Hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân, TP.HCM đang chủ động đưa dịch vụ y tế đến gần người dân, đẩy mạnh khám, tầm soát sớm ngay từ cộng đồng, mục tiêu phòng ngừa từ gốc giảm gánh nặng bệnh tật.
Ngồi trên xe lăn có sự hỗ trợ của tình nguyện viên, bà T.N. (62 tuổi, ngụ phường Tăng Nhơn Phú) đã có mặt tại Trạm y tế phường Tăng Nhơn Phú từ sớm để được thăm khám, tầm soát bệnh lý ung thư miễn phí sáng 5-4.
Bà N. cho hay gia đình vốn có hoàn cảnh khó khăn, thường đi bán vé số, nhiều năm nay cả hai vợ chồng bà đều không có điều kiện thăm khám sức khỏe thường xuyên.
“Thường tôi chỉ đi khám huyết áp, đái tháo đường tại bệnh viện chứ không có cơ hội đi tầm soát ung thư. Vài hôm trước khu phố có đến nhà phát cho vợ chồng tôi giấy mời nên cả hai vợ chồng tranh thủ nghỉ việc để đi khám. Việc khám như thế này rất có ý nghĩa với chúng tôi, hơn nữa đến khám mới biết trạm y tế có cơ sở khang trang hiện đại”, bà N. cho hay.
Cách trung tâm TP khoảng 70km, xã Phú Giáo là địa phương còn hạn chế để tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng nâng cao. Bệnh viện Nhi đồng 2 đã tổ chức tầm soát dị tật trẻ em tại địa phương này. Trường hợp phát hiện bé có bệnh lý tim mạch hoặc bệnh lý phức tạp, các chuyên gia sẽ hướng dẫn phụ huynh, kịp thời chuyển các em đến tuyến trên điều trị.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Phạm Xuân Hải – Phó giám đốc điều hành Trạm y tế phường Tăng Nhơn Phú – cho hay ban đầu số phiếu mời người dân tham dự khám bệnh và tầm soát ung thư dự kiến khoảng 500 người.
Tuy nhiên, trong ngày đầu tiên (trước đó ngày 4-4, trạm y tế được Sở Y tế TP.HCM cho phép khám trước) đơn vị phát 200 phiếu nhưng đã khám đến 295 người do lượng người dân đến đông, đội ngũ y tế làm việc liên tục đến chiều muộn.
Sang ngày thứ hai, số phiếu dự kiến là 300. Tuy nhiên tình trạng người dân không có thư mời vẫn đến tham gia khá phổ biến. Riêng trong buổi sáng có hơn 20 trường hợp từ các địa bàn lân cận tìm đến sau khi biết thông tin chương trình qua các phương tiện truyền thông.
Theo bác sĩ Hải, về nguyên tắc người tham gia cần có thư mời để đảm bảo kiểm soát số lượng, đúng đối tượng. Thống kê cho thấy chỉ trong ngày đầu đã có gần 100 người ngoài danh sách được khám bổ sung. Đáng chú ý nhóm này chủ yếu là người trẻ, có ý thức chủ động tầm soát bệnh, đặc biệt là ung thư. Trạm y tế đã tạo điều kiện hết mức để ai đến cũng được thăm khám.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết TP.HCM là đô thị đặc biệt, đông dân, năng động, phát triển rất nhanh, đồng thời cũng đối diện nhiều thách thức ngày càng rõ nét về sức khỏe cộng đồng như từ bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, già hóa dân số đến sức khỏe tâm thần, sức khỏe học đường và nhiều vấn đề y tế mới phát sinh trong đời sống đô thị hiện đại.
Điều này đặt ra cho ngành y tế không thể chỉ chờ người dân đến bệnh viện khi đã có bệnh mà phải đi trước một bước, đến với người dân khi họ còn khỏe. Thông điệp quan trọng của chương trình là ngành y tế chủ động đến với người dân, thay vì chờ người dân mắc bệnh mới đến bệnh viện.
Theo người đứng đầu ngành y tế TP.HCM, trong đợt này TP cũng đã triển khai các đội chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng để quản lý tình trạng sức khỏe người dân. Đặc biệt là nhóm yếu thế, người cao tuổi, để hỗ trợ và thực hiện tầm soát sớm, hướng dẫn điều trị kịp thời, không để bệnh diễn tiến nặng. Đây là một nỗ lực lớn nhằm chuyển từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe.
Việc tổ chức khám, tầm soát sẽ được kiểm soát chặt chẽ, chỉ những cơ sở y tế đủ điều kiện theo quy định của Bộ Y tế mới được tham gia. Danh sách các cơ sở đủ năng lực sẽ được công khai để người dân lựa chọn. Người dân có thể lựa chọn khám tại bất kỳ cơ sở phù hợp, không phụ thuộc địa bàn cư trú.
Một nội dung quan trọng nữa là khẩn trương chuẩn bị các giải pháp để tiến tới mục tiêu khám sức khỏe cho mọi người dân trong năm 2026 theo chỉ đạo của TP. Đây là mục tiêu lớn, rất nhân văn, đồng thời cũng là bước đi cần thiết để TP chủ động hơn trong quản lý sức khỏe dân cư.
“Đây là nhiệm vụ không dễ, bởi quy mô dân số lớn, nhu cầu đa dạng và áp lực nguồn lực rất cao nhưng khó không có nghĩa là không làm mà là phải làm cho đúng, làm có trọng tâm, có lộ trình, có giải pháp phù hợp và có sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống. Đây không phải là một chiến dịch ngắn hạn mà trở thành nền tảng cho quản lý sức khỏe người dân một cách lâu dài, khoa học và hiệu quả hơn”, ông Thượng nói.
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường khẳng định một TP muốn phát triển nhanh, bền vững, có chất lượng sống tốt thì trước hết phải là một TP có người dân mạnh khỏe, có môi trường sống an toàn, có hệ thống y tế đủ năng lực chăm lo sức khỏe cho nhân dân từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở.
Nhận thức sâu sắc điều đó, trong thời gian qua TP.HCM luôn quan tâm đầu tư cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Lãnh đạo TP.HCM đề nghị ngành y tế tiếp tục đổi mới hoạt động cơ sở, nâng cao chăm sóc sức khỏe người dân ban đầu, triển khai hiệu quả các mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục, tăng cường quản lý sức khỏe người dân theo nguyên lý y học gia đình.
Cô liên tục hướng dẫn các học viên siết cơ bụng và giữ thẳng lưng. Khó có thể nhận ra huấn luyện viên vóc dáng thon gọn này từng trải qua một giai đoạn khủng hoảng tâm lý nặng nề vì béo phì.
Sau khi sinh con đầu lòng, cân nặng của Thúy chạm mốc 80 kg. Với chiều cao 1,62m, cô tự miêu tả bản thân khi đó "như quả bóng biết đi". Thể trạng thay đổi khiến khuôn mặt vỡ nét, làm cô trông già đi nhiều tuổi. Cú sốc ngoại hình đẩy người mẹ trẻ vào trạng thái trầm cảm. Người phụ nữ e ngại ánh mắt của người lạ, khép kín bản thân và lảng tránh những người xung quanh.
Quyết tâm thay đổi xuất hiện khi con cô tròn một tuổi. Thúy bắt đầu lộ trình rèn luyện thể chất kéo dài 20 tháng. Chặng đường này được khởi động bằng việc cải tổ triệt để thói quen dinh dưỡng. Do lịch trình bận rộn của một người mẹ nuôi con nhỏ, cô tập trung hoàn toàn vào việc cắt giảm lượng calo nạp vào. Thúy loại bỏ đồ uống chứa đường cùng thức ăn nhanh. Bữa ăn hàng ngày được kiểm soát chặt chẽ với một bát cơm, kết hợp nguồn đạm trắng từ thịt gà, cá cùng các loại rau quả.
Về mặt khoa học, mô hình ăn uống giàu đạm và chất xơ giúp cơ thể duy trì cảm giác no, tăng cường trao đổi chất. Việc chủ động giảm lượng tinh bột sẽ buộc cơ thể phải sử dụng lớp mỡ dự trữ để tạo năng lượng hoạt động. Mặc dù áp dụng kỷ luật thép, việc thay đổi thực đơn trong giai đoạn đầu diễn ra khá chậm rãi. Cân nặng của Thúy chỉ giảm nhẹ từ 80 xuống 78 kg.
Sự lột xác thực sự diễn ra ở giai đoạn hai khi Thúy tìm đến aerobic. Bộ môn thể dục nhịp điệu này đóng vai trò công cụ đốt mỡ chủ lực. Hoạt động tập luyện cường độ cao mang lại những tác động sinh lý sâu sắc.
Theo phân tích của Đại học Tel Aviv, việc tập aerobic đều đặn làm tăng mức tiêu thụ glucose của các cơ quan nội tạng. Quá trình này thay đổi cấu trúc mô của các cơ quan trở nên giống mô cơ, từ đó cắt giảm nguồn năng lượng nuôi dưỡng khối u, giúp giảm đến 72% nguy cơ phát triển ung thư di căn.
Thúy duy trì lịch tập 6 buổi mỗi tuần. Cô yêu cầu sự chuẩn xác tuyệt đối trong từng động tác, bắt buộc người tập phải giữ lưng thẳng, mở rộng vai kết hợp tư thế chân hơi chùng để tối ưu hóa hiệu quả đốt mỡ. Cơ chế vận động này được kết hợp cùng tạ tay và bục nhảy nhằm ép sâu vùng eo.
Xuyên suốt quá trình rèn luyện, Thúy giữ vững quan điểm không ép buộc cơ thể bằng các biện pháp cực đoan. Cô duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ dưỡng chất và đảm bảo chất lượng giấc ngủ để tránh tình trạng cơ thể rơi vào trạng thái sốc nhiệt hoặc kiệt sức.
Sau gần hai năm kiên trì, Thúy đưa cân nặng về mức 56 kg. Chỉ số mỡ nội tạng của cô dừng ở mức 3,5. Đây là ngưỡng tiêu chuẩn hỗ trợ phòng tránh các bệnh lý chuyển hóa như mỡ máu hay gan nhiễm mỡ. Sự biến đổi thể chất kéo theo sự hồi sinh về mặt tinh thần.
Từ người phụ nữ mặc cảm, Thúy đã mở một cơ sở dạy aerobic tại Thái Nguyên và đang xây dựng kế hoạch mở rộng quy mô. Cô mong muốn dùng chính trải nghiệm cá nhân để khẳng định "chỉ cần con người không bỏ cuộc, cơ thể sẽ không bao giờ phản bội lại những nỗ lực rèn luyện bền bỉ đó".
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, cho biết ung thư đại trực tràng thường bắt đầu âm thầm, không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu. Đến khi bệnh tiến triển, triệu chứng có thể xuất hiện như đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, đi ngoài ra máu, phân chuyển màu hoặc bị táo bón xen kẽ tiêu chảy. Nếu để muộn, người bệnh có thể gặp biến chứng nguy hiểm như tắc ruột, thủng đại tràng hay xuất huyết tiêu hóa.
Theo thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan) năm 2020, Việt Nam có hơn 14.000 ca mắc mới và hơn 7.500 ca tử vong do ung thư đại trực tràng. Đáng lo ngại, bệnh đang có xu hướng gia tăng ở nhóm tuổi 30-40, thậm chí dưới 20 tuổi.
"Trong đó, chế độ ăn không khoa học trở thành yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư, thậm chí khiến bệnh tiến triển nhanh hơn", bác sĩ Nam nói.
Đầu tiên, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau quả là thói quen gây hại sức khỏe, tiếp tay cho ung thư tiêu hóa. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã đưa thịt đỏ, đặc biệt là thịt chế biến ở nhiệt độ cao như chiên hay nướng vào nhóm 2A, tức là "có thể gây ung thư cho con người".
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng việc tiêu thụ thịt đỏ hay thịt chế biến sẵn nhiều lần mỗi tuần làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư tiêu hóa. Ví dụ, chỉ cần ăn 100g thịt đỏ mỗi ngày đã có thể tăng nguy cơ ung thư lên 17%. Nếu thêm 50g thịt chế biến sẵn hàng ngày (như xúc xích, thịt xông khói), nguy cơ này sẽ thêm 18%. Các chất bảo quản thường dùng trong thịt chế biến sẵn như nitrat, nitrit khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành hợp chất gây ung thư. Một nghiên cứu từ Singapore cũng cho thấy những thực phẩm chế biến giàu đường và chất béo còn sản sinh ra hợp chất methylglyoxal, tác động đến gene chống khối u và tăng nguy cơ mắc ung thư.
Lạm dụng thức ăn chiên, nướng nhiều lần, sử dụng thực phẩm ôi thiu, quá hạn, hay lạm dụng gia vị không đảm bảo an toàn cũng là những yếu tố nguy hiểm. Nướng đồ ăn trên than hoa, than củi cũng gây độc.
Chế độ ăn mặn cũng là yếu tố nguy cơ. Thực tế, người Việt Nam đang tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày, cao gần gấp hai lần so với khuyến cáo của WHO về mức tiêu thụ có lợi cho sức khỏe.
Theo Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho biết, Việt Nam là một trong 10 nước có người dân lười vận động nhất thế giới. Nghiên cứu của Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, 30% người Việt trưởng thành thiếu vận động thể lực. Tố chất về thể lực, sức bền và sức mạnh của thanh thanh niên Việt Nam xếp vào mức kém so với tiêu chuẩn.
Tình trạng trẻ hóa người nghiện thuốc lá, nhất là loại thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là nguyên nhân gây bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hút thuốc lá gây nhiều bệnh mạn tính và nan y. Trong khói thuốc lá có khoảng 7.000 chất hóa học, bao gồm 69 chất gây ung thư và là nguyên nhân gây ra 25 nhóm bệnh khác nhau, như 11 loại ung thư, các bệnh về tim mạch, hô hấp, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Ước tính, cứ hai người hút thuốc lá thì một người sẽ chết sớm, trong đó 1/2 số ca tử vong xảy ra ở tuổi trung niên.
Bên cạnh chế độ ăn uống, các yếu tố khác như tuổi tác, tiền sử viêm ruột mạn tính, xạ trị vùng bụng, hoặc gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, đa polyp tuyến, cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Khoảng 5% trường hợp liên quan đến đột biến gene như hội chứng Lynch.
Ung thư đại trực tràng có thể liên quan đến một số yếu tố như bệnh viêm ruột (bệnh Crohn, viêm loét đại tràng), yếu tố di truyền từ gia đình.
Bác sĩ khuyến cáo mọi người có thể giảm nguy cơ ung thư bằng những thay đổi nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Ăn nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thịt đỏ và đặc biệt nói không với thịt chế biến sẵn. Tăng cường vận động và duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày sẽ không chỉ giúp cơ thể khỏe hơn mà còn đẩy lùi nguy cơ ung thư hiệu quả.
Nên sàng lọc định kỳ để phát hiện sớm polyp tiền ung thư. Nếu cắt bỏ polyp kịp thời, nguy cơ ung thư giảm tới 90%. Theo khuyến cáo Hiệp hội Ung thư Mỹ, người từ 45 tuổi nên sàng lọc dù không có triệu chứng. Với người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử cá nhân ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại trực tràng, gia đình ung thư đại trực tràng, bệnh ruột viêm, tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu), cần sàng lọc sớm hơn, thậm chí từ 20-30 tuổi.
Ngày 15-4, thông tin từ Sở Y tế TP.HCM, Sở này đã tiếp nhận báo cáo từ Bệnh viện Y học cổ truyền về việc xuất hiện cơ sở làm giả thuốc của bệnh viện này.
Theo đó, lãnh đạo Sở Y tế đã chỉ đạo Phòng Kiểm tra Pháp chế (trước đây là Phòng Thanh tra Sở-PV), phòng Nghiệp vụ Dược nắm thông tin và có công văn gửi Công an TP.HCM điều tra tội phạm.
Trước đó, chiều 13-4, đại diện Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM cho biết vụ việc được phát hiện khi có bệnh nhân mang thuốc đến bệnh viện.
Cụ thể, bệnh nhân cung cấp hai lọ thuốc có ghi tên bệnh viện, tuy nhiên bao bì và hình thức sản phẩm không trùng khớp với mẫu chính thức.
Qua xác minh ban đầu, bệnh nhân cho biết đã khám và mua thuốc tại một phòng khám khác. Sau đó thấy trên sản phẩm có tên bệnh viện, họ đã quay lại bệnh viện để mua tiếp.
Đại diện bệnh viện nhấn mạnh đơn vị không thể xác nhận chất lượng các loại thuốc nói trên và không chịu trách nhiệm đối với những sản phẩm không do bệnh viện trực tiếp cung cấp.
Việc sử dụng các loại thuốc không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe người bệnh.
Trước tình hình này, bệnh viện đã nhanh chóng phát cảnh báo để bệnh nhân không tiếp tục sử dụng các loại thuốc giả.
Bệnh viện đã thu thập các mẫu thuốc làm bằng chứng để gửi cơ quan chức năng.
