Lãnh tụ Tối cao Iran tuyên bố sẽ yêu cầu bồi thường chiến sự

"Dựa trên những trao đổi với Thủ tướng Shehbaz Sharif và Thống chế Asim Munir của Pakistan, trong đó họ đã yêu cầu tôi tạm dừng sử dụng lực lượng hủy diệt nhắm đã được điều đến Iran tối nay, và với điều kiện Cộng hòa Hồi giáo Iran đồng ý mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz, tôi đồng ý tạm ngừng ném bom và tấn công Iran trong thời gian 2 tuần", Tổng thống Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social sáng 8.4 giờ VN, tức tối 7.4 giờ miền đông Mỹ, chỉ vài chục phút trước hạn chót mà ông đề ra.

Ông Trump gọi đây là thỏa thuận ngừng bắn hai chiều. Ông giải thích cho quyết định của mình rằng Mỹ đã đạt được toàn bộ những mục tiêu quân sự đề ra, thậm chí vượt xa mục tiêu đó, và tiến rất xa trong việc đạt thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran và hòa bình tại Trung Đông.

Tổng thống Trump cho biết Mỹ đã nhận được phản hồi gồm 10 điểm của Iran cho đề xuất hòa bình và tin rằng đó là cơ sở khả thi để đàm phán. Theo ông, hầu hết những điểm bất đồng trước đây đã được hai nước nhất trí và thời hạn 2 tuần sẽ giúp hoàn thiện và thi hành thỏa thuận.

Cuối bài viết, ông Trump bày tỏ niềm vinh dự khi vấn đề tồn tại lâu năm này sắp được giải quyết.

Theo CNN, một quan chức cấp cao của Nhà Trắng nói rằng Israel cũng đã đồng ý với việc ngừng bắn tạm thời và hoãn chiến dịch oanh tạc trong khi đàm phán tiếp tục.

Trong khi đó, tờ The New York Times đưa tin rằng Iran đã chấp nhận đề xuất ngừng bắn 2 tuần của Pakistan sau nỗ lực ngoại giao khẩn trương. Các quan chức Iran được trích lời nói rằng thỏa thuận ngừng bắn đã được Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei phê chuẩn.

Mặt khác, truyền thông Iran đưa tin rằng cuộc đàm phán để hoàn tất thỏa thuận với Mỹ sẽ diễn ra vào ngày 10.4 và có thể được kéo dài thêm.

Tin Gốc: https://thanhnien.vn/ong-trump-hoan-tan-cong-iran-them-2-tuan-ngay-truoc-gio-chot-185260408061856231.htm

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 4/4 nhắc lại tối hậu thư mà ông đưa ra hơn một tuần trước, yêu cầu Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn hoặc mở cửa eo biển Hormuz vào ngày 6/4. "Thời gian đang cạn dần, chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục trút xuống đầu họ", Tổng thống Mỹ viết.

Tối hậu thư này lập tức bị Iran bác bỏ. Thiếu tướng Ali Abdollahi Aliabadi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, gọi lời đe dọa của Tổng thống Mỹ cho thấy sự "vô vọng, bất an, mất cân bằng và ngớ ngẩn".

"Đừng quên rằng nếu xung đột leo thang, toàn bộ khu vực sẽ trở thành địa ngục đối với các người. Ảo tưởng đánh bại Iran đã biến thành một đầm lầy và nó sẽ nhấn chìm các người", phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya Ebrahim Zolfaghari sau đó ra tuyên bố.

Theo giới quan sát, chính quyền Tổng thống Trump bắt đầu cảm nhận những hệ lụy tiêu cực khi chiến sự với Iran bước sang tuần thứ sáu, đặc biệt là sau khi Iran bắn hạ tiêm kích F-15E, buộc Mỹ phải tiến hành chiến dịch quy mô lớn với mức độ rủi ro cao để giải cứu một phi công trong lãnh thổ nước này.

Ông Trump cho rằng việc quân đội Mỹ tiến hành chiến dịch giải cứu phi công thành công mà không có người nào thiệt mạng hay bị thương "một lần nữa chứng minh chúng ta đã đạt được thế kiểm soát tuyệt đối trên không phận Iran". Tuy nhiên, Mỹ đã phải bỏ lại và phá hủy hai vận tải cơ trong chiến dịch giải cứu, cho thấy tổn thất vật chất lớn của hoạt động này.

Kết quả các khảo sát cho thấy người dân Mỹ ngày càng phản đối cuộc chiến mà Tổng thống phát động. Tình hình tệ đến mức một số người ủng hộ trung thành của Tổng thống Trump cũng bắt đầu chỉ trích cuộc xung đột chưa thấy ngày kết thúc.

Trong khi đó, một quan chức cấp cao cho biết Tổng thống Trump thường bắt đầu ngày mới bằng việc xem video do quân đội Mỹ tổng hợp những thành công trên chiến trường. Ông tin rằng trên cương vị Tổng tư lệnh, loại bỏ mối đe dọa hạt nhân từ Iran có thể là một trong những thành tựu lớn nhất nhiệm kỳ hai.

Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles lo ngại các trợ lý đang vẽ ra viễn cảnh màu hồng, chỉ nói điều ông Trump muốn nghe thay vì những gì cần nghe. Bà thúc giục các đồng nghiệp phải "thẳng thắn hơn với sếp" về những rủi ro chính trị và kinh tế. Chánh văn phòng đã cùng các cố vấn thân tín đến Phòng Bầu dục gặp Tổng thống, cảnh báo ông rằng chiến sự càng kéo dài, sự ủng hộ từ cử tri và triển vọng của đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 càng u ám.

Cuộc gặp tại Phòng Bầu dục phản ánh một thực tế mà Nhà Trắng không còn có thể phớt lờ. Thời gian đang cạn dần trước khi Tổng thống Trump, đảng Cộng hòa và người dân Mỹ phải trả cái giá đắt hơn nữa.

Phản ứng vượt dự tính từ Iran

Ông Trump tỏ ra tự tin với những kết quả ban đầu của chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng, khi đòn tấn công đầu tiên đã khiến Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei cùng loạt quan chức cấp cao Iran thiệt mạng hôm 28/2. Tuy nhiên, Iran sau đó đã phản ứng đáp trả rất dữ dội, phóng tên lửa, UAV tấn công Israel, nhắm mục tiêu các căn cứ Mỹ ở vùng Vịnh, từ Kuwait, Bahrain đến Arab Saudi, UAE và Qatar.

Phản ứng này khiến các quan chức Mỹ bất ngờ, ông Trump cũng thừa nhận điều này khi trả lời phỏng vấn CNN. Dựa trên tiền lệ trong quá khứ, họ vốn tin rằng Mỹ có công thức chiến thắng là giáng một đòn phủ đầu áp đảo, và phản ứng từ Iran sẽ chỉ là trả đũa hạn chế để xoa dịu dư luận trong nước.

Iran tiếp tục gây sức ép khi phong tỏa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu từ vùng Vịnh, đẩy giá nhiên liệu tăng vọt.

Tổng thống Trump biện minh đây là "cái giá ngắn hạn" cần thiết để loại bỏ nguy cơ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Đồng thời, ông cho rằng phản ứng của Iran càng chứng minh họ là mối đe dọa.

Nhưng khi chiến sự kéo dài mà không có lối thoát rõ ràng, cái giá Mỹ phải trả dần trở nên "dài hạn". Tổng thống Trump từng cam kết sẽ vực dậy nền kinh tế và giữ Mỹ đứng ngoài các cuộc xung đột khi tranh cử nhiệm kỳ hai. Giờ đây, ông lại khơi mào một cuộc chiến mà chưa nhận được sự ủy nhiệm từ quốc hội và hệ lụy kinh tế mới chỉ dần bộc lộ.

Xung đột làm chao đảo thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Mỹ cũng không phải ngoại lệ, khi giá xăng vượt 4 USD một gallon (khoảng 3,78 lít), các chỉ số chứng khoán xuống thấp nhất trong nhiều năm. Mỹ ghi nhận 13 binh sĩ thiệt mạng, hàng trăm quân nhân bị thương khi Iran tấn công đáp trả vào các căn cứ của Washington ở vùng Vịnh.

Một tháng sau chiến sự, dự báo tăng trưởng toàn cầu bị điều chỉnh giảm, tình trạng khan hiếm nhiên liệu xuất hiện ở châu Âu và châu Á, trong khi giới chuyên gia cảnh báo thế giới vẫn chưa cảm nhận hết mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Eo biển Hormuz nếu bị phong tỏa kéo dài có thể đẩy kinh tế toàn cầu suy thoái.

Theo hai cố vấn và hai nghị sĩ đã trao đổi với ông Trump, những tổn thất về chính trị và kinh tế ngày càng tăng khiến Tổng thống phải tìm kiếm "lối thoát danh dự". Tổng thống Trump nói với họ rằng ông muốn kết thúc chiến dịch, lo ngại xung đột kéo dài sẽ ảnh hưởng đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ. Nhưng ông cũng muốn chiến dịch này phải là một thắng lợi mang tính quyết định.

Trong bài phát biểu trước toàn quốc tối 1/4, ông Trump đã cố "đi dây" khi cập nhật tình hình chiến sự. Ông ca ngợi các chiến thắng và tuyên bố chiến dịch "đang gần hoàn tất", nhưng đồng thời đe dọa sẽ giáng đòn "cực mạnh" vào Iran trong 2-3 tuần tới, hủy diệt cơ sở hạ tầng năng lượng của quốc gia này.

"Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về", Tổng thống tuyên bố.

Theo số liệu của Lầu Năm Góc, chiến dịch là "thành công không thể chối cãi", khi đã phá hủy 90% năng lực tên lửa của Iran, vô hiệu hóa 70% bệ phóng, 150 tàu hải quân, hạ ông Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao.

"Chúng ta nắm toàn bộ lợi thế. Họ không có gì", ông Trump nói. "Chúng ta đang đi đúng hướng để sớm hoàn thành mọi mục tiêu quân sự của Mỹ".

Vài ngày sau, Iran "dội gáo nước lạnh" vào tuyên bố chiến thắng này của ông Trump. Việc họ bắn rơi một tiêm kích F-15E, một cường kích A-10 và gây hư hại một số trực thăng khiến đánh giá năng lực quân sự Iran "không có gì" của ông Trump trở nên kém tin cậy.

Việc Mỹ giải cứu thành công phi công thứ hai trên chiếc F-15E đã giúp ông Trump thoát khỏi một kịch bản thảm họa, tránh để Iran biến phi công bị bắt sống thành lá bài mặc cả.

Tuy nhiên, đích đến cuối cùng của chiến dịch vẫn còn mơ hồ, khi ông Trump vừa tuyên bố tăng cường chiến đấu, vừa hứa sớm kết thúc. Đặc phái viên về Trung Đông Steve Witkoff, người bạn lâu năm của Tổng thống, giải thích cách tiếp cận này phản ánh tư duy hình thành từ sự nghiệp kinh doanh của ông Trump, lĩnh vực mà việc luôn giữ nhiều phương án lựa chọn có vai trò then chốt.

"Tổng thống luôn có nhiều kịch bản", ông Witkoff nói. "Ông ấy giữ rất nhiều lựa chọn, nhiều 'lối thoát', rồi từng bước dò đường trong quá trình triển khai".

Lối thoát hẹp dần

Chiến tranh thường diễn biến vượt tính tính toán của một Tổng thống. Iran cho thấy họ quyết chiến tới cùng, đồng nghĩa ông Trump đối mặt nguy cơ sa lầy hơn nếu leo thang hơn nữa trong những tuần tới, khiến các lối thoát bị thu hẹp hơn là mở ra.

Một trở ngại tiềm tàng nữa là từ đồng minh Israel. Tổng thống Trump từ lâu đã ưa thích những chiến dịch mà các trợ lý gọi là "đánh một lần rồi thôi", như đã áp dụng tại Yemen, Syria, Somalia hay Venezuela. Nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có cách tiếp cận khác.

Trong 6 tháng qua, ông Netanyahu liên tục nói với ông Trump rằng những thành công trước đây chỉ là bước đệm cho một chiến dịch quyết định và kéo dài hơn, theo một quan chức Israel. Ngoài ra, Arab Saudi cũng có xu hướng muốn kéo dài cuộc chiến, coi đây là cơ hội hiếm có để làm suy yếu một đối thủ chung.

Tình thế này khiến Tổng thống Trump đối mặt với thế lưỡng nan. Ông muốn chấm dứt chiến tranh, nhưng không thể ra về tay không nếu chưa đạt được mục tiêu ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran. Trong khi đó, việc thiết lập một chính quyền thân phương Tây ở Iran không đơn giản, còn mở lại eo biển Hormuz đòi hỏi chiếm đóng quân sự kéo dài hoặc một thỏa thuận chấm dứt chiến sự.

Một số cố vấn nhận thấy trong suy nghĩ của Tổng thống Trump đã xuất hiện phần nào tâm lý chấp nhận thực tế. Trong các cuộc trao đổi riêng, ông thường nhắc lại rằng đảng cầm quyền thường mất ghế trong các kỳ bầu cử giữa kỳ.

"Ông ấy đang khó vượt qua tiền lệ này", một trợ lý nhận xét.

Như Tâm (Theo TIME, AFP, Reuters)

Tin Gốc: https://vnexpress.net/the-luong-nan-voi-ong-trump-trong-cuoc-chien-iran-5058155.html

Phái đoàn Mỹ và Iran cuối tuần qua gặp nhau tại khách sạn Serena ở Islamabad, thủ đô Pakistan để đàm phán về thỏa thuận chấm dứt xung đột. Đây là cuộc gặp trực tiếp cấp cao nhất giữa hai bên kể từ năm 1979.

Tuy nhiên, sau gần 21 giờ đàm phán xuyên đêm, hai phái đoàn rời Pakistan mà không đạt thỏa thuận. Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho hay phía Mỹ đã đưa ra "đề nghị cuối cùng và tốt nhất", song Iran đã "chọn không chấp nhận các điều khoản của chúng tôi".

Trong khi đó, hãng thông tấn Tasnim của Iran cho hay các yêu cầu của Mỹ là "quá đáng" khiến các nhà đàm phán nước này không thể chấp nhận. Theo Tasnim, Iran đã đưa ra "những sáng kiến và đề xuất hợp lý", thêm rằng phía Mỹ "tính toán sai về chiến thuật đàm phán", đồng thời cảnh báo hiện trạng ở eo biển Hormuz sẽ không thể thay đổi "trừ phi Mỹ nhất trí với một thỏa thuận hợp lý".

Một quan chức Mỹ giấu tên nói với Washington Post rằng Mỹ và Iran đã không đạt được đồng thuận về nhiều vấn đề do Washington đưa ra. Những yêu cầu này bao gồm Iran phải chấm dứt hoàn toàn việc làm giàu uranium và cho phép Mỹ thu hồi lượng uranium đã được làm giàu ở mức cao, đồng thời tháo dỡ toàn bộ các cơ sở làm giàu hạt nhân chủ chốt.

Washington còn muốn Tehran chấp nhận khuôn khổ giảm căng thẳng rộng hơn với sự tham gia của các nước trong khu vực, ngừng tài trợ cho những lực lượng ủy nhiệm như Hamas, Hezbollah và Houthi ở Trung Đông. Điều kiện tiếp theo mà Mỹ đưa ra là Iran phải mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, cho phép tàu thuyền qua lại mà không thu phí.

Phía Mỹ cũng đưa kèm những đề nghị hấp dẫn, gồm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran, giúp quốc gia này hội nhập hoàn toàn với quốc tế, thậm chí là để ngỏ cơ hội thiết lập quan hệ đối tác, Saeed Shah, nhà bình luận của Time, dẫn các nguồn thạo tin cho biết.

"Washington dường như muốn thử nghiệm xem giới lãnh đạo Iran, sau khi trải qua 6 tuần xung đột và cái chết của lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, giờ đây có chịu khuất phục hay không", Shah viết.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei xác nhận bất đồng về "hai hoặc ba vấn đề then chốt" đã ngăn cản Tehran và Washington tiến tới thỏa thuận. Theo ông, hai bên đã đồng thuận về một số vấn đề, nhưng vẫn còn "khoảng cách về quan điểm" trong những chủ đề khác.

Đài truyền hình Press TV của Iran đưa tin rằng trong những điểm bất đồng có vấn đề về quyền đi lại qua eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran.

Về eo biển Hormuz, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nêu ý tưởng về việc Mỹ và Iran cùng quản lý eo biển này. Tuy nhiên, Tehran bác bỏ ý tưởng đó, nói rằng Hormuz thuộc lãnh hải của Iran và Oman, do đó chỉ có hai nước này mới có quyền quản lý eo biển.

Iran dường như tin rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới, là lợi thế rõ ràng nhất mà họ đang nắm giữ để làm đòn bẩy mặc cả. "Tehran chưa sẵn sàng cho những gì mà họ xem như là đầu hàng", bình luận viên Shah cho hay.

Hãng tin Fars của Iran dẫn lời một quan chức nước này cho rằng Mỹ đưa ra "yêu sách thái quá" về eo biển Hormuz. "Có vẻ như Mỹ đang muốn thông qua đàm phán để có được những gì họ chưa đạt được trong 40 ngày xung đột", quan chức này nói.

Ngoài eo biển Hormuz, một nhà phân tích thân cận với chính phủ Iran nói với New York Times rằng các cuộc đàm phán tan vỡ do Mỹ yêu cầu Iran ngừng làm giàu uranium trong 20 năm.

Trong văn bản phản hồi, phái đoàn Iran cho biết họ sẵn sàng ngừng làm giàu uranium trong không quá 5 năm. Tổng thống Trump đã bác bỏ đề xuất này.

Hai quan chức cấp cao giấu tên của Mỹ cho hay Washington còn yêu cầu Tehran chuyển hơn 400 kg uranium đã làm giàu cấp độ cao ra khỏi lãnh thổ nước này. Các quan chức Iran từ chối, tuyên bố số uranium đó phải được giữ lại bên trong Iran, nhưng đề xuất pha loãng nồng độ để không thể sử dụng cho mục đích chế tạo vũ khí hạt nhân.

Nhưng phía Mỹ bác bỏ, lo ngại rằng việc để số uranium này tiếp tục nằm trong tay Iran sẽ tạo ra nguy cơ chúng được tái làm giàu trong tương lai để chế tạo bom hạt nhân.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói các bên "chỉ còn cách Bản ghi nhớ Islamabad trong gang tấc" thì vấp phải những yêu cầu quá mức và sự thay đổi điều kiện đàm phán từ phái đoàn Mỹ.

Phó tổng thống Vance cho hay phái đoàn Mỹ quyết định rời bàn đàm phán vào sáng 12/4, sau khi xác định rằng các đại diện từ Iran không có đủ thẩm quyền để chốt thỏa thuận.

"Họ phải quay về Tehran, xin ý kiến từ Lãnh tụ Tối cao hoặc ai đó khác, để thực sự được phê chuẩn các điều khoản", ông Vance nói. "Các cuộc đàm phán có tiếp diễn hay có đạt được thỏa thuận hay không tùy thuộc vào Iran, vì chúng tôi đã đưa ra rất nhiều đề xuất".

Kamran Bokhari, chuyên gia cao cấp tại Hội đồng Chính sách Trung Đông ở Washington, nhận định các yêu cầu của Mỹ về vấn đề hạt nhân không để lại lối thoát để phía Iran có thể giữ thể diện, khi Tehran vốn coi chương trình hạt nhân là vấn đề tự tôn dân tộc. Ông coi việc phái đoàn Mỹ rời đi là "chiêu thức bỏ ngang kinh điển" trong sách lược đàm phán của Tổng thống Trump.

"Người Iran không muốn mình trông như thể đã đầu hàng. Uy tín của chính quyền ở trong nước và nước ngoài đang bị đe dọa", Bokhari nói.

Mohammad Javad Zarif, người từng là ngoại trưởng Iran khi quốc gia này đạt được thỏa thuận hạt nhân với Mỹ năm 2015, cho biết trên mạng xã hội rằng chính những bình luận của ông Vance trước khi rời Pakistan đã phản ánh lý do vòng đàm phán mới nhất thất bại.

"Mỹ phải học được rằng các vị không thể áp đặt điều khoản lên Iran", ông nói và thêm rằng "vẫn chưa quá muộn để học điều đó".

Nhiều nhà quan sát cũng tỏ ra lạc quan về triển vọng hai bên nối lại đàm phán. Muhammad Saeed, tướng về hưu của Pakistan, cho hay Islamabad sẽ tiếp tục đóng vai trò trung gian chuyển thông điệp giữa Mỹ và Iran. Ông nói thêm Iran có thể sẽ đưa ra đề xuất hồi đáp Mỹ sau khi tham khảo ý kiến các lãnh đạo trong nước, đồng thời hướng tới việc sắp xếp một cuộc gặp tiếp theo.

"Không ai ở cả hai phía nói quá trình đàm phán đã chấm dứt", ông Saeed cho hay.

Ngay cả việc hai bên ngồi xuống đàm phán với nhau cũng đã được xem là bước đột phá của xung đột, theo Saeed Shah, nhà bình luận của Time.

Baqaei, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, cho rằng sau cuộc chiến hơn 6 tuần và nhiều năm nghi kỵ lẫn nhau, một vòng đàm phán duy nhất không bao giờ có thể giải quyết được tất cả những khác biệt giữa Mỹ với Iran. Trong khi đó, đại sứ Iran tại Pakistan Reza Amiri Moghadam cho hay cuộc đối thoại giữa hai bên đã diễn ra trong không khí trang trọng và ôn hòa.

"Các cuộc đàm phán tại Islamabad đã đặt nền móng cho một tiến trình ngoại giao. Nếu lòng tin và thiện chí được củng cố, tiến trình có thể tạo ra khuôn khổ bền vững vì lợi ích của tất cả các bên", ông nói.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố trên mạng xã hội rằng một thỏa thuận có thể đạt được nếu Washington "từ bỏ cách tiếp cận tối đa hóa yêu sách và tôn trọng quyền lợi của nhân dân Iran". Ông Vance cũng nói Tổng thống Trump sẵn sàng hướng tới một mối quan hệ bình thường hơn với Iran, nếu các điều kiện then chốt được đáp ứng.

Sina Toossi, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, cho biết cả hai bên đều có động lực để tiếp tục đàm phán. "Cái giá nếu chiến tranh bùng phát trở lại sẽ rất lớn đối với cả hai bên", Toossi cảnh báo.

Tin Gốc: Vnexpress