Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV vừa qua đã thông qua Quy định về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng (Quy định). Đây là sự cụ thể hóa “4 kiên định” về chính trị, tư tưởng, gồm: kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng để xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Quy định đã thể chế hóa các quan điểm của Đảng thành những quy tắc mang tính bắt buộc nhằm nâng cao nhận thức, trình độ, bản lĩnh chính trị, năng lực công tác, khả năng ứng phó các biến động của tình hình mới.
Trao đổi với Thanh Niên, trung tướng, GS Trần Vi Dân, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, nhìn nhận nếu công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”, thì công tác chính trị, tư tưởng là mở đường, đi trước vì nó giải quyết vấn đề nhận thức của đảng viên: “Tư tưởng thông suốt hành động mới đúng”.
Thưa ông, tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh việc thực hiện nghiêm túc, nhất quán “4 kiên định” về chính trị, tư tưởng và xem Quy định về công tác chính trị, tư tưởng là sự cụ thể hóa những nguyên tắc này. Ông đánh giá thế nào về tính cấp thiết của quy định này trong giai đoạn hiện nay?
GS Trần Vi Dân: Công tác chính trị, tư tưởng không phải là mới mà đã có từ những lớp học tại Quảng Châu do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc mở ra để truyền bá tư tưởng cách mạng trước khi Đảng ra đời. Trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng Việt Nam, công tác này luôn được coi là đi trước mở đường, đi cùng dẫn dắt và động viên khích lệ, đi sau để tổng kết.
Tuy nhiên, tại sao bây giờ lại cần một quy định riêng biệt và mang tính hệ thống như vậy? Có 2 lý do chính. Thứ nhất, trước đây các nội dung này nằm tản mạn ở nhiều văn bản khác nhau như Điều lệ Đảng, các nghị quyết, kết luận. Đây là lần đầu tiên Đảng có một quy định riêng, tích hợp và hệ thống lại một cách rõ ràng, thống nhất, tập trung để làm công cụ xây dựng Đảng vững mạnh.
Thứ hai, chúng ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những điều kiện mới, nơi mà “thuyền to thì sóng lớn”. Các nguy cơ từ năm 1994 như tụt hậu kinh tế, “diễn biến hòa bình”, chệch hướng xã hội chủ nghĩa và tham nhũng vẫn hiện hữu, thậm chí diễn biến phức tạp hơn. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, nếu cán bộ không vững vàng về chính trị, tư tưởng thì rất dễ dẫn đến mất cảnh giác, dao động, thậm chí là “tự diễn biến”.
Xin ông phân tích sâu hơn về nội dung kiên định đầu tiên: kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh?
Đây là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Chúng ta kiên định không phải là giáo điều, máy móc mà là vận dụng sáng tạo phù hợp với thực tiễn Việt Nam và yêu cầu thời đại. Thực tế đã chứng minh sở dĩ chúng ta thắng được các đế quốc lớn là nhờ sức mạnh của ý chí và tư tưởng. Khi sức mạnh “cứng” (vũ khí, trang thiết bị) của ta còn hạn chế, thì chính chính trị, tư tưởng đã biến những con người bình thường thành anh hùng.
Ngày nay, giá trị của chủ nghĩa Mác – Lênin vẫn còn nguyên vẹn. Ngay cả các học giả tư sản phương Tây cũng có những công trình chứng minh tính đúng đắn trong các luận điểm của Mác. Việc kiên định nền tảng này giúp chúng ta không bị lạc lối trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội, một chế độ hướng tới việc giải quyết triệt để các bất công và đem lại hạnh phúc thực sự cho con người, điều mà các chế độ khác chưa làm được.
Nội dung kiên định thứ hai được Tổng Bí thư nhắc tới là kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội. Thưa ông, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay, mục tiêu này cần được hiểu và bảo vệ như thế nào?
Đây là sự lựa chọn mang tính lịch sử, là mục tiêu và lý tưởng của Đảng ta ngay từ khi mới thai nghén. Độc lập dân tộc là điều kiện cần, còn Chủ nghĩa xã hội là điều kiện đủ để đất nước phát triển bền vững. Cần lưu ý rằng độc lập dân tộc bao gồm độc lập cả về chủ quyền lẫn đường lối. Nếu chúng ta lơi lỏng, không kiên định, chúng ta có thể mất quyền tự chủ bất cứ lúc nào, không chỉ về chủ quyền lãnh thổ mà còn về đường lối chính trị.
Việc kiên định mục tiêu này giúp chúng ta thoát khỏi sự khủng hoảng về đường lối mà các phong trào yêu nước trước đây từng gặp phải. Trong thời đại mới, việc xây dựng Chủ nghĩa xã hội chính là tạo ra nguồn lực và sức mạnh tổng hợp để bảo vệ nền độc lập đó một cách tốt hơn. Hai ngọn cờ này phải luôn song hành, không thể buông lơi bất cứ phía nào.
Một điểm rất mới và quan trọng là kiên định đường lối đổi mới của Đảng. Ông có thể lý giải vì sao nội dung này lại được đặt ngang hàng với các nền tảng tư tưởng cốt lõi?
Điều này cho thấy sự trưởng thành vượt bậc về lý luận của Đảng. Sau gần 40 năm đổi mới, chúng ta đã hoàn thiện hệ thống lý luận về đường lối này, đủ để xác định đó là một cấu thành trong nền tảng tư tưởng của Đảng bên cạnh chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đổi mới là quá trình có tính quy luật để giải phóng sức sản xuất và khơi thông nguồn lực.
Kiên định đổi mới có nghĩa là đổi mới đúng định hướng, đổi mới có nguyên tắc chứ không phải là sự thay đổi vô nguyên tắc. Nhờ kiên định đường lối này, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế đã thay đổi căn bản. Từ chỗ mong muốn thêm bạn bớt thù, phá thế bao vây cấm vận, đến nay chúng ta đã sẵn sàng là đối tác tin cậy và tham gia định hình các cơ chế quốc tế. Sự ghi nhận của thế giới đối với vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, ngay cả từ những quốc gia có thể chế chính trị khác biệt, chính là minh chứng rõ nhất cho sự đúng đắn của đường lối này.
Nội dung kiên định cuối cùng là kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng. Vì sao đây lại là chìa khóa để bảo vệ Đảng từ bên trong, thưa ông?
Các nguyên tắc như tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình là điều kiện bắt buộc để Đảng luôn trong sạch, vững mạnh. Thực tế cho thấy, hầu hết các sai phạm của cán bộ dẫn đến xử lý kỷ luật thời gian qua đều bắt nguồn từ việc vi phạm các nguyên tắc tổ chức này. Kiên định các nguyên tắc này giúp giữ vững kỷ luật, kỷ cương và bảo đảm sự thống nhất về ý chí và hành động trong toàn Đảng.
Bên cạnh đó, quy định mới cũng hướng tới việc để nhân dân giám sát cán bộ, đảng viên. Dân là gốc, dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân giám sát. Khi các nguyên tắc được công khai, nhân dân sẽ là thước đo chuẩn xác nhất để đánh giá sự gương mẫu của người đảng viên. Quy định này thực chất là để cấp ủy, đảng viên tốt hơn, gương mẫu hơn để phục vụ nhân dân tốt hơn.
Với 491/491 đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết bầu ông Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội khóa XV, làm Chủ tịch Quốc hội khóa XVI, nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Việc bầu ông Trần Thanh Mẫn làm Chủ tịch Quốc hội khóa XVI được thực hiện bằng hình thức bỏ phiếu kín. Kết quả kiểm phiếu vừa được báo cáo trước Quốc hội trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết thông qua nghị quyết.
Ông Trần Thanh Mẫn 64 tuổi, quê Cần Thơ, trình độ tiến sĩ kinh tế. Ông là Ủy viên dự khuyết T.Ư Đảng khóa X; Ủy viên T.Ư Đảng khóa XI, XII, XIII, XIV; Bí thư T.Ư Đảng khóa XII; Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, XIV và là đại biểu Quốc hội các khóa XIII, XIV, XV, XVI.
Trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, ông Trần Thanh Mẫn được bầu giữ chức Phó chủ tịch thường trực Quốc hội. Tới tháng 5.2024, ông Trần Thanh Mẫn được bầu làm Chủ tịch Quốc hội khóa XV.
Trong sáng 6.4, sau phiên khai mạc kỳ họp thứ nhất, Quốc hội bắt đầu họp riêng để thực hiện các quy trình của công tác nhân sự kỳ họp.
Sau khi thông qua các nghị quyết về số thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI, Quốc hội cũng đã thảo luận, biểu quyết thông qua danh sách để Quốc hội bầu Chủ tịch Quốc hội, các phó chủ tịch Quốc hội, ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Tiếp đó, Quốc hội đã thành lập ban kiểm phiếu và tiến hành bầu Chủ tịch Quốc hội khóa XVI bằng hình thức bỏ phiếu kín.
Theo chương trình kỳ họp, trong 2 ngày rưỡi làm việc đầu tiên, Quốc hội sẽ tiến hành bầu và phê chuẩn 39 lãnh đạo cấp cao của Nhà nước. Trong ngày đầu tiên, Quốc hội sẽ tiến hành bầu Chủ tịch Quốc hội khóa XVI. Trong ngày 7.4, Quốc hội sẽ bầu Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2026 - 2031, cùng đó là Chánh án TAND tối cao.
Sau khi được Quốc hội bầu, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội, Chánh án TAND tối cao sẽ tuyên thệ và phát biểu nhậm chức.
Chiều 6.4, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, với 100% đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Nghị quyết bầu chủ tịch Hội đồng Dân tộc và chủ nhiệm Ủy ban của Quốc hội khóa XVI.
Theo đó, ông Lâm Văn Mẫn, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quốc hội khóa XV, được bầu làm Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quốc hội khóa XVI.
Ông Phan Chí Hiếu, Thứ trưởng Bộ Tư pháp, được bầu làm Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật - Tư pháp của Quốc hội khóa XVI.
Ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính Quốc hội khóa XV được bầu làm Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội khóa XVI.
Ông Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh - Đối ngoại Quốc hội khóa XV được bầu làm Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh - Đối ngoại Quốc hội khóa XVI.
Ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội khóa XV được bầu làm Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội khóa XVI.
Bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ - Môi trường của Quốc hội khóa XV được bầu làm Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ - Môi trường của Quốc hội khóa XVI.
Ông Nguyễn Hữu Đông, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội khóa XV được bầu làm Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội khóa XVI.
Bà Lê Thị Nga, Phó chủ nhiệm thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Quốc hội khóa XV được bầu làm Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội khóa XVI.
Cũng trong chiều nay, với 100% đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Nghị quyết bầu ông Lê Quang Mạnh giữ chức Tổng thư ký, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.
Thủ tướng Phạm Minh Chính nhắc lại, cách đây đúng 5 năm, ngày 5.4.2021, ông được bầu giữ chức Thủ tướng Chính phủ và ngày 6.4.2021, Chính phủ được kiện toàn.
Trong 5 năm qua, tình hình có thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen, nhưng nhìn chung thách thức, khó khăn nhiều hơn là thời cơ và thuận lợi. Theo Thủ tướng, dù phải vượt qua nhiều "cơn gió ngược", nhưng con thuyền kinh tế - xã hội của đất nước chúng ta đã cập bến an toàn, cơ bản đạt được các mục tiêu đã đề ra như đánh giá của Trung ương, Quốc hội và các cơ quan.
Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính bày tỏ sự biết ơn sâu sắc nhất đến Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Tổng Bí thư, các lãnh đạo chủ chốt, các lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các cơ quan, đơn vị, địa phương và toàn thể nhân dân; các cơ quan báo chí, nhà báo, phóng viên luôn sát cánh, chia sẻ ngọt bùi cùng với Chính phủ, các thành viên Chính phủ trong những lúc khó khăn, gian khổ và thách thức.
Thủ tướng gửi lời tri ân đến cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước đã đồng hành cùng với Chính phủ trong những năm vừa qua; cảm ơn bạn bè, đối tác quốc tế về sự giúp đỡ rất hiệu quả đối với Việt Nam trong những lúc khó khăn về vắc xin, xăng dầu…
Đặc biệt, Thủ tướng gửi lời tri ân, cảm ơn đến tất cả nhân dân cả nước đã chia sẻ, giúp đỡ, ủng hộ Chính phủ trong suốt 5 năm vừa qua và trong suốt quá trình trưởng thành, lớn mạnh của Chính phủ trong hơn 80 năm từ khi thành lập đến nay.
Thủ tướng cũng cảm ơn những đóng góp và chúc mừng 5 cơ quan trước đây thuộc Chính phủ vừa được chuyển sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, mong muốn và tin tưởng các cơ quan sẽ tiếp tục hoàn thành tốt nhiệm vụ phục vụ Đảng, Nhà nước và nhân dân.
Thủ tướng tin tưởng và hy vọng, Chính phủ mới của nhiệm kỳ tới sẽ tiếp tục kế thừa, tôn trọng, phát huy truyền thống tốt đẹp của Chính phủ qua các thời kỳ, khắc phục những hạn chế, bất cập để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, với tinh thần kết quả của năm sau, của nhiệm kỳ sau phải cao hơn năm trước, nhiệm kỳ trước.
Về các nhiệm vụ thời gian tới, người đứng đầu Chính phủ cũng khẳng định kiên định mục tiêu tăng trưởng "2 con số" gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, tạo thế, tạo lực, tạo đà cho cả năm 2026 và những năm tiếp theo.
Theo đó, thúc đẩy quyết liệt đầu tư công, bảo đảm giải ngân 100%. Khẩn trương phê duyệt, triển khai các chương trình, dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; kiên quyết không để tình trạng đã bố trí vốn mà không triển khai thực hiện.
Đẩy nhanh khởi công, xây dựng các dự án thành phần 2, 3 các tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc. Tập trung giải quyết vướng mắc pháp lý các dự án tồn đọng kéo dài, góp phần giải phóng nguồn lực, không để tiếp tục lãng phí.
Về quản lý thị trường, giá cả, Bộ Tài chính, Bộ Công thương và các bộ, ngành, địa phương theo chức năng, nhiệm vụ thực hiện nghiêm các quy định về kê khai, niêm yết giá; xử lý nghiêm vi phạm; đẩy mạnh đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh khó khăn, thách thức là cơ hội để chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tái cấu trúc nền kinh tế bền vững, tiết kiệm xăng dầu, năng lượng, thúc đẩy triển khai điện mặt trời áp mái, xử lý các dự án tồn đọng kéo dài, dự án điện hạt nhân…
Tập trung bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia cả trước mắt và lâu dài, nhất là bảo đảm nguồn cung dầu thô, khí đốt. Hoàn thành hồ sơ trình Chính phủ trong ngày 5.4 để trình Chủ tịch nước trình Quốc hội phê chuẩn Hiệp định liên Chính phủ Việt Nam - Liên bang Nga về xây dựng nhà máy điện hạt nhân.