Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI. Trong số các đề xuất đang được xem xét, có nội dung mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền với một số tội danh.
Cụ thể, hình phạt tiền sẽ được mở rộng thêm với một số trường hợp người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định do Bộ luật quy định.
Hiện, dự thảo chưa liệt kê cụ thể các tội danh thuộc diện mở rộng này.
Ngoài ra, khi áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Lý do nên phạt tiền thay phạt tù
Theo cơ quan soạn thảo, Bộ luật Hình sự hiện xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các quan điểm về phòng, chống tham nhũng cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát. Tuy nhiên, Bộ luật hiện chưa đặt ra chuẩn cứng, khi nào được phạt tiền, khi nào phải phạt tù, mà vẫn dừng ở quy định mang tính “có thể”, khiến chính sách hình sự vẫn nghiêng về trừng phạt hơn là phục hồi.
Theo đề xuất, khi sửa đổi, Bộ luật Hình sự sẽ tiến thêm một bước từ “cho phép”, “có thể” sang quy định chặt chẽ hơn, giúp tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch khi áp dụng hình phạt tiền thay vì phạt tù.
Theo Bộ Công an, chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Với xã hội và doanh nghiệp, chính sách này giúp người phạm tội, đặc biệt là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm, có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập tốt hơn. Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng phạt tiền thay tù cũng giảm rủi ro đứt gãy lao động và quản trị khi người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền mà không cần cách ly khỏi xã hội.
Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, Nhà nước cần đầu tư thêm cơ chế xác minh tài sản, thu nhập, tránh tình trạng bản án đã tuyên nhưng khó thi hành do người phạm tội tẩu tán tài sản.
Nhiều người đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền
Trước đó, trong một số vụ án, các bị cáo đã được chuyển từ án tù sang phạt tiền, khi xét hậu quả đã được khắc phục xong.
Như vụ án xảy ra tại Tập đoàn FLC, tại giai đoạn sơ thẩm, 14 bị cáo gồm Chủ tịch HĐQT Trịnh Văn Quyết, 2 em gái, cùng 11 lãnh đạo, nhân viên của doanh nghiệp này, đều bị tuyên 2-3 năm tù về tội Thao túng thị trường chứng khoán với số tiền chiếm đoạt 700 tỷ đồng.
Nhưng tại giai đoạn phúc thẩm, HĐXX ghi nhận toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, có người khắc phục thừa, cộng thêm các yếu tố sức khỏe, nhân thân… Do đó, cả 14 bị cáo đều được tòa chuyển án phạt tù sang phạt tiền. Người thấp nhất bị phạt 2 tỷ đồng, cao nhất là ông Quyết, bị phạt 4 tỷ đồng.
Theo tòa, hình phạt tiền với tội danh này “cũng đã đủ tác dụng răn đe, giáo dục” đối với bị cáo, đồng thời thể thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của pháp luật đối với những người phạm tội.
Trong vụ án khác được TAND khu vực 10, tỉnh Đăk Lăk xét xử tháng 12/2025, liên quan hành vi Trốn thuế, 5 bị cáo thuộc các doanh nghiệp khác nhau đã móc nối, mua bán 47 hóa đơn giá trị gia tăng để hợp thức hóa số hàng hóa không rõ nguồn gốc. Các bị cáo sau đó dùng hóa đơn đã mua để kê khai, báo cáo thuế đầu vào để được khấu trừ và giảm thuế cho doanh nghiệp, với số tiền mỗi người bị cáo buộc từ 160-580 triệu đồng.
Với khung hình phạt được quy định tại Điều 200, Bộ Luật Hình sự, các bị cáo bị truy tố ở 2 khung phạt: phạt tiền từ 100 đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm; hoặc phạt tiền từ 500 triệu đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù 1-3 năm.
Nhưng tương tự vụ tập đoàn FLC, HĐXX xét thấy toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, bị cáo là người dân tộc thiểu số, bị bệnh hiểm nghèo… để tuyên cả 5 bị cáo hình phạt tiền, mỗi người 175-325 triệu đồng, thay vì án tù.
Ngoài ra, tại dự thảo, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung một số tội danh, hành vi mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự; mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; điều chỉnh tăng, giảm ngưỡng tài sản để truy cứu trách nhiệm hình sự với một số tội.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng đề xuất giảm các tội áp dụng án tử hình, đồng thời tăng gấp đôi tiền phạt với các tội liên quan kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm nhằm tăng tính công bằng, nhân đạo và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả.
Ngày 17-4, thông tin từ Công an tỉnh Vĩnh Long cho biết Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh này đã mời làm việc một nhóm thanh, thiếu niên có hành vi tụ tập, đùa giỡn, ném bột và chạy xe giàn hàng ngang trên tuyến đường thuộc khu vực phường Nguyệt Hóa.
Trước đó, trên mạng xã hội Facebook xuất hiện một đoạn video dài khoảng 20 giây ghi lại cảnh nhóm thanh, thiếu niên chạy trên nhiều xe máy đùa giỡn, ném bột trên tuyến đường thuộc khu vực phường Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long, gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông.
Sau khi đoạn video được đăng tải trên mạng xã hội đã có rất nhiều người vào xem, bình luận và chia sẻ gây bức xúc trong dư luận.
Sau đó, Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Vĩnh Long đã mời nhóm thanh, thiếu niên đến làm việc.
Tại buổi làm việc, lực lượng cảnh sát giao thông đã giải thích, phân tích rõ mức độ nguy hiểm của hành vi đùa giỡn, chạy xe hàng ngang khi tham gia giao thông. Đồng thời làm rõ các quy định của pháp luật liên quan đến trật tự, an toàn giao thông đường bộ và trích xuất hình ảnh, thông tin phương tiện để kiểm tra điều kiện của người điều khiển xe máy.
Sau khi củng cố đầy đủ tài liệu, chứng cứ, cơ quan chức năng sẽ xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo đúng quy định của pháp luật.
Tối 17/4, Dương Thanh Cường (cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Bình Phát) bị TAND TP HCM tuyên phạm tội Vi phạm quy định cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng, theo khoản 3 Điều 179 Bộ luật Hình sự năm 1999.
Liên quan đến vụ án, ông Nguyễn Thế Bình (cựu Chủ tịch HĐQT Agribank, đang trốn truy nã) bị tòa xét xử vắng mặt, tuyên phạt 10 năm tù về cùng tội danh.
Có vai trò đồng phạm, 3 bị cáo còn lại là cựu lãnh đạo, cán bộ tín dụng của Agribank Chi nhánh 6 bị tuyên phạt từ 5 năm đến 6 năm 6 tháng tù.
Tòa tuyên các bị cáo phải liên đới chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại khoảng 1.000 tỷ đồng cho ngân hàng.
Quá trình xét hỏi, các bị cáo thừa nhận hành vi sai phạm của mình. Luật sư của ông Bình cũng không tranh luận về tội danh.
Dương Thanh Cường từng được xem là "trùm" bất động sản tại TP HCM, điều hành nhiều doanh nghiệp như Tân Đại Phát, Thanh Phát, Bình Phát... để vay vốn hàng trăm tỷ đồng triển khai các dự án. Tuy nhiên, việc sử dụng hồ sơ pháp lý không đúng thực tế và dòng tiền sai mục đích khiến bị cáo sa lầy, mất khả năng trả nợ và vướng vòng lao lý.
Bản án xác định, đầu năm 2007, Cường gặp ông Nguyễn Thế Bình (khi đó là quyền Tổng giám đốc Agribank) xin vay 500 tỷ đồng mua đất làm dự án. Ông Bình đồng ý, chỉ đạo ông Hồ Đăng Trung (Giám đốc Chi nhánh 6) xử lý hồ sơ. Trung sau đó giao Phó phòng tín dụng Hồ Văn Long tiếp nhận, lập hồ sơ vay cho Công ty Bình Phát của Cường.
Để hợp thức điều kiện vay, Cường lập các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nâng khống giá trị tài sản bảo đảm từ khoảng 65 tỷ lên 358 tỷ đồng (giá thực tế 1,9-3 triệu đồng/m2 nhưng kê lên 12-13 triệu đồng/m2).
Do khoản vay vượt hạn mức chi nhánh, Trung trình hội sở xin nâng hạn mức lên 500 tỷ đồng cho dự án khu chung cư - thương mại tại quận 8 cũ. Dù hồ sơ chưa hoàn tất thủ tục đất đai, chưa được phê duyệt dự án, Trung vẫn ký 5 hợp đồng tín dụng cho Công ty Bình Phát vay hơn 302 tỷ đồng. Tài sản thế chấp là 18 thửa đất và tài sản trên đất hình thành từ vốn vay.
Sau giải ngân, Cường chỉ dùng 70 tỷ đồng để mua đất làm dự án, còn lại 230 tỷ đồng dùng trả nợ.
Cuối năm 2007, do sử dụng vốn sai mục đích và muốn kéo dài thời hạn vay, Cường đề nghị chuyển 5 khoản vay ngắn hạn thành một khoản vay trung hạn. Đề xuất này được Trung báo cáo và ông Bình chấp thuận.
Ngày 4/12/2007, Cường tiếp tục đề nghị vay thêm 500 tỷ đồng để thực hiện dự án khu chung cư - thương mại Bình Phát. Theo chỉ đạo của ông Bình, Trung chỉ đạo cấp dưới lập báo cáo thẩm định, đánh giá dự án "khả thi, hiệu quả", tài sản đảm bảo "đầy đủ pháp lý", qua đó đề xuất cho vay.
Ngày 31/12/2007, Trung ký hợp đồng tín dụng cho Công ty Bình Phát vay 500 tỷ đồng, thời hạn 60 tháng, với tài sản thế chấp gồm dự án hình thành từ vốn vay và 18 thửa đất hơn 33.400 m2 đã dùng bảo đảm cho các khoản vay trước. Cùng ngày, ngân hàng giải ngân hơn 303 tỷ đồng. Cường dùng phần lớn số tiền này để tất toán 5 khoản vay ngắn hạn (đảo nợ), phần còn lại chi trả các khoản khác.
Đến năm 2010, Công ty Bình Phát rơi vào nợ xấu, tài sản thế chấp bị phong tỏa, dự án dừng nên không còn nguồn trả nợ. Cường sau đó bàn với bà Vũ Thị Bích Loan (Giám đốc Công ty THY, đã chết) nhờ đứng ra vay tiền, đồng thời đề nghị Trung cho Công ty THY vay 385 tỷ đồng để mua lại 13 thửa đất của Bình Phát đang thế chấp.
Ngày 31/8/2010, Cường ký hợp đồng chuyển nhượng gần 30.000 m2 đất cho Công ty THY với giá 385 tỷ đồng. Doanh nghiệp này lập dự án khu căn hộ - phố đi bộ An Dương Vương - Hồ Học Lãm để hoàn thiện hồ sơ vay vốn, thực chất là chiêu thức "bình mới rượu cũ".
Các tài sản bảo đảm không đủ điều kiện thế chấp, gồm đất thuê, nhiều thửa bị nâng khống giá trị, dự án chưa được cấp phép, nhưng ngân hàng vẫn giải ngân 385 tỷ đồng. Toàn bộ số tiền được chuyển cho Bình Phát để trả nợ các khoản vay trước đó của Cường, nhằm giải chấp một phần tài sản và chuyển sang bảo đảm cho khoản vay mới của Công ty THY.
Do Công ty THY không có khả năng trả nợ, khoản vay bị chuyển quá hạn từ năm 2011. Sau khi cấn trừ giá trị tài sản bảo đảm, khoản nợ của Cường gây thiệt hại đến nay là 1.053 tỷ đồng, trong đó 170 tỷ đồng nợ gốc và hơn 884 tỷ đồng nợ lãi.
Ngoài vụ án này, Cường còn thực hiện nhiều hành vi sai phạm khác và đã bị TAND Cấp cao tại TP HCM tuyên mức hình phạt tổng hợp của 4 bản án là tù chung thân về hai tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
Liên quan sai phạm trong việc phê duyệt cho Cường vay trái quy định, ông Hồ Đăng Trung từng bị tuyên 20 năm tù; ông Hồ Văn Long nhận 19 năm tù cùng về tội Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng.
Joshua Merkel kiện siêu thị Albertsons và nhân viên thu ngân Matthew "Deme" Cooper, yêu cầu bồi thường 10.000 USD để trang trải chi phí y tế và tổn thương tinh thần sau vụ trộm bất thành vào năm 2024.
Siêu thị Albertsons bị cho rằng không tuyển chọn và đào tạo nhân viên hợp lý. Merkel cho biết phải chịu nhiều thương tích, bao gồm các vết bầm tím và trầy xước, căng hoặc rách cơ, đau đầu, gãy xương mặt và hàm, cùng nhiều thương tích khác.
Vụ kiện dân sự được đệ trình vào ngày 2/3 tại tòa án ở hạt Multnomah, vài tháng sau khi nhân viên Cooper của siêu thị Albertsons được tuyên bố vô tội về tội hành hung cấp độ hai trong vụ án hình sự.
"Tôi hiểu mình đã phạm tội. Tôi không nên làm vậy, chuyện đó sẽ không xảy ra nếu tôi không đói khát và ăn trộm. Nhưng mọi chuyện đã đi quá xa", Merkel khai trong phiên tòa hình sự trước đó.
Theo lời khai, Merkel có tiền trong túi nhưng không hề có ý định trả tiền khi chất hàng vào xe đẩy tại siêu thị Albertsons trên đường cao tốc Beaverton-Hillsdale ở bang Oregon vào khoảng 22h ngày 4/3/2024.
Merkel khai đã bảo bạn gái chọn bất cứ thứ gì cô thích khi cả hai dạo quanh các gian hàng. Cuối cùng, họ lấy thịt nguội, nước sốt salad, xúc xích đông lạnh, bánh enchiladas và một gói bánh quy nhân kem.
Bạn gái của Merkel, Jennifer York, rời khỏi siêu thị và trở lại chiếc xe Ford, đậu ở chỗ dành cho người khuyết tật gần lối vào. Sau khi ký thỏa thuận miễn truy tố, người phụ nữ 44 tuổi khai rằng không hề biết chuyện gì sắp xảy ra.
Merkel bỏ đi mà không trả tiền, đang đẩy xe hàng ra ngoài thì nghe thấy tiếng hét: "Tao phát ngán với việc mày ăn cắp đồ trong cửa hàng của tao rồi!".
Công tố viên lập luận rằng Cooper, 31 tuổi, nhân viên duy nhất làm việc tại quầy thu ngân vào giờ đó, đã đuổi theo Merkel, 45 tuổi, qua bãi đậu xe của siêu thị.
Một đoạn video giám sát không có âm thanh cho thấy Cooper vung mạnh tay về phía Merkel. Phần còn lại của vụ ẩu đả diễn ra ở góc khuất camera, chỉ thấy một người qua đường dậm chân liên tục và một người khác đưa tay lên trán, như thể không tin vào mắt mình. Chiếc xe đẩy hàng bị bỏ lại, lăn xuống dốc.
Theo lời kể của Merkel, Cooper đá cửa xe Ford đóng lại, dùng thân mình quật ngã anh ta xuống đất và đá vào mặt ít nhất 5 lần. Sau đó, Merkel lên được xe và bạn gái lái đi.
"Tôi hoàn toàn không muốn đánh nhau. Tôi chỉ muốn chút đồ ăn thôi", Merkel nói trước tòa.
Cooper không ra làm chứng, nhưng một cảnh sát cho biết nhân viên này đã gọi 911 vào tối đó và nói đã giành giật chiếc xe đẩy hàng trong trạng thái căng thẳng cực độ.
Tối hôm sau, Merkel đến phòng cấp cứu, được điều trị gãy xương hàm và bầm mắt.
Cooper đối mặt với án tù gần 6 năm với tội danh hành hung cấp độ hai.
Trong quá trình tố tụng hình sự, luật sư bào chữa của Cooper, Jason Steen, chỉ trích gay gắt độ tin cậy của Merkel, cho rằng động cơ thực sự của tên trộm này là đổi một số mặt hàng đắt tiền, bao gồm một gói sườn bò chữ T, lấy ma túy đá.
"Ở thành phố Portland, chúng ta có mạng lưới an sinh xã hội rất tốt dành cho những người đói hoặc sắp chết đói. Ông Merkel không quan tâm đến những điều đó. Ông ta chỉ đói ma túy đá mà thôi", Steen nói.
Merkel thừa nhận sử dụng ma túy không thường xuyên trong khoảng 10 năm, nhưng phủ nhận mọi động cơ khác ngoài việc kiếm đồ ăn.
Công tố viên lập luận rằng Merkel không phải là người bị đưa ra xét xử, vụ hành hung đã được chứng minh bằng đoạn video giám sát và lời khai của hai bác sĩ phòng cấp cứu. "Đây không phải là vụ án bàn về việc nạn nhân tốt hay xấu. Đây là vụ án bàn về hành vi của bị cáo có phạm tội hay không", công tố viên Katherine Williams nói.
Bồi thẩm đoàn mất chưa đến hai giờ nghị án và phán quyết Cooper vô tội vào tháng 9/2025.
Merkel bị buộc tội vào tháng 10/2024 với một tội danh nhẹ là trộm cắp cấp độ ba, nhưng vụ án này chưa được giải quyết.
Vụ kiện dân sự mới đệ trình của Merkel chưa ấn định ngày xét xử. Thư ký tòa án lưu ý rằng vụ kiện này đủ điều kiện để giải quyết thông qua trọng tài.
Nạn trộm cắp tại cửa hàng bán lẻ
Các nhà bán lẻ ở Portland đã báo cáo tỷ lệ trộm cắp tại cửa hàng tăng vọt trong 5 năm qua. Theo số liệu thống kê tội phạm hàng năm của Sở Cảnh sát Portland, năm 2020, cảnh sát thành phố ghi nhận gần 3.000 vụ trộm cắp được phân loại là trộm cắp tại cửa hàng. Đến 2025, con số này tăng vọt lên hơn 10.300 vụ. Nhưng cảnh sát cho rằng mức tăng 240% là do việc ghi nhận thông tin tốt hơn.
Tuy nhiên, nhiều nhà bán lẻ lớn nhỏ đã đóng cửa trong những năm gần đây và đổ lỗi cho nạn ăn cắp vặt là nguyên nhân dẫn đến quyết định này.
Mac McKnight, chuyên gia về sử dụng vũ lực và đào tạo bảo vệ, cho rằng nhân viên không nên cố gắng bảo vệ hàng hóa khỏi những kẻ trộm cắp. "Nếu bạn không thể thắng, đừng can thiệp. Nếu công việc của bạn là kiểm tra hàng hóa, hãy làm việc đó thôi. Nếu cần đảm bảo an ninh, hãy thuê người chuyên nghiệp", McKnight khuyên.
Chi nhánh siêu thị Albertsons trên đường Beaverton-Hillsdale đã bị đóng cửa vĩnh viễn vào tháng 7/2025.
