Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong bài đăng trên mạng xã hội X tuyên bố eo biển Hormuz mở hoàn toàn cho các tàu thương mại. Động thái khiến giá dầu giảm và ngay lập tức nhận được sự hoan nghênh từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Araghchi là nhà ngoại giao kỳ cựu có tư tưởng thực dụng trong đội ngũ đàm phán. Một quan chức Iran giấu tên cho biết tuyên bố của ông Araghchi là nỗ lực phát đi tín hiệu sẵn sàng thỏa hiệp vào thời điểm lệnh ngừng bắn hai tuần với Mỹ, bắt đầu từ ngày 8/4, sắp hết hiệu lực.
“Tuyên bố của ông Araghchi dường như nhằm khơi thông đàm phán hơn là khai thông eo biển Hormuz”, Michael Singh, cựu giám đốc cấp cao về các vấn đề Trung Đông tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nhận định.
Ông thêm rằng động thái này diễn ra sau một nhượng bộ từ phía Washington. Mỹ đã thúc đẩy lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon và tuyên bố “cấm” Israel tiếp tục ném bom nước láng giềng. Tehran trước đó yêu cầu Israel phải chấm dứt chiến dịch chống lại Hezbollah, nhóm vũ trang mà Iran hậu thuẫn ở Lebanon.
Tuy nhiên, nỗ lực của ông Araghchi lập tức vấp phản kháng từ chính trong nội bộ Iran. Ngay trong đêm đó, một người tự xưng là thành viên hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát tin nhắn qua đài vô tuyến hàng hải, tuyên bố eo biển vẫn đóng cửa và các tàu cần có sự cho phép của lực lượng này mới được đi qua.
“Chúng tôi mở cửa theo lệnh của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, chứ không phải theo những dòng tweet của một kẻ ngớ ngẩn nào đó”, nội dung tin nhắn nêu rõ.
Cùng lúc đó, hãng tin Tasnim thân cận với IRGC cũng chỉ trích gay gắt Ngoại trưởng Iran vì tuyên bố trên mạng xã hội, khẳng định “Bộ Ngoại giao nên xem xét lại kiểu truyền thông này”.
Morteza Mahmoudi, nghị sĩ cấp cao thuộc phe cứng rắn ở Iran, thậm chí còn kêu gọi cách chức ông Araghchi, cho rằng tuyên bố của ông đã làm hạ giá dầu và là một “món quà” tặng cho Mỹ.
Ngày 18/4, Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran chính thức thông báo tái áp đặt hạn chế ở eo biển Hormuz. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã nhận được thông tin rằng một tàu dầu ngoài khơi Oman bị xuồng cao tốc Iran áp sát và nổ súng, không có thương vong trong sự việc.
Hải quân IRGC cảnh báo các chủ tàu rằng mọi nỗ lực vượt eo biển mà không được cấp phép “sẽ phải đối mặt với phản ứng khốc liệt từ lực lượng Iran”. Một cố vấn cấp cao của IRGC cho biết lực lượng này cảm thấy tức giận khi ông Araghchi đã không phối hợp với họ trước khi đưa ra tuyên bố.
Trong khi các bên trung gian cho biết Mỹ và Iran đã thể hiện sự linh hoạt về lập trường đàm phán và ông Trump tuyên bố thỏa thuận đã cận kề, những gì diễn ra ở eo biển Hormuz cho thấy những người sẵn lòng thỏa hiệp ở Iran có thể không nhận được sự ủng hộ hoàn toàn từ phe cứng rắn đầy quyền lực.
“Phương Tây nghĩ Iran là một quốc gia có chuỗi mệnh lệnh xuyên suốt: Bạn đàm phán với Bộ Ngoại giao, họ trình lên để phê chuẩn, các quyết định được đưa ra. Xong chuyện”, Mohamed Amersi, chuyên gia về Iran kiêm thành viên Hội đồng Cố vấn Toàn cầu thuộc Trung tâm Wilson ở Mỹ, nhận định. “Nhưng khi tình hình trở nên căng thẳng, tiếng nói quyết định lại thường thuộc về lực lượng đang nắm trong tay vũ khí, máy bay không người lái và xuồng cao tốc”.
Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy, cảnh báo sự phản kháng của phe cứng rắn đối với thỏa thuận hòa bình “đang ngày càng lớn hơn, tạo ra thách thức chính trị lớn”.
Diễn biến tại eo biển Hormuz cuối tuần qua gợi nhớ đến tình huống hồi đầu cuộc chiến, khi Tổng thống Masoud Pezeshkian xin lỗi về các cuộc tấn công vào các nước láng giềng vùng Vịnh và hứa sẽ cắt giảm quy mô tấn công. Ngay lập tức, ông bị phe cứng rắn công khai phản bác.
Các nhà phân tích cho rằng sau khi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị hạ sát trong những cuộc tập kích đầu tiên của Mỹ – Israel, giới lãnh đạo ở Iran đã mất đi sự thống nhất.
“Vì trọng tài chính đã không còn, mâu thuẫn giữa các phe phái đã bắt đầu bùng nổ”, Saeid Golkar, chuyên gia về an ninh Iran tại Đại học Tennessee ở Mỹ, kết luận.
Tại thủ đô của Mỹ, nhiệt độ cao nhất được dự báo gần 34 độ C vào chiều 15.4 và ngày 16.4 (giờ địa phương).
Cơ quan Dự báo thời tiết quốc gia Mỹ đã dự báo nhiệt độ cao nhất ở mức 30 độ C tại công viên Trung tâm ở New York trong ngày 15.4. Kỷ lục nhiệt độ cao nhất cho ngày này là 31 độ C, không thay đổi từ năm 1941. Thời tiết thậm chí còn nóng hơn ở Philadelphia, nơi nhiệt độ cao nhất vào ngày 15.4 đã được dự báo là 32 độ C.
Đây là đợt nắng nóng bất thường trong tháng 4, không chỉ vì thiêu đốt phần lớn nước Mỹ quá sớm trong năm mà còn vì thời gian kéo dài. Các nhà dự báo cho hay nhiệt độ gần đạt mức kỷ lục dự kiến sẽ kéo dài đến cuối tuần này. Dù việc nhiệt độ lên tới gần 32 độ C vào một ngày của tháng 4 không phải là chưa từng xảy ra, nhưng một đợt nắng nóng kéo dài như trên vào tháng 4 là rất hiếm, theo AP dẫn lời các chuyên gia. Ông John Feerick, nhà khí tượng học kỳ cựu tại Công ty dự báo thời tiết AccuWeather (Mỹ), cho biết điều tốt là độ ẩm không ở mức như mùa hè, có nghĩa là trời sẽ không nóng như một ngày oi bức của tháng 7. Tuy nhiên, cái nóng bất thường trong tháng 4 có thể gây căng thẳng hơn người dân chưa có kinh nghiệm thích nghi.
Trong một diễn biến khác, AFP dẫn lời giới chức CH Dominica cho hay mưa lớn và lũ lụt đã khiến 7 người chết và hơn 30.000 người phải sơ tán kể từ tuần trước. Những cơn bão mạnh bắt đầu từ ngày 7.4 tiếp tục gây mưa lớn ở quốc gia vùng Caribe này. Các nhà khí tượng học của CH Dominica dự báo sẽ có thêm mưa và mưa đá trong những ngày tới. Trước đó, giới chức Haiti thông báo kể từ ngày 11.4 đã có ít nhất 12 người chết do mưa lũ.
"Có thông tin rằng Iran đang thu phí với tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy và nếu đang làm thì phải dừng ngay", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 9/4.
Trong thông điệp đăng vài phút sau, ông Trump cho biết tàu dầu sẽ sớm lưu thông trở lại "dù có được Iran trợ giúp hay không". Tổng thống Mỹ chỉ trích Iran đang xử lý "rất tệ, đáng hổ thẹn" đối với vấn đề cho phép tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. "Đó không phải thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được", ông Trump cho biết.
Giới chức Anh cùng ngày thông báo Thủ tướng Keir Starmer và Tổng thống Trump đã thảo luận về "kế hoạch thực tiễn" nhằm khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt.
Các thông điệp được đưa ra sau khi đài truyền hình nhà nước Iran hôm 6/4 cho biết Ủy ban An ninh thuộc quốc hội nước này đã thông qua kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và thực thi "vai trò chủ quyền của Iran".
Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được hôm 8/4, nhưng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ do thiếu sự hướng dẫn rõ ràng từ Tehran, theo đài CNN.
Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số "biện pháp kỹ thuật". Tehran nói với các bên trung gian đàm phán rằng sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng nói rằng Iran yêu cầu tàu hàng phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước tàu, bao gồm phí quá cảnh cơ bản, hộ tống an ninh và xử lý hành chính.
Quan chức các nước Arab vùng Vịnh phản đối biện pháp thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải ở các khu vực như eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để đáp trả những vụ tấn công của Israel vào Lebanon. Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng vấn đề Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn với Iran, kêu gọi Tehran giữ lời hứa mở cửa eo biển.
Tiếp tục các hoạt động trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc, tối 15-4 tại Bắc Kinh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân đã có buổi gặp gỡ thân nhân các tướng lĩnh, chuyên gia, nhân sĩ hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, tại cuộc gặp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ xúc động khi gặp mặt đại diện gia đình, thân nhân của các cựu chuyên gia, cố vấn Trung Quốc từng giúp đỡ Nhân dân Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc và thống nhất đất nước, cùng thân nhân các lão thành cách mạng Việt Nam.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chia sẻ trong những năm tháng chiến tranh gian khổ, các cố vấn, chuyên gia Trung Quốc, trong đó có Đại tướng Trần Canh, Thượng tướng Vi Quốc Thanh, đã đồng cam cộng khổ cùng Nhân dân Việt Nam.
Các tướng lĩnh đã chiến đấu kiên cường bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các nhà cách mạng tiền bối của Việt Nam, cùng giành được những thắng lợi mang tính quyết định của cuộc kháng chiến.
Khẳng định Việt Nam không bao giờ quên câu nói của Chủ tịch Mao Trạch Đông là "Đất nước Trung Quốc bao la là hậu phương lớn của Nhân dân Việt Nam", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước một lần nữa gửi lời cảm ơn sâu sắc Trung Quốc đã giúp Việt Nam cả sức người, sức của, là hậu phương lớn của cách mạng Việt Nam.
Vui mừng thông báo về những kết quả nổi bật trong hợp tác giữa hai nước Việt Nam - Trung Quốc thời gian qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết cùng với việc duy trì các cuộc tiếp xúc, trao đổi mật thiết giữa lãnh đạo hai Đảng, hai nước, hợp tác an ninh - quốc phòng ngày càng hợp tác thực chất hơn.
Hợp tác kinh tế - thương mại, đầu tư, kết nối giao thông có nhiều đột phá mới, với Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Trung Quốc trên toàn cầu.
Bên cạnh đó, hợp tác địa phương, giao lưu nhân dân sôi động và có thể nói, quan hệ hai Đảng, hai nước đang ở giai đoạn tốt đẹp, sâu sắc, thực chất, toàn diện nhất trong nhiều thập kỷ qua.
Một lần nữa nhấn mạnh Việt Nam và Trung Quốc là nước láng giềng, bạn bè truyền thống, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, phát triển quan hệ với Trung Quốc là yêu cầu khách quan, lựa chọn chiến lược, tự nhiên và ưu tiên hàng đầu, nhất quán trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.
Nhân dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gửi lời cảm ơn và cho biết luôn trân trọng và coi các đồng chí, các bạn như người thân trong gia đình của Nhân dân Việt Nam, là nhân chứng cho lịch sử hữu nghị giữa hai nước.
Ông bày tỏ mong muốn thời gian tới thân nhân các tướng lĩnh, chuyên gia, nhân sĩ hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc sẽ tiếp tục "giữ lửa", kế thừa, nuôi dưỡng và không ngừng phát triển tình hữu nghị truyền thống giữa hai dân tộc, truyền cảm hứng cho các thế hệ kế cận viết tiếp những trang sử hữu nghị của quan hệ hai nước.
