Đặng Quang Tuấn, 31 tuổi, hiện là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Trung tâm Toán và Khoa học Yau, Đại học Thanh Hoa. Đây là ngôi trường danh tiếng bậc nhất Trung Quốc, top 12 thế giới theo bảng xếp hạng THE.
Tại đây, Tuấn nghiên cứu chủ yếu về bài toán trong hình học vi phân và giải tích phức, giống với định hướng của GS Shing Tung Yau – người hướng dẫn. GS Yau không chỉ là nhà Toán học đầu tiên của Trung Quốc đoạt giải thưởng Fields danh giá vào năm 1982 mà còn được coi là “kiến trúc sư” trưởng cho sự trỗi dậy của toán học hiện đại tại quốc gia tỷ dân.
Công trình của Tuấn gắn với những lý thuyết như tương đối tổng quát và lý thuyết dây, nơi các hiện tượng vật lý (như sự giãn nở của vũ trụ) được giải thích bằng cách giả định tồn tại các chiều không gian ngoài 4 chiều quen thuộc, gọi là đa tạp Calabi-Yau.
Theo anh, đa tạp này có ứng dụng rất lớn trong nghiên cứu liên quan tới hạt hay năng lượng nước của hạt, vật chất tối, năng lượng tối,… Trọng tâm là phương trình Monge–Ampère, một phương trình vi phân đạo hàm riêng, đóng góp vào việc giải các bài toán liên quan cấu trúc hình học trong vật lý.
“Được làm việc trong một môi trường học thuật quốc tế không thua kém các nước phương Tây là cơ hội rất lớn với tôi”, Tuấn nói.
Thanh Hoa có ba đơn vị nghiên cứu toán: Trung tâm Toán và Khoa học, Khoa Toán, Trung tâm giảng dạy Toán học. Trung tâm Toán và Khoa học – nơi Tuấn làm việc thiên về nghiên cứu, thay vì các hoạt động giáo dục như hai đơn vị còn lại.
Tuấn nhìn nhận Trung Quốc đang đẩy mạnh đào tạo nghiên cứu sinh tiến sĩ, bởi đây là nền tảng phát triển khoa học cơ bản. Các nhà khoa học chịu áp lực rất lớn về đầu ra. Nghiên cứu sinh sau tiến sĩ như Tuấn cần có ít nhất một công bố quốc tế mỗi năm, các giáo sư nặng nề hơn khi hàng năm phải hướng dẫn 3-5 học trò.
Đổi lại, với nguồn lực tài chính lớn từ Chính phủ và ngân sách riêng, các đại học Trung Quốc có đãi ngộ rất hấp dẫn. Nhà khoa học được đảm bảo về lương, bảo hiểm xã hội và nhà ở, chỗ học cho con em ngay trong trường để tập trung nghiên cứu.
Khuôn viên Thanh Hoa cũng luôn sôi động với các hội thảo quốc tế diễn ra hàng tuần, từ xác suất thống kê đến hình học, giải tích hay đại số. Ngoài ra, Tuấn thấy bầu không khí trong nhóm nghiên cứu thoải mái, dù GS Yau là cái tên lão làng của toán học Trung Quốc và thế giới, đảm nhận nhiều nhiệm vụ khoa học và quản lý tầm cỡ.
Những cuộc trao đổi 30-45 phút mỗi tuần là lúc Tuấn được học hỏi từ tầm nhìn và cách tiếp cận vấn đề của thầy. Chẳng hạn, khi nói về phương trình vi phân đạo hàm riêng Monge–Ampère, ông Yau đào sâu về lịch sử của lý thuyết toán và vật lý, để giải thích vì sao nó cần thiết.
GS Yau cũng luôn khuyến khích học trò liên hệ bài toán đang theo đuổi với những ngành khác, như giải tích số hay AI, kết nối đồng nghiệp để trao đổi hợp tác.
Ngoài nghiên cứu, Tuấn có hai buổi dạy mỗi tuần, hỗ trợ các giáo sư chấm, chữa bài cho sinh viên bậc cao học.
Tuấn nói công việc hiện tại vượt ngoài trí tưởng tượng của anh khi còn là sinh viên Đại học Sư phạm Hà Nội.
Từ nhỏ, Tuấn học toán như một niềm vui thích. Cậu học trò trường làng ở Vĩnh Phúc từng giành nhiều giải nhất trong các cuộc thi học sinh giỏi, rồi đỗ vào lớp chuyên toán của tỉnh, hai năm liền đạt giải ba quốc gia.
Năm 2013, Tuấn đỗ lớp chất lượng cao, khoa Toán – Tin của trường Sư phạm. Thời gian ở đây, anh “rinh” giải nhất môn Đại số và nhì môn Giải tích tại Olympic Toán sinh viên toàn quốc. Tuấn học hăng say, nhưng chỉ nghĩ mình sẽ trở thành một giáo viên Toán ở phổ thông, cho đến một cơ duyên vào năm thứ tư.
Vì thấy học trò xoay xở tốt với toán cao cấp, thầy của Tuấn viết thư giới thiệu để anh có học bổng thạc sĩ ở Pháp. Cậu sinh viên 21 tuổi khi ấy mừng rỡ trước cơ hội du học nên cấp tốc học tiếng Pháp, làm hồ sơ ứng tuyển chỉ trong vòng nửa năm.
Tới Đại học Paris-Saclay năm 2017 với học bổng 1.000 euro/tháng, Tuấn không khỏi bỡ ngỡ trước nền văn hóa khác biệt, nỗi nhớ nhà và những thủ tục hành chính rắc rối.
Nhờ cộng đồng người Việt ở Paris, Tuấn dần vượt qua cảm giác chênh vênh. Anh cũng tìm cách “bắt chước” các bạn Pháp, chủ động đặt câu hỏi, thảo luận trên lớp nhiều hơn.
“Đến lúc này, tôi vẫn đinh ninh sẽ trở về Việt Nam để dạy toán”, Tuấn nhớ lại. Nhưng khi học môn Giải tích phức, Tuấn thấy hứng thú và học tốt hơn cả nên dành nhiều thời gian suy nghĩ, đọc tài liệu, tìm người trao đổi những chỗ chưa hiểu,… Đam mê thôi thúc anh học lên tiến sĩ vào năm 2019, dưới sự hướng dẫn của GS Lữ Hoàng Chinh và Vincent Guedj.
Anh nhìn nhận khó khăn lớn nhất là bước chuyển đổi từ học sang nghiên cứu, phải vận dụng kiến thức để tạo ra cái mới. Tuấn đọc rất nhiều tài liệu toán và được truyền cảm hứng từ các nghiên cứu của GS Yau. Năm 2022, anh bảo vệ thành công luận án về “Dòng đa thế vị Monge-Ampère”, rồi tới Trung tâm Vật lý Lý thuyết quốc tế Abdus Salam ở Italy làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ.
Trong thời gian này, Tuấn quan sát các đại học Trung Quốc có nhiều nghiên cứu đột phá về khoa học, công nghệ, cùng các chương trình thu hút nhân tài. Cuối năm 2024, Tuấn quyết định trở về châu Á, vừa để thử sức ở môi trường mới, vừa để được ở gần gia đình. Đọc thông báo tuyển sinh của GS Yau, anh không chần chừ ứng tuyển và nhờ một học trò cũ của ông giới thiệu. Tuấn vượt qua vòng phỏng vấn, bắt đầu hành trình ở Đại học Thanh Hoa từ tháng 9/2025.
Tuấn cho rằng làm việc tại Thanh Hoa là cơ hội để phát triển nghiên cứu trong môi trường mũi nhọn mà vẫn có thể hợp tác với nhiều học giả trong nước. Trước mắt, anh dự định cùng nghiên cứu về hình học vi phân với hai nhà toán học hàng đầu là GS. TSKH Phạm Hoàng Hiệp và PGS. TS Đỗ Hoàng Sơn.
Với sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ muốn làm việc trong môi trường như Đại học Thanh Hoa, Tuấn tin rằng bí quyết là “hãy tiếp tục trẻ”, tức theo đuổi công việc với nhiệt huyết và đam mê.
“Nhưng cũng không nên tạo áp lực phải vào bằng được những trường top đầu. Điều quan trọng hơn là duy trì sự hứng thú, tinh thần học hỏi và phát triển bản thân một cách bền vững”, Tuấn nói.
Tính đến 18 giờ chiều qua (13.4), có ít nhất 4 trường tiểu học và THCS trên địa bàn TP.HCM phải tạm dừng ăn bán trú, tương đương hàng ngàn học sinh (HS) và gia đình bị ảnh hưởng.
Các trường dừng bán trú gồm: THCS Bình Quới Tây, Tiểu học Bình Quới Tây, THCS Lam Sơn, THCS Thanh Đa.
Thông báo gửi đến cha mẹ HS hôm qua (13.4) của Trường THCS Bình Quới Tây, P.Bình Quới, nêu: "Qua việc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại Trường tiểu học Bình Quới Tây, Ban giám hiệu Trường THCS Bình Quới Tây thông báo tạm dừng tổ chức bán trú". Trường này dừng ăn bán trú từ hôm nay 14.4 cho đến khi có thông báo tiếp theo. Công văn do Hiệu trưởng Nguyễn Thị Kim Ngân ký ghi rõ HS vẫn đi học bình thường theo thời khóa biểu. Về ăn uống và đưa đón, nhà trường ngừng phục vụ cơm trưa, phụ huynh tự sắp xếp việc đưa đón con về ăn trưa hoặc tự chuẩn bị bữa trưa cho con đem theo.
Về nghỉ trưa, trường tổ chức cho HS bán trú ngủ tại trường trong thời gian này. Để nhà trường dễ quản lý, phụ huynh sẽ đăng ký trên link mà giáo viên (GV) chủ nhiệm gửi. Đồng thời, nhà trường sẽ hoàn trả tiền suất ăn trưa bán trú, tiền tổ chức phục vụ, quản lý bán trú và vệ sinh bán trú của HS trong những ngày tạm dừng. "Nhà trường cam kết sẽ thông tin đầy đủ và kịp thời đến phụ huynh ngay khi có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng", Ban giám hiệu Trường THCS Bình Quới Tây cho biết.
Trường THCS Lam Sơn, P.Gia Định, TP.HCM, cũng tạm dừng ăn bán trú từ hôm qua (13.4) cho đến khi "có kết quả kiểm tra và văn bản kết luận chính thức của cơ quan chức năng đối với đơn vị cung cấp suất ăn". Thông báo của Trường THCS Lam Sơn gửi tới cha mẹ HS của trường cho biết: "Ngày 8 và ngày 9.4.2026 xuất hiện nhiều ca nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường tiểu học Bình Quới Tây. Các bước tiếp theo của quy trình điều tra ngộ độc thực phẩm sẽ được thực hiện nhằm bảo đảm tính khoa học và đúng quy định pháp luật. Cơ quan chức năng đang kiểm nghiệm mẫu nguyên liệu thực phẩm và bệnh phẩm để xác định chính xác nguyên nhân vụ việc". Do đó, trường này tạm dừng ăn bán trú để "đảm bảo an toàn tuyệt đối cho HS" và "cam kết sẽ thông tin đầy đủ và kịp thời đến phụ huynh ngay khi có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng".
Trường THCS Lam Sơn cho biết trong thời gian tạm dừng bán trú, việc dạy học theo thời khóa biểu vẫn đảm bảo, phụ huynh sắp xếp thời gian đưa đón HS; trường sẽ thực hiện quyết toán và hoàn trả tiền ăn bán trú, tiền phục vụ và quản lý bán trú trong những ngày tạm dừng.
Trường THCS Thanh Đa, P.Bình Quới, TP.HCM, nơi có hơn 500 HS ăn bán trú trên tổng số hơn 900 HS, cũng phải tạm dừng ăn bán trú từ 13.4, nhà trường đã phát đi thông báo khẩn tới phụ huynh từ ngày 12.4. Thông báo có đoạn "Ngay khi tiếp nhận thông tin vụ việc ở Trường tiểu học Bình Quới Tây, nhà trường đã gửi Thông báo số 118/TB-TĐ về việc phối hợp để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm nâng cao sức khỏe HS; thông báo của bếp ăn H.P về thông tin chính thức liên quan sự việc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm; cùng với ban đại diện cha mẹ HS của trường kiểm tra bếp ăn và căn tin".
Trao đổi với PV Thanh Niên, bà Lê Thị Hồng Thủy, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết việc tạm dừng ăn bán trú "nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho HS Trường THCS Thanh Đa trong thời gian kiểm tra cuối kỳ 2". Thời gian tạm dừng ăn bán trú từ 13.4 tới khi có kết quả kiểm tra và văn bản kết luận chính thức của cơ quan chức năng đối với đơn vị cung cấp suất ăn.
Trường THCS Thanh Đa cho hay ngừng phục vụ cơm trưa, cha mẹ HS sắp xếp việc đưa đón con về ăn trưa hoặc tự chuẩn bị bữa trưa cho con. Dù không tổ chức ăn, trường vẫn mở cửa các phòng bán trú để HS có chỗ nghỉ trưa tại trường nếu gia đình chưa kịp đón. Phụ huynh đăng ký với GV chủ nhiệm lớp nếu có nhu cầu. Việc quyết toán và hoàn trả tiền ăn bán trú, tiền phục vụ và quản lý bán trú trong những ngày tạm dừng sẽ được thực hiện đầy đủ.
Trước đó, Trường tiểu học Bình Quới Tây, P.Bình Quới, TP.HCM (nơi có hơn 700 em ăn bán trú trên tổng số 906 HS) tạm ngưng tổ chức ăn bán trú từ hôm 9.4 cho tới nay, sau sự việc số lượng lớn HS trường này nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm. Các buổi trưa, phụ huynh sẽ tới rước con về nhà ăn cơm, nghỉ ngơi, đầu giờ chiều trở lại trường để học tiếp.
Sáng 13.4, bà Diệp Thị Ngọc Tiên, Hiệu trưởng Trường tiểu học Bình Quới Tây, cho biết đã có 799 em đi học, còn 107 HS nghỉ học.
Có mặt tại trường vào sáng cùng ngày, PV Thanh Niên ghi nhận nhà trường vẫn đang tiếp tục phối hợp với các đoàn làm việc của cơ quan chức năng.
Từ đầu năm học 2025 - 2026 đến nay, trên địa bàn TP.HCM, Hà Nội, Thái Nguyên, Lâm Đồng và một số địa phương xảy ra nhiều vụ lùm xùm về vấn đề bữa ăn học đường.
Mới đây, Thái Nguyên đình chỉ hiệu trưởng Trường mầm non Hòa Bình, để phục vụ điều tra vì thịt bệnh vào trường học. Từ ngày 6 - 10.4, TAND tỉnh Bắc Ninh mở phiên tòa xét xử công khai sơ thẩm vụ án đưa, nhận hối lộ xảy ra tại một số cơ quan quản lý giáo dục và các trường mầm non, liên quan cung cấp thực phẩm phục vụ bữa ăn bán trú; phụ huynh Hà Nội lo lắng gần 300 tấn lợn bệnh có thể lọt vào bữa ăn học đường.
Cuối tháng 1.2026, hàng ngàn HS tại một số trường tiểu học, THCS ở TP.HCM như tiểu học Nguyễn Văn Hưởng, P.Phú Thuận; tiểu học Tân Quy, P.Tân Hưng; THCS Huỳnh Tấn Phát, P.Tân Thuận; THCS Khánh Bình, P.Chánh Hưng… cũng phải tạm dừng ăn bán trú sau những phản ánh về thực phẩm của một công ty cung cấp suất ăn. Sau đó, các trường đều đồng loạt đổi nhà cung cấp để đảm bảo bữa ăn bán trú an toàn cho HS. Song vụ việc về công ty cung cấp suất ăn với nhiều lùm xùm đến nay đã điều tra ra sao, kết quả thế nào, người dân chưa được biết. Liệu vụ việc có chờ dư luận im hơi lặng tiếng rồi "đâu lại vào đó"?
Vấn đề an toàn thực phẩm cho bữa ăn học đường đang đặt ra hàng loạt câu hỏi nóng: Trách nhiệm thuộc về những bên nào, lỗ hổng ở đâu, phương án rốt ráo nào để con em chúng ta an tâm lớn lên khỏe mạnh, không còn phập phồng bởi những bữa ăn bán trú có thể nấu bằng thực phẩm bẩn?
Royal School vinh danh học sinh đạt thành tích cao tại các sân chơi học thuật trong và ngoài nước - Ảnh: NTCC
Những tháng đầu năm 2026, Royal School đã ghi nhận chuỗi kết quả đáng tự hào của các em học sinh, tại khắp các đấu trường học thuật, văn hoá, văn nghệ, thể thao,... quốc gia, quốc tế.
Học sinh Nguyễn Trần Quỳnh Hương đạt 21 thành tích tại đấu trường Toán - Tiếng Anh - Khoa học quốc tế - Ảnh: NTCC
Cụ thể, ở nhóm giải thưởng từ các sân chơi học thuật, ghi nhận nhiều Huy chương Vàng, Bạc, Đồng tại các kỳ thi Toán - Tiếng Anh - Khoa học cấp Thành phố, Quốc gia, Quốc tế uy tín như: Huy chương Vàng Toán ASMO, Giải Vàng HKIMO (Vòng Quốc gia), Giải Bạc (TIMO, ASMO, HKIMO, Vietnamese Scholars Debating Championship) Giải Đồng (ASMO, TIMO, FMO, STEMCO, Olympic Toán học Quốc tế Big Bay Bei, Toán trên máy tính cầm tay),....
Ở lĩnh vực văn hoá, thể thao, năng khiếu, tiếp tục đón nhận các Huy chương Vàng, Bạc trên các ‘đấu trường’: Liên hoan nghệ thuật Asia Pacific Youth Ambassador Performing Arts Festival 2025, Giải năng khiếu Thể dục thể thao TPHCM, Giải vô địch các CLB Võ thuật Tổng hợp Quốc gia,...
Bên cạnh đó, các em còn đạt nhiều chứng chỉ chất lượng: IELTS 8.0, Chứng chỉ IC3 Trung học Level 1, Chứng chỉ Cambridge Flyer (15/15 khiên), Xếp loại A kỳ thi KET.
Đây là kết quả đáng tự hào của gia đình, nhà trường và cả chính các em học sinh. Qua đó không chỉ thể hiện khả năng hiểu sâu, mà còn hiểu rộng của các ‘công dân toàn cầu’ tài năng, với nền tảng kiến thức và kỹ năng phong phú được trau dồi mỗi ngày.
Học sinh đạt thành tích đa dạng lĩnh vực, nhiều bạn nhận huy chương ở nhiều môn cùng lúc - Ảnh: NTCC
Nhìn lại các sân chơi học sinh đã tham gia, phần lớn đều yêu cầu học sinh phải sở hữu năng lực học tập vượt trội. Chẳng hạn với các đấu trường Toán học quốc tế, khi đề bài được triển khai bằng tiếng Anh, đòi hỏi học sinh không chỉ giải đáp tìm kết quả, giỏi hình học, mà còn phải trang bị kỹ năng đọc - hiểu ngoại ngữ cao.
Đây vốn là thử thách nhưng với học sinh Royal School, lại trở thành một lợi thế. Khi các em đã được làm quen, tiếp xúc với các kiến thức song ngữ mỗi ngày, các chương trình học cũng được thiết kế phát triển song song học thuật và kỹ năng.
Thầy cô Royal School truyền cảm hứng học tập với nhiều kiến thức bổ ích - Ảnh: NTCC
Vì thế, khi tham gia thi đấu, học sinh Royal School luôn thể hiện sự tự tin và ưu thế nổi bật.
Học sinh Nguyễn Hà An Nhiên (lớp 3) rinh về sáu tấm huy chương, hào hứng chia sẻ: ‘Thầy cô thường cho chúng em làm việc theo nhóm và nói tiếng Anh, hay thử thách kết hợp giải Toán, kể chuyện bằng tiếng Anh,...cách này giúp em và các bạn tiến bộ rất nhanh.’.
Nhịp hoạt động, học tập sôi nổi trong môi trường giáo dục quốc tế cũng là điểm cộng. Bởi ngoài trau dồi kiến thức qua việc học ở lớp, học sinh còn có cơ hội rèn luyện thông qua các hoạt động vui học khám phá, thực hành thực tế.
Trong mỗi năm học, nhà trường luôn chủ động kết nối với các tổ chức giáo dục, các đơn vị trường học uy tín ở Việt Nam và quốc tế, xây dựng các chương trình giao lưu hay đăng cai tổ chức các sự kiện, hoạt động quy tụ nhiều học sinh đến tham dự.
Từ kỳ thi Cambridge Checkpoint hàng năm đến, kỳ thi Toán quốc tế Kangaroo, Hội khỏe Phù Đổng, Workshop IELTS, Talkshow Về Trí tuệ nhân tạo, Ngày hội hướng nghiệp,…
Điều này không chỉ góp phần tạo nên một không gian học thuật năng động, sôi nổi, mà còn giúp học sinh có cơ hội cọ sát với các tình huống thực tế, ngay tại nơi mình đang gắn bó mỗi ngày.
Không chỉ vậy, học sinh còn nhận được sự hỗ trợ từ đội ngũ giáo viên giỏi chuyên môn, tâm huyết với các phương pháp giảng dạy sáng tạo.
Cùng với không gian học hiện đại, chú trọng trải nghiệm người học, cùng hệ thống cơ sở vật chất phục vụ tốt cho học sinh kiến tạo nên ‘bệ phóng’ hoàn hảo, phục vụ cho các ‘công dân toàn cầu’ Royal School phát triển mỗi ngày.
Môi trường học tập hiện đại mang lại cơ hội tuyệt vời cho học sinh phát triển bản thân - Ảnh: NTCC
‘Royal School không chỉ giáo dục lý thuyết mà còn xây dựng không gian để học sinh được thực hành trải nghiệm, để kiến thức không chỉ nằm ở trang vở mà còn là giá trị thực tế.’ - Cô Nguyễn Thị Thủy (Đại diện Ban Giám Hiệu) chia sẻ.
Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, các em có thể tiếp cận hàng nghìn đề thi thử, video bài giảng, khóa học trực tuyến và cả lộ trình ôn tập sẵn. Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại đặt ra câu hỏi lớn: đây là cơ hội mở hay một "ma trận" khiến người học dễ lạc lối?
Điểm tích cực rõ nhất là khả năng tiếp cận được mở rộng mạnh mẽ. Trước đây, tài liệu ôn thi chất lượng chủ yếu tập trung ở đô thị và các trung tâm lớn; nay, nhờ internet, học sinh (HS) ở vùng sâu, vùng xa cũng có thể học cùng bài giảng, làm cùng đề thi như ở thành phố. Điều này góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền, ít nhất về cơ hội tiếp cận tri thức - một bước tiến đáng kể về công bằng giáo dục.
Bên cạnh đó, sự phong phú của học liệu cho phép cá nhân hóa việc học. HS có thể chọn nội dung phù hợp với trình độ và mục tiêu: người yếu học lại từ nền tảng, người khá giỏi tiếp cận chuyên đề nâng cao. Đây là điều lớp học truyền thống khó đáp ứng trọn vẹn.
Ngoài ra, tài liệu miễn phí mở "cửa vào" cho HS khó khăn, trong khi tài liệu có phí - nếu được xây dựng bài bản - mang lại giá trị gia tăng như hệ thống hóa kiến thức, phân tích lỗi sai, theo dõi tiến bộ. Sự song song này, về lý thuyết, tạo nên một hệ sinh thái học tập đa lựa chọn và linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại tạo ra nghịch lý: càng nhiều tài liệu, HS càng dễ mất phương hướng. Thứ nhất, nhiều em rơi vào tình trạng "sưu tầm" hơn là học. Một HS ôn thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM vừa qua, chia sẻ: "Em bị loạn giữa quá nhiều tài liệu, mỗi nơi một kiểu, không biết tin nguồn nào".
Thứ hai, không ít HS tải hàng chục bộ đề, đăng ký nhiều khóa học nhưng không theo được lộ trình nào đến cùng. Việc học dàn trải, thiếu trọng tâm khiến hiệu quả giảm, học liệu từ công cụ hỗ trợ trở thành "nhiễu thông tin".
Thứ ba, chất lượng tài liệu không đồng đều. Nhiều tài liệu miễn phí chưa được kiểm chứng, có thể sai lệch; trong khi tài liệu có phí không phải lúc nào cũng tương xứng. Thị trường thiếu chuẩn mực khiến "vàng thau lẫn lộn".
Thứ tư, nguy cơ lệch hướng học tập ngày càng rõ. Khi học liệu ôn thi phát triển mạnh, việc học dễ bị thu hẹp thành luyện dạng, học mẹo, thay vì hiểu bản chất. Điều này đi ngược xu hướng đánh giá năng lực.
Thứ năm, yếu tố thương mại hóa tạo áp lực mới. Quảng cáo bị thổi phồng, nhiều gia đình bỏ ra chi phí lớn với kỳ vọng "mua" lợi thế, từ đó hình thành một dạng bất bình đẳng mới.
Trong "ma trận" học liệu, HS không thể tiếp tục học theo kiểu bị dẫn dắt mà cần chuyển sang học có chiến lược.
Cần nhớ không phải càng nhiều tài liệu càng tốt; một nguồn phù hợp, được học sâu, làm đi làm lại và phân tích lỗi sai kỹ lưỡng thường hiệu quả hơn việc "lướt" qua nhiều nguồn. HS cần biết chọn lọc để đánh giá độ tin cậy, so sánh và tự kiểm chứng tài liệu - đây là năng lực thiết yếu trong thời đại số. Ngoài ra, phải giữ mục tiêu học để hiểu; khi nền tảng vững, kết quả thi sẽ là hệ quả tự nhiên.
Trong bối cảnh học liệu tràn ngập, giáo viên cần giữ vững vai trò định hướng. Không chỉ dạy kiến thức, thầy cô cần giúp HS xác định học gì, học từ đâu và học như thế nào; đồng thời giới thiệu nguồn tin cậy, cảnh báo "bẫy" học liệu.
Nhà trường nên xây dựng "ngân hàng học liệu" riêng, được kiểm duyệt để làm chuẩn tham chiếu. Cùng với đó là tổ chức ôn tập bài bản: thi thử, tư vấn học tập, hướng dẫn kỹ năng làm bài. Khi nhà trường làm tốt, sự phụ thuộc vào thị trường bên ngoài sẽ giảm.
Ở cấp quản lý, cần một trục định hướng rõ ràng. Trước hết, Bộ GD-ĐT giao một đơn vị thuộc bộ chuyên trách xây dựng nền tảng học liệu quốc gia, cung cấp tài liệu chuẩn với chi phí thấp, đảm bảo công bằng tiếp cận.
Quan trọng hơn là đổi mới đề thi theo hướng đánh giá năng lực thực chất, hạn chế học tủ, học mẹo, học máy móc, không hiểu bản chất. Đồng thời, cần cơ chế kiểm soát chất lượng học liệu, đặc biệt với sản phẩm có phí, nhằm minh bạch thông tin, bảo vệ người học và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Hiện tượng "bùng nổ học liệu ôn thi" không chỉ có ở VN. Tại Mỹ, các kỳ thi như SAT, ACT đã tạo ra cả một ngành luyện thi; ở Hàn Quốc với CSAT hay Trung Quốc với Gaokao cũng tương tự. Điểm chung là ở đâu thi cử cạnh tranh cao, ở đó học liệu phát triển mạnh.
Tuy nhiên, điều đáng tham khảo là cách ứng xử. Các quốc gia nói trên không hạn chế học liệu mà tập trung định hướng. Tại Mỹ, College Board cung cấp tài liệu chính thức miễn phí, kết hợp với Khan Academy tạo một "chuẩn tham chiếu" rõ ràng. Nhờ đó, HS có điểm tựa đáng tin cậy, không bị lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn bên ngoài; đồng thời, đề thi được thiết kế theo hướng khó "luyện tủ", buộc HS phải hiểu và vận dụng. Khi cách thi thay đổi, thị trường học liệu cũng phải điều chỉnh theo.
Ở Hàn Quốc và Trung Quốc, nhà nước còn can thiệp để kiểm soát thương mại hóa, giảm áp lực và bất bình đẳng. Dù còn tranh luận, điều này cho thấy: không thể buông lỏng hoàn toàn, mà cần sự dẫn dắt để học liệu phục vụ đúng mục tiêu giáo dục.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không thể ngăn chặn sự bùng nổ học liệu, nhưng hoàn toàn có thể biến nó thành một hệ sinh thái lành mạnh. Vấn đề không phải là có bao nhiêu tài liệu, mà là có một "trục định hướng" đủ mạnh hay không.
Khi cơ quan quản lý giáo dục dẫn dắt, nhà trường tổ chức, giáo viên định hướng và HS chủ động, thì sự bùng nổ học liệu sẽ không còn là áp lực mà trở thành nguồn lực quý giá cho một nền giáo dục hiện đại.
Trước mắt, một số tỉnh, thành phố lớn có thể xây dựng hệ sinh thái ôn thi cho riêng địa phương mình, từ đó, sẽ phổ biến kinh nghiệm cho nhiều địa phương khác.
