Bộ Luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng dự án sửa đổi, với chính sách mở rộng nhiều tội danh được áp dụng phạt tiền thay án tù, thường là tội nhẹ, án kinh tế, thương mại, chứng khoán, ngân hàng.
Hiện, xu hướng phi hình sự hóa đã được nhiều nước áp dụng, giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do đối với các tội phạm ít nguy hiểm, tội phạm kinh tế hoặc do lỗi vô ý mà hậu quả có thể bồi thường được.
Càng giàu phạt càng nhiều tiền
Ở Đức, những tội có mức hình phạt tối thiểu không quá một năm tù thường được xếp vào nhóm ít nghiêm trọng, và tòa án có thể áp dụng phạt tiền thay vì giam giữ.
Tiền phạt được tính theo hệ thống “ngày thu nhập” (day-fine). Thẩm phán xác định số ngày phạt dựa vào mức độ tội phạm, rồi nhân với thu nhập mỗi ngày của người đó. Nếu người phạm tội không nộp tiền, số ngày phạt sẽ tự động chuyển thành số ngày tù tương ứng.
Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu đều áp dụng hình phạt dựa trên mức tình hình tài chính của người vi phạm. Ở Phần Lan, các tội có khung hình phạt tù dưới 6 tháng có thể được xử lý hoàn toàn bằng tiền phạt.
Hệ thống “day-fine” của nước này cũng dựa trên thu nhập, khiến người giàu và người nghèo chịu tác động tương đương. Điều này đồng nghĩa, bạn càng giàu, tiền phạt bạn phải nộp càng nhiều. Còn người nghèo có thể phải ngồi tù một đêm thay vì bị phạt tiền.
Điều đó tạo ra những bản án gây chú ý. Chẳng hạn, triệu phú Anders Wiklöf từng bị phạt 121.000 euro (hơn 3 tỷ đồng) vào năm 2023 khi lái xe với tốc độ 59 km/h trong khu vực giới hạn 30 km/h. Cùng mùa hè, ông tiếp tục vượt đèn đỏ và bị phạt số tiền tương tự.
Hoặc Thụy Sĩ, với triết lý làm luật tương tự, đang là quốc gia giữ kỷ lục về mức phạt tốc độ cao nhất lịch sử lên tới gần 1 triệu euro (28 tỷ đồng) với người lái chiếc Mercedes-Benz SLS AMG đi tốc độ tới 290 km/h.
Về mặt pháp lý, hành vi này vẫn là tội hình sự, nhưng không dẫn đến tù giam vì luật coi đây là vi phạm không bạo lực, không gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong khi đó, các tội bạo lực nghiêm trọng như cướp, hiếp dâm hoặc tội phạm ma túy sẽ chủ yếu bị áp dụng tù giam. Ranh giới vì thế không nằm ở việc hành vi có phải tội hình sự hay không mà nằm ở mức độ nguy hiểm.
Nộp tiền không đúng hạn, tự động chuyển thành án tù
Ở Nhật Bản, tương tự Bộ luật Hình sự Việt Nam, luật ghi hai lựa chọn: phạt tiền hoặc tù, tùy tòa án xác định mức độ cụ thể.
Các hành vi như xúc phạm danh dự, phỉ báng, gây thương tích nhẹ, trộm vặt hoặc vi phạm bản quyền thường được xử lý bằng tiền. Nhưng nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc người phạm tội có tiền án, tòa có thể chuyển sang phạt tù.
Khi tuyên án phạt tiền, tòa đồng thời xác định luôn mức quy đổi giữa tiền và số ngày giam. Ví dụ, với người bị phạt 300.000 yên, tòa có thể quy đổi theo mức 5.000 yên mỗi ngày. Nếu không nộp, họ sẽ phải chấp hành 60 ngày giam giữ thay thế. Việc quy đổi được ấn định ngay trong bản án, nên khi quá hạn nộp tiền, cơ quan thi hành án chỉ cần áp dụng thời gian giam tương ứng.
Điều này khiến phạt tiền thực chất trở thành tù án treo bằng tiền: Nộp tiền thì không phải đi tù, không nộp thì bị giam giữ.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là tạo ra một ranh giới rõ ràng: Tòa ưu tiên phạt tiền cho tội nhẹ, nhưng vẫn giữ “cửa tù” để đảm bảo hiệu lực. Vì vậy, phạt tiền trong luật Nhật không phải chỉ là nghĩa vụ tài chính mà luôn gắn với nguy cơ mất tự do nếu không thi hành.
Tại Singapore, chính sách luật thường là phạt tiền cực nặng ở lỗi nhỏ để tránh phải sử dụng tù giam nhưng đủ khiến người vi phạm “đau ví” thực sự.
Chẳng hạn, hành vi xả rác nơi công cộng có thể bị phạt tới 2.000 SGD (41,5 triệu đồng) cho lần đầu, và tăng lên 4.000-10.000 SGD (83- 207 triệu đồng) nếu tái phạm. Ai say rượu gây mất trật tự có thể bị phạt đến 5.000 SGD (103 triệu đồng). Nếu hành vi mang tính cố ý rõ rệt hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt bổ sung như đánh roi hoặc tù giam.
Người vi phạm còn có thể bị yêu cầu tham gia “Corrective Work Order” – lao động công ích dọn vệ sinh nơi công cộng trong trang phục dễ nhận diện. Một số người vừa phải nộp phạt vừa lao động dọn rác trên phố đã trở thành ví dụ mang tính răn đe xã hội rất mạnh.
Ngày 4/2/2026, Phòng Cảnh sát Hình sự (Công an TP Hải Phòng) cho biết vừa triệt phá thành công đường dây chế tạo, tàng trữ và mua bán vũ khí quân dụng liên tỉnh, khởi tố 12 bị can.
Nghi phạm cầm đầu đường dây được xác định là Phạm Thị Trúc Quỳnh (57 tuổi, trú quận Hồng Bàng), có tiền án tàng trữ vũ khí.
Để qua mắt lực lượng chức năng, nhóm Quỳnh xin vào làm việc tại một công ty sản xuất giày da trên địa bàn, đóng vai những lao động phổ thông mẫn cán. Nhóm này không cất giấu "hàng" tại một chỗ mà chia nhỏ, liên tục thay đổi địa điểm.
Bà Quỳnh không trực tiếp lộ diện trong các giao dịch. Mọi hoạt động vận chuyển đều do Lê Minh Tiến (55 tuổi, có nhiều tiền án, tiền sự) đảm nhiệm. Tiền hàng được luân chuyển qua nhiều tài khoản ngân hàng hoặc giao dịch tiền mặt tại các địa điểm kín đáo để xóa dấu vết.
Cơ quan điều tra xác định Mắt xích quan trọng của đường dây là Hoàng Sơn (60 tuổi, trú quận Kiến An) - cựu vận động viên bắn súng, am hiểu tường tận cấu tạo và cơ chế hoạt động của các loại vũ khí.
Tại nơi ở của Sơn, lực lượng trinh sát phát hiện nhiều máy móc, công cụ phục vụ việc chế tạo, hoán cải vũ khí.
Tháng 2, trinh sát bắt nghi phạm Quỳnh và Tiến khi đang trên đường đi giao súng cho khách. Cùng lúc đó, một mũi trinh sát ập vào xưởng vũ khí của Hoàng Sơn khiến không kịp tẩu tán tang vật.
Mở rộng điều tra, công an bắt tiếp hàng loạt nghi phạm, trong đó nhiều người là giang hồ cộm cán, từng có nhiều tiền án. Hiện, nhà chức trách thu 11 khẩu súng, trong đó có 6 súng quân dụng; hơn 6.700 viên đạn cùng nhiều báng, nòng, ống giảm thanh, lò xo....
Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an, đã gửi thư khen và biểu dương tinh thần mưu trí của lực lượng phá án.
Ngày 8/4, ngoài việc xét hỏi bà Nguyễn Thị Như Loan (Tổng giám đốc, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Quốc Cường Gia Lai), TAND TP HCM tập trung làm rõ sai phạm của nhóm lãnh đạo, cán bộ Tập đoàn Cao su Việt Nam liên quan việc chuyển nhượng khu đất hơn 6.000 m2 không qua đấu giá, gây thiệt hại hơn 542 tỷ đồng.
Trình bày tại tòa, bị cáo Trần Ngọc Thuận (cựu Thành viên HĐTV, Tổng giám đốc Tập đoàn Cao su Việt Nam) thừa nhận hành vi như cáo trạng, đồng thời cho rằng việc mình bị truy tố về tội Nhận hối lộ là không oan.
Sai phạm của ông Thuận diễn ra sau khi có chủ trương của người tiền nhiệm Lê Quang Thung (quyền Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Cao su Việt Nam) về việc cần tạo điều kiện cho Lê Y Linh (Giám đốc Công ty Việt Tín) và Đặng Phước Dừa (Chủ tịch HĐQT Công ty Việt Tín). Cụ thể là chuyển nhượng khu đất 39-39B Bến Vân Đồn bằng hình thức góp vốn thành lập Công ty Phú Việt Tín, không qua thẩm định giá và đấu giá, gây thất thoát tài sản Nhà nước.
Quá trình này, ông Thuận đã hai lần nhận tổng cộng 45 tỷ đồng từ bị cáo Dừa. Số tiền có nguồn gốc từ khoản 50 tỷ đồng Đặng Phước Dừa nhận của bà Nguyễn Thị Như Loan theo hợp đồng hứa mua - hứa bán dự án.
Trả lời HĐXX, ông Thuận cho biết, khi được ông Thung trao đổi về việc tiếp tục chuyển nhượng dự án, ông chưa đồng ý ngay mà chỉ trả lời "để xem lại". Đến cuộc họp tháng 4/2014, ông mới chính thức có ý kiến về nội dung này. Sau đó, ông yêu cầu Nguyễn Thị Gái (nguyên Tổng giám đốc Công ty Cao su Đồng Nai) tìm luật sư tư vấn nhằm tháo gỡ vướng mắc pháp lý của dự án.
Ông Thuận khai đã nhận 45 tỷ đồng từ Dừa, song không nêu chi tiết. Trong khi đó, kết quả điều tra xác định số tiền này được giao làm 2 lần.
Lần đầu là khoảng đầu năm 2014, Dừa rút 20 tỷ đồng (loại mệnh giá 500.000 đồng, nặng khoảng 40 kg), đóng gói vào 4 vỏ thùng rượu ngoại hiệu Glenfarclas (kích thước 33x27x35 cm). Các thùng tiền này được Dừa chất lên ôtô và chở thẳng đến phòng làm việc của ông Thuận tại trụ sở Tập đoàn Cao su Việt Nam. Khi ông Thuận hỏi: "Gì đấy?", Dừa trả lời ngắn gọn "tiền cảm ơn anh em Tập đoàn" rồi để lại số tiền này.
Lần thứ hai vào tháng 9/2014, sau khi thương vụ hoàn tất, Dừa lấy 25 tỷ đồng loại mệnh giá 500.000 đồng, gồm nhiều cọc tiền, chia ra xếp gọn gàng vào 2 valy kéo tay màu đen cỡ trung và cỡ lớn (kích thước 38x25x55 cm và 44x25x64 cm) rồi chuyển lên ôtô, lái đến biệt thự riêng của ông Thuận tại khu Lan Anh (quận 2) vào lúc 21h để giao nốt số tiền còn lại.
Khai tại tòa, ông Thuận cho biết đã đưa cho 3 người tại Tập đoàn Cao su Việt Nam gồm: Võ Sỹ Lực (nguyên Chủ tịch HĐTV), Trần Thoại (nguyên thành viên HĐTV, Phó tổng giám đốc) và Phạm Văn Thành (nguyên Trưởng ban Kế hoạch và Đầu tư) mỗi người 2,5 tỷ đồng, còn lại giữ 37,5 tỷ đồng.
"Bị cáo nhận thấy hành vi của mình là sai", ông Thuận nói, đồng thời thừa nhận theo quy định, khu đất phải được thẩm định giá và đấu giá công khai nhưng đã không thực hiện, dẫn đến thiệt hại lớn.
Về khắc phục hậu quả, ông Thuận khai đã nộp lại toàn bộ 37,5 tỷ đồng hưởng lợi và nộp thêm một tỷ đồng để khắc phục hậu quả chung của vụ án.
Liên quan việc bà Nguyễn Thị Như Loan tìm gặp để hỏi về pháp lý dự án, ông Thuận cho biết chỉ gặp trong khoảng 2 phút do đang họp, không có trao đổi hay bàn bạc công việc. Theo ông, bà Loan chủ yếu tìm hiểu thông tin pháp lý, không liên quan đến việc đưa tiền hay xử lý công việc.
Trả lời thẩm vấn tiếp đó, một số lãnh đạo Tập đoàn Cao su và các công ty thành viên cũng thừa nhận sai phạm như cáo buộc, song cho rằng thực hiện theo chỉ đạo cấp trên không được hưởng lợi.
Cựu Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Thị Hồng vắng mặt, tòa công bố lời khai
Theo cáo trạng, để được tạo điều kiện mua lại khu đất trên nhằm thực hiện dự án, ngoài việc chi "bôi trơn" cho nhóm Tập đoàn Cao su Việt Nam, bị cáo Linh và Dừa còn đưa tiền, hứa hẹn tặng căn hộ trong dự án cho nhiều quan chức. Trong đó có bà Nguyễn Thị Hồng, Phó chủ tịch UBND TP HCM và Đào Thị Lan Hương, Giám đốc Sở Tài chính, Ủy viên thường trực Ban chỉ đạo 09 sắp xếp tài sản thuộc sở hữu Nhà nước.
Linh và Dừa đã gặp gỡ và nhờ bà Hương sắp xếp khu đất cho Công ty Phú Việt Tín. Bà Lan nhận lời, song từ chối nhận tiền nhưng được Dừa hứa cho một căn hộ sau khi dự án hoàn thành.
Bị cáo Dừa cũng tìm cách tiếp cận bà Hồng. Sau những bữa cơm thân mật tại nhà riêng để tạo mối quan hệ, Dừa đã đưa cho bà Hồng một túi quà bên trong có 10.000 USD. Tiếp đó, nhân dịp tân gia nhà bà Hồng tại huyện Hóc Môn, Dừa tiếp tục mang đến biếu 50.000 USD để "cảm ơn" việc ký văn bản giao đất.
Bị cáo Nguyễn Thị Hồng được tại ngoại, vắng mặt tại phiên tòa chiều nay, nên HĐXX công bố lời khai của bà tại cơ quan điều tra. Theo đó, bà Hồng thừa nhận hành vi sai phạm của mình, đã khắc phục tổng cộng 1,6 tỷ đồng (dư 100 triệu) và đề nghị HĐXX xem xét giảm nhẹ hình phạt.
Đối với bị cáo Lan đang trốn truy nã, tòa xử vắng mặt.
Phiên tòa tiếp tục với phần hỏi của các luật sư. Dự kiến ngày 10/4 tuyên án.
Ngày 8-4, ông Đặng Mạnh Cường - Bí thư Đảng ủy phường Quy Nhơn Nam (Gia Lai) - cho hay đã chỉ đạo Công an phường vào cuộc xác minh, xử lý vụ một thanh niên hành hung người phụ nữ lớn tuổi tại một quán ăn trên địa bàn phường.
Theo thông tin ban đầu, vụ việc xảy ra khoảng 4h35 ngày 7-4 tại quán bánh bèo trên đường Hoàng Văn Thụ đoạn ngã ba Thành Thái, phường Quy Nhơn Nam.
Thời điểm trên, trong quán ăn có 3 thanh niên có dấu hiệu say xỉn đang ngồi ăn và một cụ bà là người phục vụ tại quán.
Trong lúc ăn uống, 1 thanh niên trong nhóm có lời qua tiếng lại với cụ bà. Sau đó thanh niên này xưng hô "mày, tao" và nhiều lần văng tục, chửi bới cụ bà.
Không dừng lại, thanh niên này tiếp tục có hành động ném vật dụng vào mặt và bê chồng ghế nhựa ném về phía người phụ nữ lớn tuổi, phun nước bọt, chửi bới cụ bà. Tiếp đó, thanh niên này còn đánh bà cụ mặc cho bà kêu la.
Đoạn video từ camera an ninh ghi lại toàn bộ vụ việc lan truyền trên mạng xã hội gây bất bình cho người xem trước hành vi hành hung người già của thanh niên trên.
Theo ông Đặng Mạnh Cường, hiện nay Công an phường Quy Nhơn Nam đã xác định được người có liên quan và đang triển khai xác minh, làm rõ để xử lý theo quy định.
Đối với nạn nhân là cụ bà, kết quả sau khi kiểm tra tại bệnh viện có chấn thương, xây xát nhẹ.
