nguyễn Thành Đô, Phó trưởng khoa ngoại thần kinh, cho biết các bậc phụ huynh không nên sử dụng hoặc lưu trữ các loại vật dụng có tính sát thương. Phụ huynh cần sát sao con trẻ, để các đồ vật nguy hiểm xa tầm tay của trẻ.
Nhà trường và gia đình nên thường xuyên nhắc nhở trẻ không được chơi hoặc chế tạo các loại đồ chơi gây ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng, nhằm tránh các tai nạn thương tâm tương tự.
