Bộ Luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng dự án sửa đổi, với chính sách mở rộng nhiều tội danh được áp dụng phạt tiền thay án tù, thường là tội nhẹ, án kinh tế, thương mại, chứng khoán, ngân hàng.
Hiện, xu hướng phi hình sự hóa đã được nhiều nước áp dụng, giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do đối với các tội phạm ít nguy hiểm, tội phạm kinh tế hoặc do lỗi vô ý mà hậu quả có thể bồi thường được.
Càng giàu phạt càng nhiều tiền
Ở Đức, những tội có mức hình phạt tối thiểu không quá một năm tù thường được xếp vào nhóm ít nghiêm trọng, và tòa án có thể áp dụng phạt tiền thay vì giam giữ.
Tiền phạt được tính theo hệ thống “ngày thu nhập” (day-fine). Thẩm phán xác định số ngày phạt dựa vào mức độ tội phạm, rồi nhân với thu nhập mỗi ngày của người đó. Nếu người phạm tội không nộp tiền, số ngày phạt sẽ tự động chuyển thành số ngày tù tương ứng.
Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu đều áp dụng hình phạt dựa trên mức tình hình tài chính của người vi phạm. Ở Phần Lan, các tội có khung hình phạt tù dưới 6 tháng có thể được xử lý hoàn toàn bằng tiền phạt.
Hệ thống “day-fine” của nước này cũng dựa trên thu nhập, khiến người giàu và người nghèo chịu tác động tương đương. Điều này đồng nghĩa, bạn càng giàu, tiền phạt bạn phải nộp càng nhiều. Còn người nghèo có thể phải ngồi tù một đêm thay vì bị phạt tiền.
Điều đó tạo ra những bản án gây chú ý. Chẳng hạn, triệu phú Anders Wiklöf từng bị phạt 121.000 euro (hơn 3 tỷ đồng) vào năm 2023 khi lái xe với tốc độ 59 km/h trong khu vực giới hạn 30 km/h. Cùng mùa hè, ông tiếp tục vượt đèn đỏ và bị phạt số tiền tương tự.
Hoặc Thụy Sĩ, với triết lý làm luật tương tự, đang là quốc gia giữ kỷ lục về mức phạt tốc độ cao nhất lịch sử lên tới gần 1 triệu euro (28 tỷ đồng) với người lái chiếc Mercedes-Benz SLS AMG đi tốc độ tới 290 km/h.
Về mặt pháp lý, hành vi này vẫn là tội hình sự, nhưng không dẫn đến tù giam vì luật coi đây là vi phạm không bạo lực, không gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong khi đó, các tội bạo lực nghiêm trọng như cướp, hiếp dâm hoặc tội phạm ma túy sẽ chủ yếu bị áp dụng tù giam. Ranh giới vì thế không nằm ở việc hành vi có phải tội hình sự hay không mà nằm ở mức độ nguy hiểm.
Nộp tiền không đúng hạn, tự động chuyển thành án tù
Ở Nhật Bản, tương tự Bộ luật Hình sự Việt Nam, luật ghi hai lựa chọn: phạt tiền hoặc tù, tùy tòa án xác định mức độ cụ thể.
Các hành vi như xúc phạm danh dự, phỉ báng, gây thương tích nhẹ, trộm vặt hoặc vi phạm bản quyền thường được xử lý bằng tiền. Nhưng nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc người phạm tội có tiền án, tòa có thể chuyển sang phạt tù.
Khi tuyên án phạt tiền, tòa đồng thời xác định luôn mức quy đổi giữa tiền và số ngày giam. Ví dụ, với người bị phạt 300.000 yên, tòa có thể quy đổi theo mức 5.000 yên mỗi ngày. Nếu không nộp, họ sẽ phải chấp hành 60 ngày giam giữ thay thế. Việc quy đổi được ấn định ngay trong bản án, nên khi quá hạn nộp tiền, cơ quan thi hành án chỉ cần áp dụng thời gian giam tương ứng.
Điều này khiến phạt tiền thực chất trở thành tù án treo bằng tiền: Nộp tiền thì không phải đi tù, không nộp thì bị giam giữ.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là tạo ra một ranh giới rõ ràng: Tòa ưu tiên phạt tiền cho tội nhẹ, nhưng vẫn giữ “cửa tù” để đảm bảo hiệu lực. Vì vậy, phạt tiền trong luật Nhật không phải chỉ là nghĩa vụ tài chính mà luôn gắn với nguy cơ mất tự do nếu không thi hành.
Tại Singapore, chính sách luật thường là phạt tiền cực nặng ở lỗi nhỏ để tránh phải sử dụng tù giam nhưng đủ khiến người vi phạm “đau ví” thực sự.
Chẳng hạn, hành vi xả rác nơi công cộng có thể bị phạt tới 2.000 SGD (41,5 triệu đồng) cho lần đầu, và tăng lên 4.000-10.000 SGD (83- 207 triệu đồng) nếu tái phạm. Ai say rượu gây mất trật tự có thể bị phạt đến 5.000 SGD (103 triệu đồng). Nếu hành vi mang tính cố ý rõ rệt hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt bổ sung như đánh roi hoặc tù giam.
Người vi phạm còn có thể bị yêu cầu tham gia “Corrective Work Order” – lao động công ích dọn vệ sinh nơi công cộng trong trang phục dễ nhận diện. Một số người vừa phải nộp phạt vừa lao động dọn rác trên phố đã trở thành ví dụ mang tính răn đe xã hội rất mạnh.
Tối 8-4, Công an TP Hà Nội cho biết Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao vừa xử lý một người đăng tải bài viết sử dụng AI chế ảnh người ngất xỉu tại cây xăng.
Qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phát hiện tài khoản Facebook đăng tải bài viết "Giá xăng dầu "quay xe" - anh em đi đổ xăng ngay".
Bài đăng kèm hình ảnh tạo từ AI về một người đàn ông bị ngất xỉu tại cây xăng.
Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã làm rõ người đăng bài viết là N.T.Đ. (21 tuổi, trú tại phường Hoàng Mai, Hà Nội).
Tại cơ quan công an, anh N.T.Đ. thừa nhận việc sử dụng hình ảnh AI sai sự thật nhằm mục đích câu view, câu like.
Anh N.T.Đ. đã tự giác gỡ bỏ bài viết vi phạm trên mạng xã hội và cam kết không tái phạm.
Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khuyến cáo người dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội.
Không đăng tải, chia sẻ các hình ảnh, video do AI tạo dựng hoặc chưa được kiểm chứng, đặc biệt là những nội dung gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến an ninh trật tự.
Cảnh giác với hình ảnh, thông tin trên mạng xã hội, kẻ xấu có thể lợi dụng công nghệ AI để tạo dựng hình ảnh giả, xuyên tạc sự thật nhằm câu view, câu like hoặc phục vụ mục đích xấu.
Ngày 8-4, Công an tỉnh Đồng Tháp cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 4 tháng đối với Nguyễn Văn Tuấn (46 tuổi, ngụ xã Chợ Mới, tỉnh An Giang) để điều tra về hành vi vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường thủy gây hậu quả nghiêm trọng.
Theo hồ sơ vụ việc, khoảng 19h15 ngày 11-12-2025, Tuấn lái vỏ lãi composite chở theo anh Lê Minh P. (43 tuổi, ngụ phường Mỹ Tho, tỉnh Đồng Tháp) chạy trên tuyến sông Tiền.
Khi đến khu vực ngã ba sông Tiền và sông Bảo Định (phường Mỹ Tho, tỉnh Đồng Tháp) thì xảy ra va chạm với chiếc đò ngang của ông Hồ Hoàng Vũ (60 tuổi, ngụ xã Quới Sơn, tỉnh Vĩnh Long) đang lái từ bến phà Tân Long qua cồn Tân Long. Cú va chạm khiến ông Vũ rơi xuống sông mất tích.
Đến sáng 13-12, thi thể ông Vũ được tìm thấy gần chùa Liên Hoa thuộc xã Bình Ninh, tỉnh Đồng Tháp, cách hiện trường nơi xảy ra vụ việc khoảng 4km.
Theo kết luận giám định của Trung tâm Pháp y tỉnh Đồng Tháp, nguyên nhân tử vong của ông Vũ được xác định là do ngạt nước trên nền chấn thương sọ não, xuất huyết dưới màng cứng và dưới nhện vùng trán thái dương hai bên.
Kết quả kiểm tra nồng độ cồn cho thấy tại thời điểm điều khiển vỏ lãi, trong máu của Tuấn có nồng độ cồn ở mức 59,8mg/100ml, vi phạm nghiêm trọng quy định về an toàn giao thông đường thủy.
Ông Châu cùng con trai Vũ Minh Tú và 2 nhân viên kế toán của Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu hôm 2/4 bị Cơ quan Cảnh sát để điều tra Công an Hà Nội khởi tố về tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Tại cơ quan điều tra, ông Châu khai trong quá trình hoạt động kinh doanh đã đồng ý và chỉ đạo vợ con dùng tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng của Công ty Bảo Tín Minh Châu. Ông cho sử dụng hai hệ thống phần mềm để quản lý kinh doanh thực tế và báo cáo thuế.
Trong giai đoạn 2020-2023, doanh thu thực tế của Bảo Tín Minh Châu khoảng 13.700 tỷ đồng nên chênh lệch so với báo cáo thuế khoảng 9.700 tỷ đồng.
Ông nói đến khoảng tháng 6/2024 đã chỉ đạo xóa bỏ những dữ liệu cũ trên phần mềm Hivi Gold, Hivi Gold Pro để che giấu doanh thu.
"Tôi thấy đây là việc làm sai trái nên hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Tôi xin được bồi thường, khắc phục mọi hậu quả gây ra và rất mong nhận được sự khoan hồng của Nhà nước", ông Châu trình bày.
Sau khi ông Châu bị bắt, Bảo Tín Minh Châu vẫn hoạt động bình thường "để đảm bảo quyền lợi của người dân". Doanh nghiệp cam kết toàn bộ sản phẩm vàng bạc đá quý cung cấp ra thị trường đều đáp ứng các tiêu chuẩn về tuổi vàng, khối lượng và chất lượng.
Theo công an, việc mua bán vàng của Bảo Tín Minh Châu với khách hàng theo giấy hẹn là "giao dịch dân sự". Trường hợp, doanh nghiệp không trả được hàng và người mua có đơn tố giác, cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ.
Bảo Tín Minh Châu là một trong những thương hiệu vàng lớn tại Hà Nội, được ông Vũ Minh Châu thành lập năm 1995, hiện nắm hơn 97% cổ phần. Thương hiệu có 4 cơ sở kinh doanh ở Hà Nội và hơn 200 đại lý trên toàn quốc.
Giá vàng miến ở Bảo Tín Minh Châu mấy hôm nay gần như không biến động. Hôm nay đang giao dịch ở mức 171,1 triệu đồng bán ra và 168,1 mua vào.
