Đây là thông điệp trọng tâm được đưa ra tại “Hội thảo thúc đẩy chấp nhận phổ quát tên miền đa ngữ khu vực châu Á – Thái Bình Dương” (UA Day 2026), do Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) tổ chức ngày 17.4 tại Hà Nội.
Theo thống kê từ UNESCO, cơ sở hạ tầng internet hiện nay vẫn phụ thuộc nặng nề vào bảng chữ cái Latin. Gần 90% nội dung trực tuyến chỉ được sản xuất bằng 12 ngôn ngữ, trong đó tiếng Anh chiếm gần một nửa. Sự mất cân bằng này đang khiến hàng ngàn ngôn ngữ địa phương đứng trước nguy cơ bị mai một trong kỷ nguyên số.
Ông Nguyễn Trường Giang, quyền Giám đốc VNNIC nhấn mạnh lý do quan trọng nhất của việc phổ cập tên miền tiếng Việt chính là bảo tồn ngôn ngữ quốc gia. “Trên không gian mạng, nếu không có sự hiện diện của tiếng mẹ đẻ, bản sắc văn hóa của chúng ta sẽ dần mờ nhạt”, ông Giang chia sẻ.
Việc cho phép người dùng gõ trực tiếp tên miền có dấu (ví dụ: bánhmì.vn thay vì banhmi.vn) là một bước đi quan trọng để khẳng định chủ quyền số và duy trì sự phong phú, tinh tế của tiếng Việt trên nền tảng toàn cầu.
Bên cạnh yếu tố văn hóa, tên miền tiếng Việt giải quyết trực tiếp bài toán bất bình đẳng số. Hiện nay, một bộ phận lớn người dân, đặc biệt là bà con ở vùng nông thôn, miền núi hay những người yếu thế, vẫn gặp cản trở lớn về tiếng Anh khi tiếp cận công nghệ.
Đại diện Tổ chức Quản lý tên miền và số quốc tế (ICANN) chỉ ra rằng việc gõ và nhận diện thương hiệu bằng ngôn ngữ mẹ đẻ giúp người dân truy cập thông tin nhanh và dễ dàng hơn nhiều. Thay vì phải nhớ các cụm từ tiếng Anh hay chữ không dấu dễ gây nhầm lẫn, người dân có thể truy cập thẳng vào dịch vụ công trực tuyến, cổng giáo dục hoặc website của doanh nghiệp địa phương bằng ngôn ngữ thường ngày.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, VNNIC đang tích cực triển khai các chương trình miễn phí tên miền tiếng Việt có đuôi “id.vn” và “biz.vn” cho thanh niên và hộ kinh doanh, tạo thói quen tiếp cận môi trường số một cách tự nhiên nhất.
Dù mang lại lợi ích to lớn, lộ trình phổ cập tên miền tiếng Việt vẫn đối mặt với hai thách thức lớn. Về mặt kỹ thuật, dù các nền tảng như Microsoft đã hỗ trợ khá tốt, hệ thống email của Google (Gmail) hiện chỉ hỗ trợ gửi/nhận, chưa cho phép tạo lập tài khoản trực tiếp bằng tên miền có dấu. Về mặt người dùng, thói quen gõ chữ không dấu trên thanh địa chỉ trình duyệt đã in sâu và cần thời gian để thay đổi.
Để giải bài toán này, VNNIC đang triển khai chiến lược kép: Một mặt đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích các cơ quan nhà nước sử dụng song song tên miền tiếng Việt cho dịch vụ công để người dân dễ thao tác; mặt khác, chủ động làm việc với các “ông lớn” công nghệ toàn cầu nhằm nâng cấp hệ thống kỹ thuật. Mục tiêu cuối cùng nhằm bảo đảm mọi người dân và doanh nghiệp đều có thể thụ hưởng các giá trị của nền kinh tế số mà không bị rào cản ngôn ngữ.
Phi hành gia Christina Koch nói bốn thành viên tổ bay Artemis II "đều bày tỏ vui mừng" khi được thông báo về cột mốc này. "Chúng tôi có thể thấy Mặt Trăng ngay lúc này, thật là cảnh tượng tuyệt đẹp", cô cho hay.
NASA cho biết tàu vũ trụ Orion cách Trái Đất khoảng 229.000 km vào sáng 4/4 sau 2 ngày 5 giờ 24 phút xuất phát từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở bang Florida.
Cột mốc quan trọng tiếp theo dự kiến diễn ra tối 5/4, khi Orion tiến vào "vùng ảnh hưởng của Mặt Trăng", khu vực mà trọng lực của thiên thể này tác động lên nó sẽ lớn hơn so với Trái Đất.
Sau hàng loạt hoạt động quan trọng trong hai ngày đầu, các phi hành gia đã có thời gian nghỉ ngơi và tiếp tục thực hiện nhiều thử nghiệm với thiết bị. "Tôi vẫn không thể tin được, thật là phi thường. Tôi thực sự thích ở đây. Việc trôi nổi trong môi trường không trọng lực thật thú vị, khiến tôi cảm giác như một đứa trẻ", phi hành gia Canada Jeremy Hansen cho hay.
NASA cho biết mọi hệ thống trên tàu Orion đều vận hành tốt, các phi hành gia đều duy trì tinh thần cao và đã nói chuyện với gia đình.
Tàu Orion rời bệ phóng lúc 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội) và sẽ đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Tên của các thành viên đã được công bố cách đây hơn ba năm. Theo Space, ngoài tầm quan trọng về mặt kỹ thuật, dự án còn nổi bật nhờ quy tụ phi hành đoàn "tượng trưng cho giai đoạn chinh phục Mặt Trăng mới", khi có lãnh đạo nhóm là người Mỹ, có thành viên nữ đầu tiên, người da màu đầu tiên và phi hành gia không phải người Mỹ đầu tiên cùng du hành đến môi trường Mặt Trăng.
Đóng nắp máy tính xách tay hoặc chuyển máy tính để bàn vào chế độ ngủ thường nhanh hơn so với việc tắt máy hoàn toàn. Chế độ ngủ cho phép máy khởi động lại nhanh chóng, giữ nguyên các ứng dụng và tab trình duyệt đang mở. Mặc dù vậy, để đưa ra quyết định đúng đắn giữa hai lựa chọn này, người dùng cần hiểu rõ lợi ích của từng phương pháp và cách chúng phù hợp với nhu cầu sử dụng.
Tắt máy tính có thể giúp giảm tiêu hao pin trên máy tính xách tay và tiết kiệm năng lượng, đặc biệt khi không sử dụng thiết bị trong thời gian dài. Ngược lại, chế độ ngủ có thể là lựa chọn ưu việt cho các thiết bị được trang bị công nghệ tiết kiệm năng lượng, đặc biệt khi sử dụng pin. Quyết định giữa tắt máy và chế độ ngủ cũng phụ thuộc vào hệ điều hành mà người dùng đang sử dụng, vì mỗi hệ điều hành xử lý hai chế độ này khác nhau.
Chế độ ngủ là lựa chọn lý tưởng cho những khoảng nghỉ ngắn, giúp người dùng nhanh chóng tiếp tục công việc mà không phải chờ đợi khởi động lại. Tuy nhiên, người dùng cần lưu ý rằng máy tính vẫn tiêu hao một lượng năng lượng nhất định trong chế độ này. Do đó, chỉ nên sử dụng chế độ ngủ khi dự kiến sẽ sử dụng máy tính trong thời gian ngắn hoặc khi máy luôn được cắm sạc.
Máy tính xách tay chạy Windows có nhiều chế độ ngủ khác nhau, bao gồm chế độ ngủ thông thường và chế độ ngủ đông. Chế độ ngủ tiêu thụ rất ít năng lượng, trong khi chế độ ngủ đông tiết kiệm năng lượng hơn nữa, phù hợp khi không sử dụng máy trong thời gian dài. Đối với máy Mac, chế độ ngủ cũng giúp tiết kiệm năng lượng và khởi động nhanh hơn so với việc tắt máy.
Nếu không có kế hoạch sử dụng máy tính trong vài ngày, tốt nhất là nên tắt máy thay vì để ở chế độ ngủ, đặc biệt là với các thiết bị chạy bằng pin. Dù chế độ ngủ tiêu thụ ít năng lượng, máy tính vẫn sẽ tiêu hao một lượng điện nhất định. Tính năng ngủ an toàn trên máy Mac giúp lưu trạng thái của máy, ngăn ngừa mất dữ liệu do hết pin hoặc mất điện. Tương tự, Windows cũng lưu lại công việc trong chế độ ngủ, nhưng chế độ ngủ thông thường có thể tiêu tốn nhiều năng lượng hơn.
Bên cạnh đó, người dùng nên tắt máy tính để bàn qua đêm để tiết kiệm điện. Khác với máy tính xách tay, máy tính để bàn thường được sử dụng ở một nơi cố định. Việc tắt máy tính xách tay trong thời gian dài không sử dụng cũng giúp kéo dài tuổi thọ thiết bị bằng cách ngăn ngừa nhiệt độ cao gây hại cho hệ thống.
Tóm lại, việc lựa chọn giữa tắt máy và chế độ ngủ phụ thuộc vào thói quen sử dụng và thời gian không sử dụng máy tính. Mỗi phương pháp đều có những lợi ích riêng, vì vậy người dùng nên cân nhắc kỹ lưỡng để đưa ra quyết định phù hợp.
Nhiều người dùng thường có thói quen sử dụng 'đến lúc hư' mà quên mất rằng máy tính cũng cần được vệ sinh định kỳ. Không phải bụi bẩn tích tụ trong thùng máy mà chính những file 'rác' đang ẩn mình trong bộ nhớ đệm (Cache) là tác nhân hàng đầu khiến hệ thống của Windows trở nên ì ạch và tiềm ẩn rủi ro bảo mật.
Về lý thuyết, bộ nhớ đệm là một kho lưu trữ tạm thời giúp máy tính truy cập dữ liệu nhanh hơn trong những lần sử dụng sau. Tuy nhiên, sau một thời gian dài tích lũy từ trình duyệt, ứng dụng cho đến hệ điều hành Windows, 'nhà kho' này sẽ phình to và trở nên hỗn loạn.
Thay vì giúp máy chạy nhanh hơn, một bộ nhớ đệm quá tải sẽ khiến hệ thống mất thêm thời gian để xử lý, dẫn đến tình trạng máy phản hồi chậm hoặc treo ứng dụng. Các chuyên gia công nghệ khuyến cáo, việc xóa cache nên được thực hiện định kỳ mỗi tháng một lần để duy trì trạng thái tối ưu cho thiết bị.
Ít ai biết rằng, bộ nhớ đệm không chỉ chứa dữ liệu hình ảnh hay mã nguồn web mà đôi khi còn lưu trữ cả thông tin đăng nhập và dấu vết hoạt động cá nhân. Việc xóa bỏ các tệp này thường xuyên được coi là một thói quen 'vệ sinh kỹ thuật số' thông minh. Nó giúp xóa sạch các thông tin nhạy cảm, ngăn ngừa nguy cơ bị khai thác bởi các phần mềm độc hại chuyên đánh cắp dữ liệu ẩn.
Để dọn dẹp, hãy mở menu Start và tìm mở công cụ Disk Cleanup. Trong hộp thoại xuất hiện bạn chọn phân vùng hệ thống (thường là ổ C) và bấm OK để bắt đầu quá trình dọn dẹp.
Bên cạnh công cụ Disk Cleanup truyền thống để dọn dẹp ổ cứng, người dùng Windows 11 nên chú ý đến hai khu vực thường bị bỏ qua:
Không chỉ giới hạn ở máy tính, quy tắc dọn dẹp hằng tháng này cũng nên được áp dụng cho điện thoại Android, iPhone, máy tính bảng và ngay cả những chiếc Smart TV. Một thao tác nhỏ nhưng có thể mang lại sức sống mới cho toàn bộ hệ sinh thái thiết bị của bạn.
