Trong hệ thống tư pháp, luật sư đóng vai trò là “lá chắn” bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo. Song việc bảo mật thông tin cho thân chủ và trách nhiệm tố giác tội phạm vì an toàn xã hội luôn có ranh giới.
Dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2026 đabg được Bộ Công an xây dựng và lấy ý kiến đến 7/5, nêu đề xuất siết chặt “đặc quyền” miễn truy cứu hình sự của luật sư.
Được im lặng với hành vi đã xảy ra, nhưng phải lên tiếng với tội sắp thực hiện
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, luật sư không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội phạm mà thân chủ “đang chuẩn bị, đang thực hiện hoặc đã thực hiện” mà luật sư biết rõ trong quá trình thực hiện việc bào chữa.
Nghĩa là biết thân chủ sắp, đang phạm tội mà không tố giác thì luật sư vẫn không bị truy cứu hình sự (trừ khi đó là các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng).
Quy định này là nhằm bảo đảm sự tin cậy tuyệt đối giữa luật sư và thân chủ, tạo điều kiện cho quyền bào chữa, một quyền hiến định, được thực thi trọn vẹn.
Song theo Bộ Công an, quy định như trên là không phù hợp. Cụ thể, với những hành vi thân chủ chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện (phạm một tội mới hoặc tiếp diễn hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó) không thuộc phạm vi nhiệm vụ của người bào chữa.
Do đó, nếu luật sư không tố giác các hành vi này sẽ vi phạm nguyên tắc của pháp luật hình sự: “Mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời”.
Trên quan điểm này, Dự thảo đề xuất sửa đổi quy định miễn trừ trên với luật sư, người bào chữa, nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa theo đúng tinh thần “lấy phòng ngừa là chính”.
Thêm con dâu, con rể, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ… vào nhóm không buộc phải tố giác
Vẫn trong chính sách điều chỉnh nhóm được miễn chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác tội phạm, Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng hơn với người nhà của người phạm tội.
Điều 18 và 19 Bộ luật Hình sự hiện chỉ loại trừ trách nhiệm hình sự cho ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội.
Theo Bộ Công an, quy định này chưa bao quát hết các mối quan hệ “thân thích” của một cá nhân, chưa bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo. Do đó, dự thảo đã đề xuất mở rộng thêm với bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, con nuôi, con rể, con dâu, con riêng của vợ/chồng.
Sự bổ sung này sẽ phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc gia đình thực tế, tăng tính nhân đạo và phù hợp hơn với truyền thống ứng xử gia đình; phù hợp với quy định về hàng thừa kế của Bộ luật Dân sự cũng như Luật Hôn nhân và gia đình.
Điều này đồng nghĩa, nếu một người phạm tội thì những người thuộc diện đã nêu ở trên, không bị bắt buộc phải tố giác.
Bộ Công an đánh giá chính sách này sẽ làm hẹp phạm vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự của những người không tố giác, che giấu tội phạm, nhưng là cần thiết để bảo vệ các giá trị cốt lõi trong văn hóa dân tộc.
Đối với doanh nghiệp, nghĩa vụ của những người thân của người phạm tội giảm đi, đồng nghĩa với quyền lợi của người bị xâm hại cũng sẽ có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong các vụ án kinh tế, tham ô, gian lận, rửa tiền có yếu tố gia đình. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng phải có trách nhiệm để bảo đảm quyền lợi cho họ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, thượng tá Nguyễn Trung Hòa - Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP.HCM - cho biết một trong những chìa khóa giúp cơ quan chức năng bóc gỡ đường dây đưa người sang Campuchia và lật mặt nhóm "hiệp sĩ" tự xưng cứu người là quyết tâm và tinh thần trách nhiệm của người chiến sĩ Công an nhân dân.
* Xin ông cho biết ngay sau khi tiếp nhận tin trình báo của mẹ bị hại bị lừa sang Campuchia bằng thủ đoạn "việc nhẹ lương cao", Công an TP.HCM đã đánh giá tính chất vụ việc như thế nào và có những chỉ đạo ra sao để giải quyết nguồn tin?
- Ngay sau khi mẹ của bị hại đến cơ quan công an trình báo, ban giám đốc Công an TP.HCM đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự tiếp nhận và nhanh chóng xác minh nguồn tin.
Qua xác minh nguồn tin, nhận thấy có dấu hiệu nghi vấn tội phạm, Phòng Cảnh sát hình sự đã xin ý kiến ban giám đốc Công an TP và xác lập chuyên án để đấu tranh.
Trong quá trình thực hiện chuyên án, ban chuyên án đã làm rõ, qua đó bắt, xử lý nhiều đối tượng có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản; cưỡng đoạt tài sản; mua bán người; tổ chức, môi giới cho người khác xuất, nhập cảnh trái phép...
* Vụ án này liên quan nhiều nghi can, đặc biệt có những người nổi tiếng trên mạng, điều này có gây ra khó khăn gì cho ban chuyên án trong quá trình điều tra không?
- Trong quá trình đấu tranh, ban chuyên án đã gặp không ít khó khăn. Thứ nhất, nhóm "hiệp sĩ" do Nguyễn Thanh Hải cầm đầu đã tạo dựng cho mình vỏ bọc là những người nghĩa hiệp, chuyên đứng ra "giải cứu" nạn nhân, giúp người dân, từ đó tạo được lòng tin trong người dân.
Thứ hai, trong vụ án này các đối tượng hoạt động xuyên quốc gia, ở nhiều nước, đồng thời sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi ở cả trong nước và nước ngoài, gây khó khăn cho công tác thu thập chứng cứ.
Một trở ngại khác là sau khi được "giải cứu", nhiều nạn nhân vẫn còn tâm lý e dè, ngại làm việc với công an. Nguyên nhân là do bản thân họ khi sang Campuchia là xuất cảnh trái phép, đồng thời trong thời gian ở Campuchia từng làm việc cho các tổ chức lừa đảo, nên khi làm việc với cơ quan điều tra thì sợ bị xử lý nên việc khai báo đôi lúc chưa thật sự trung thực.
Bên cạnh đó khi lừa đảo, mua bán người hoặc đưa người xuất nhập cảnh trái phép, các đối tượng sử dụng nhiều tài khoản ngân hàng không chính chủ, liên tục chuyển tiền qua nhiều lớp trung gian, sử dụng ngoại tệ và tiền số USDT, khiến công tác truy vết dòng tiền và thu hồi tài sản gặp rất nhiều khó khăn.
* Như ông vừa chia sẻ, ban chuyên án đã đối mặt với vô vàn khó khăn, trở ngại. Vậy điều gì đã thôi thúc cán bộ, chiến sĩ quyết tâm phá án đến cùng?
- Để đấu tranh thành công chuyên án, mỗi cán bộ, chiến sĩ Phòng Cảnh sát hình sự đều nêu cao tinh thần trách nhiệm, quyết tâm phòng ngừa và đấu tranh với mọi loại tội phạm. Riêng với chuyên án này, ban chuyên án xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, nên từng cán bộ, chiến sĩ đều dốc toàn lực, quyết tâm phá án đến cùng.
* Trong quá trình chỉ đạo phá án, đâu là kỷ niệm khiến ông nhớ nhất?
- Chuyên án này để lại cho tôi nhiều kỷ niệm. Điều tôi nhớ nhất là ở giai đoạn đầu đấu tranh với Nguyễn Thanh Hải, Hải liên tục khăng khăng cho rằng mình chỉ giúp dân, "giải cứu" nạn nhân, chứ không thực hiện bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật nào.
Tuy nhiên bằng quá trình điều tra tỉ mỉ, ban chuyên án đã từng bước làm rõ bản chất vụ việc. Trước những chứng cứ không thể chối cãi, cuối cùng Hải đã phải khuất phục.
* Qua vụ án này, ông muốn gửi cảnh báo gì đến người dân trước những thủ đoạn lừa đảo, mua bán người ngày càng tinh vi?
- Phòng Cảnh sát hình sự khuyến cáo người dân tuyệt đối không xuất cảnh, nhập cảnh trái phép; tuyệt đối không tin theo những lời dụ dỗ, mời chào sang nước ngoài làm việc với hứa hẹn "việc nhẹ, lương cao", "không cần trình độ", "xuất ngoại thu nhập lớn".
Bên cạnh đó người dân cần đặc biệt thận trọng với các thông tin lan truyền trên mạng xã hội, nhất là những lời kêu gọi "giúp đỡ", "giải cứu", hoặc các mối quan hệ quen biết qua không gian mạng có dấu hiệu bất thường. Đây là những thủ đoạn mà các kẻ xấu thường lợi dụng để tiếp cận, tạo lòng tin rồi lừa đảo, mua bán người.
Ngày 18/4, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Đà Nẵng cho biết đã tạm giữ hình sự Lê Đức Anh (trú phường Thanh Khê) để điều tra về hành vi Hiếp dâm và Cưỡng đoạt tài sản.
Khoảng 8h ngày 8/4, Đức Anh dùng thủ đoạn gian dối, nhờ cô gái (22 tuổi) đến nhà tại phường An Khê để giúp việc cá nhân. Khi cô gái lên phòng ngủ ở tầng hai, anh ta chốt cửa, khống chế, ép quan hệ tình dục, theo cáo buộc của nhà chức trách.
Thấy cô gái không có tiền, Đức Anh ép để lại điện thoại rồi mới cho rời khỏi nhà. Tối cùng ngày, nghi can hiếp dâm mang điện thoại của chị này bán được 26 triệu đồng.
Sau đó, Đức Anh mua một chiếc điện thoại cùng loại để trả lại cho cô gái; bỏ trốn khỏi nơi cư trú.
Lê Ngọc Sơn (32 tuổi), Võ Hữu Hải (32 tuổi), Lê Đức Tài (32 tuổi), Lương Đình Việt (30 tuổi), Nguyễn Duy Luân (32 tuổi), Trần Hồng Khiêm (27 tuổi), Nguyễn Như Phong (33 tuổi), Dương Việt Dũng (34 tuổi), Nguyễn Hoàng Khiêm (32 tuổi), Nguyễn Chí Thanh (32 tuổi), Nguyễn Anh Tuấn (33 tuổi), Nguyễn Tiến Sỹ (34 tuổi), Nguyễn Trịnh Quốc (32 tuổi), Nguyễn Văn Quyết (33 tuổi), Nguyễn Trí Minh Thông (30 tuổi, cựu cán bộ công an) đã bị đề nghị truy tố.
Nhóm bị đề nghị truy tố về tội sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ, thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật; xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác.
Trong vụ án, Lê Ngọc Sơn là cử nhân công nghệ thông tin, quen biết Lê Đức Tài từ thời học đại học. Khoảng cuối năm 2022, Sơn nảy sinh ý định tạo mã độc để đánh cắp tài khoản quảng cáo Facebook và đề nghị Tài thực hiện. Tài đồng ý, lập trình mã độc rồi nhúng vào các tập tin có vẻ hợp pháp như word hoặc PDF nhằm đánh lừa người dùng.
Sau đó Sơn phát tán các tập tin chứa mã độc thông qua nền tảng LinkedIn và mạng xã hội, bằng cách giả mạo nội dung tuyển dụng hoặc quảng cáo có kèm đường link tải tài liệu.
Khi người dùng tin tưởng và tải về mở file, mã độc sẽ tự động kích hoạt, xâm nhập máy tính, đánh cắp thông tin đăng nhập tài khoản quảng cáo Facebook. Những dữ liệu này được tự động gửi về và lưu trữ trên Google Sheet để Sơn khai thác.
Dựa trên các tài khoản bị chiếm đoạt, Sơn tiến hành sử dụng chính tài khoản đó để chạy quảng cáo bán hàng tại khu vực tương ứng. Chi phí quảng cáo sẽ bị nền tảng trừ trực tiếp vào tài khoản của nạn nhân, giúp nhóm của Sơn hưởng lợi mà không phải bỏ chi phí thực.
Trong quá trình hoạt động, khi mã độc bị phần mềm diệt vi rút phát hiện, Tài liên tục chỉnh sửa để né tránh. Đến khoảng tháng 4, tháng 5-2023, khi mã độc cũ không còn hiệu quả, Sơn yêu cầu Tài phát triển phiên bản mới tinh vi hơn.
Tài nghiên cứu và tìm hiểu về công nghệ điều khiển máy tính từ xa (RDP). Do không tự viết được hoàn chỉnh, Tài đã mua mã nguồn RDP từ một người lạ trên Telegram với giá 40.000 USD do Sơn chi trả. Sau đó Tài hoàn thiện hệ thống mã độc mới, bao gồm máy chủ điều khiển và công cụ phát tán.
Từ khoảng tháng 7, tháng 8-2023, Tài hướng dẫn các thành viên trong nhóm của Sơn cách sử dụng công cụ để tạo mã độc, phát tán và kiểm soát máy tính nạn nhân. Nhóm này gồm nhiều người như Lương Đình Việt, Trần Hồng Khiêm, Nguyễn Duy Luân, Võ Hữu Hải… Họ tham gia các nhóm chat trên Telegram để học cách triển khai mã độc, xây dựng kịch bản lừa đảo và đăng tải nội dung tuyển dụng giả nhằm dụ người dùng tải file.
Khi người dùng bị nhiễm mã độc, nhóm sử dụng công cụ để theo dõi, truy cập và kiểm soát máy tính từ xa, từ đó lấy thông tin tài khoản quảng cáo. Dữ liệu sau đó được chuyển cho Sơn. Sơn tiếp tục giao cho Dương Việt Dũng sử dụng các tài khoản này để chạy quảng cáo bán hàng cho bên thứ ba tại Hoa Kỳ.
Tiền thu được từ hoạt động bán hàng được chia theo tỉ lệ 8:2, trong đó Sơn hưởng 20%. Riêng từ hoạt động này, Sơn đã thu lợi khoảng 5 tỉ đồng. Sơn cũng chia sẻ tài khoản đánh cắp cho nhiều người khác như Nguyễn Văn Quyết, Nguyễn Hoàng Khiêm, Nguyễn Xuân Mạnh để cùng khai thác. Thay vì thu tiền một lần, Sơn ăn chia lợi nhuận theo kết quả kinh doanh của từng người.
Khoảng hai tuần một lần, Sơn nhận tiền chia lợi nhuận từ các nhóm này, chủ yếu thông qua tiền điện tử USDT nhằm tránh bị phát hiện. Hoạt động của các nhóm diễn ra liên tục từ cuối năm 2022 - 2024, thậm chí một số vẫn kéo dài đến năm 2025.
Theo kết luận điều tra, tổng số tiền Sơn hưởng lợi lên đến khoảng 12 tỉ đồng. Trong đó khoảng 5 tỉ đồng từ Dũng, 2 tỉ đồng từ nhóm của Mạnh, 1,5 tỉ đồng từ Hoàng Khiêm, 200 triệu đồng từ nhóm Quyết - Thông và khoảng 3,3 tỉ đồng từ hoạt động bán hàng trực tiếp của Sơn.
