Tôi có đứa em họ học hành làng nhàng, thi lớp 10 trường công trượt nên cha mẹ chạy vạy học phí để vào một trường tư. Rồi cũng cố "lết" qua cấp III. Đóng tiền học một trường cao đẳng nhưng rồi cũng bỏ dở. Đã mấy năm không có việc làm ổn định. Hay tụ tập với đám bạn ở quán cà phê suốt ngày.
Gần đây, nhờ người quen giới thiệu, buổi tối em đi làm thời vụ cho một công ty đóng gói thực phẩm trong khu công nghiệp gần nhà, lương 500 nghìn một ca đêm.
Như vậy là em hài lòng vì không bằng cấp, không nghề ngỗng, làm công việc ai nhìn qua là cũng làm được, với thu nhập như vậy đủ để mua thuốc lá, cà phê, không tốn tiền cơm, tiền nhà, không phải chu cấp cho ai cả? Vậy động lực ở đâu để cố gắng?
Quý 1/2026, cả nước ghi nhận gần 1,6 triệu người 15-24 tuổi không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo. Con số này phản ánh một thực tế đáng lo khi thanh niên đang đứng ngoài guồng quay phát triển, không kỹ năng, không định hướng và cũng không chịu thay đổi.
Trong khi đó, một vấn đề liên quan đó là thị trường xây dựng lại thiếu lao động nghiêm trọng. Nhiều đội thầu "khát người".
Không nói đến những kỹ sư xây dựng, nhân công được đào tạo bài bản qua trường lớp. Tôi chỉ muốn bàn một chút về vấn đề của những lao động xây dựng tự do.
Trước đây, từng có người chia sẻ rằng trả ngày công 400 nghìn vẫn không tuyển được thanh niên làm phụ hồ. Nhiều nhà thầu xây dựng 'khát' lao động. Lý do không phải không có.
Công việc phụ hồ, nhìn từ bên ngoài, là việc tay chân, ai cũng làm được. Tương tự cái việc đóng gói thực phẩm thời vụ mà tôi nói ở trên. Nhưng thực tế lại khắc nghiệt hơn nhiều.
Nắng gắt, mưa dầm, môi trường bụi bặm, nguy cơ tai nạn luôn rình rập. Nhiều công trình thiếu đồ bảo hộ, không hợp đồng lao động rõ ràng, không bảo hiểm, không có cơ chế đền bù thỏa đáng nếu xảy ra sự cố.
Công việc không đều, phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ công trình và chủ thầu. Có những ngày nghỉ việc vì trời mưa, thiếu vật liệu, hoặc chờ công đoạn tiếp theo. Những ngày đó, đồng nghĩa với không có thu nhập. Chưa kể việc ăn ở tạm bợ, phải di chuyển liên tục theo công trình, đời sống thiếu ổn định.
Nếu nhìn toàn cảnh, việc một số người trẻ không mặn mà với nghề phụ hồ là điều có thể hiểu. Nhưng điều đáng bàn không nằm ở việc họ từ chối một công việc cụ thể, mà là thái độ sống phía sau lựa chọn đó.
Từ chối làm phụ hồ vì công việc nặng nhọc, độc hại là một lý do hợp lý. Nhưng từ chối tất cả cơ hội lao động, chấp nhận sống lay lắt qua ngày bằng những công việc tạm bợ, không tích lũy kỹ năng, không hướng đến tương lai đó lại là một vấn đề khác.
>> Tôi làm thợ thu nhập gấp ba lần người bạn chạy xe ôm công nghệ
Lao động phổ thông có thể vất vả, nhưng ít nhất đó là một con đường rõ ràng để kiếm sống. Từ đó, người ta có thể tích lũy kinh nghiệm, chuyển sang công việc tốt hơn, hoặc học thêm một nghề khác. Không ai bắt buộc phải làm phụ hồ cả đời, nhưng từ chối mọi khởi đầu thì sẽ không có điểm đến nào.
Không thể viện lý do công việc vất vả để biện minh cho việc sống không mục tiêu. Cũng không thể đòi hỏi một công việc nhẹ nhàng, lương cao khi bản thân không có kỹ năng hay kỷ luật.
Nhưng theo tôi điều quan trọng nhất, vấn đề khi một ngành nghề nào đó khó tuyển nhân sự thì ngành nghề đó nên xem lại chính mình. Nếu những bất cập không được cải thiện, việc thu hút lao động trẻ sẽ ngày càng khó.
Tin Gốc: Vnexpress
