Lao xuống mương cứu cậu bé lớp 4 đuối nước

Khi tham gia sản xuất sản phẩm thủ công tại Doanh nghiệp xã hội Chạm Vào Xanh và được khuyến khích đưa sản phẩm ra thị trường, chị bắt đầu có thu nhập và dần xây dựng sự tự tin.

Việc có thể đóng góp vào kinh tế gia đình giúp chị chuyển từ vị thế phụ thuộc sang một người có vai trò, có tiếng nói. Sự chủ động về tài chính cũng mở ra những thay đổi rõ rệt trong cách chị tham gia vào đời sống xã hội.

"Trời cho" nhiều năng khiếu tạo ra sản phẩm đẹp

Người khuyết tật ở Việt Nam không thiếu năng lực lao động. Điều họ thiếu là cơ hội để tham gia vào thị trường một cách phù hợp và bền vững.

Một sản phẩm thủ công nhỏ có thể không thay đổi nền kinh tế, nhưng có thể thay đổi cuộc đời của một con người. Khi nghệ thuật trở thành sinh kế, nó mở ra một cách nhìn khác về hòa nhập cho người khuyết tật.

Dù các chính sách hỗ trợ đã có những bước tiến nhất định, một khoảng trống lớn vẫn tồn tại: làm thế nào để người khuyết tật có thể sống bằng chính năng lực của mình, thay vì phụ thuộc vào trợ cấp hoặc gia đình.

Thực tế cho thấy nhiều chương trình đào tạo nghề hiện nay chưa gắn với nhu cầu thị trường. Người học có kỹ năng nhưng không có đầu ra ổn định. Việc làm, nếu có, thường thu nhập thấp và thiếu bền vững. Vấn đề không nằm ở khả năng của người khuyết tật, mà ở cách xã hội thiết kế cơ hội cho họ.

Một hướng tiếp cận khác đang dần được chứng minh trong thực tế: sử dụng nghệ thuật và lao động sáng tạo như một con đường tạo sinh kế.

Câu chuyện này không phải là cá biệt. Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp xã hội như Chạm Vào Xanh, Vụn Arts hay Kym Viet đang cho thấy một hướng đi khả thi: khi có tổ chức phù hợp làm cầu nối, kỹ năng sáng tạo của người khuyết tật có thể trở thành sản phẩm có giá trị trên thị trường.

Những mô hình này đặt ra một cách nhìn khác: nghệ thuật không chỉ là công cụ trị liệu, mà có thể trở thành một ngành kinh tế vi mô nếu được tổ chức đúng cách.

Tại Nhật Bản, hướng tiếp cận này đã được phát triển từ sớm. Các sản phẩm do người khuyết tật tạo ra được thiết kế, đóng gói và phân phối như hàng hóa thực thụ, với sự tham gia của cả khu vực công và tư. Điều này cho thấy khi có cơ chế phù hợp, lao động sáng tạo của người khuyết tật hoàn toàn có thể trở thành một phần của nền kinh tế.

Việt Nam vẫn thiếu những cơ chế để đưa sản phẩm của người khuyết tật ra thị trường một cách bền vững. Nhiều mô hình hiện nay hoạt động trong điều kiện hạn chế, phụ thuộc vào nguồn lực ngắn hạn và chưa có sự kết nối thị trường mang tính hệ thống.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp xã hội - dù đóng vai trò cầu nối quan trọng - vẫn chưa tiếp cận được các chính sách ưu đãi tương xứng. Việc tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm phần lớn dựa vào nỗ lực cá nhân và các mối quan hệ của người quản lý, thay vì được hỗ trợ bởi các cơ chế kết nối chính thức. Điều này khiến nhiều mô hình hiệu quả khó mở rộng, và những giải pháp đã được kiểm chứng khó trở thành quy mô lớn.

Nếu coi đây là một hướng đi nghiêm túc, chính sách cần có những điều chỉnh tương ứng.

Trước hết, cần xây dựng cơ chế ưu đãi rõ ràng hơn cho các doanh nghiệp xã hội trong lĩnh vực này, đặc biệt về thuế và tiếp cận tài chính, nhằm khuyến khích các mô hình tạo tác động dài hạn.

Thứ hai, cần phát triển các chương trình kết nối thị trường mang tính hệ thống, trong đó Nhà nước đóng vai trò trung gian, giúp đưa sản phẩm của người khuyết tật vào các chuỗi giá trị hiện có, bao gồm cả mua sắm công.

Thứ ba, giáo dục nghề cần mở rộng theo hướng linh hoạt hơn, đưa nghệ thuật ứng dụng và sáng tạo vào như một lựa chọn thực chất, thay vì chỉ giới hạn trong một số ngành nghề truyền thống.

Xóa bỏ rào cản cho người khuyết tật không chỉ là cải thiện hạ tầng, mà là thiết kế lại cách họ tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội. Khi cơ hội được tổ chức đúng cách, người khuyết tật không cần được "hỗ trợ" để tồn tại, mà có thể tự tạo ra giá trị và khẳng định vị trí của mình.

Và trong hành trình đó, nghệ thuật - nếu được nhìn nhận đúng - có thể không chỉ thay đổi một cuộc đời, mà còn góp phần thay đổi cách xã hội vận hành.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên là hoạt động do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức.

Ngày hội nhằm lan tỏa tinh thần khởi nghiệp sáng tạo trong học sinh, sinh viên; thúc đẩy hình thành văn hóa khởi nghiệp trong các cơ sở giáo dục; tăng cường kết nối giữa nhà trường, người học, chuyên gia, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ; qua đó góp phần nâng cao chất lượng công tác tư vấn nghề nghiệp, việc làm và hỗ trợ khởi nghiệp trong toàn ngành giáo dục.

Đây cũng là năm đầu tiên triển khai chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035” được phê duyệt theo Quyết định số 336/QĐ-TTg ngày 25-2-2026 của Thủ tướng Chính phủ với định hướng “làm thật - thi thật”, chuyển từ “phong trào” sang “hiệu quả”, lấy sản phẩm thật, thử nghiệm thật, hợp tác thật và tác động thật làm thước đo trong tổ chức và đánh giá các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp.

Ngày hội năm nay dự kiến thu hút khoảng 10.000 học sinh, sinh viên tham dự, theo dõi; khoảng 50 doanh nghiệp cùng nhiều chuyên gia, cố vấn tham gia các hoạt động chuyên môn và kết nối.

Theo dự kiến, ngày hội khai mạc lúc 8h ngày 18-4 và bế mạc lúc 14h ngày 19-4 tại Học viện Ngân hàng.

Trong khuôn khổ ngày hội, ban tổ chức sẽ tổ chức hoạt động tư vấn chuyên sâu và kết nối đầu tư giữa đội dự thi, dự án của học sinh sinh viên với doanh nghiệp, nhà đầu tư, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, chuyên gia/cố vấn; vòng chung kết cuộc thi Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp lần thứ 8; hội nghị tuyên truyền, phổ biến và phát động triển khai chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035”; diễn đàn “Khởi nghiệp từ trường học giai đoạn 2026 - 2035: Cơ hội - nguồn lực - hành động”.

Cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp” lần thứ 8 - năm 2026 được phát động từ tháng 12-2025. Sau 2 tháng phát động, ban tổ chức đã nhận được 880 dự án khởi nghiệp của học sinh, sinh viên các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục phổ thông.

Cuộc thi được triển khai từ cấp cơ sở, cấp địa phương đến vòng bán kết và vòng chung kết. Tại các vòng loại, các đơn vị, địa phương tập trung đánh giá tính thực chất của dự án. Các dự án tham dự vòng bán kết được lựa chọn từ cấp cơ sở, địa phương phải bảo đảm điều kiện hồ sơ theo quy định; các đơn vị, nhóm dự án chịu trách nhiệm về tính xác thực của hồ sơ và kết quả xét chọn.

Các dự án năm nay thuộc 5 lĩnh vực: Công nghiệp, chế tạo, trí tuệ nhân tạo (AI), STEM; Nông nghiệp, môi trường, năng lượng; Giáo dục, văn hóa, du lịch, tài chính; Y tế, sức khỏe, đời sống; Kinh doanh tạo tác động xã hội.

Với định hướng “làm thật - thi thật”, ban tổ chức ưu tiên các dự án có sản phẩm mẫu, kết quả thử nghiệm, phản hồi của người dùng hoặc đối tác, tài liệu kỹ thuật và dữ liệu triển khai; hạn chế cách làm chỉ tập trung vào trình bày. Đồng thời, ban tổ chức cũng yêu cầu tăng tính nhất quán giữa hồ sơ, minh chứng và thuyết trình; đề cao vai trò thực chất của các thành viên dự án.

Theo báo cáo của các cơ sở giáo dục, địa phương, năm học 2025 - 2026 hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp được lan tỏa, thu hút và đạt được những kết quả nhất định. Tại các cơ sở giáo dục, năm học 2025 - 2026 có khoảng 8.000 - 8.500 hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, thu hút gần 5 triệu lượt học sinh, sinh viên tham gia. Trong năm học này, trên 20.000 dự án, ý tưởng được hỗ trợ, ươm tạo. Trong đó, có trên 5.000 dự án có kết quả đầu ra (thử nghiệm, hợp tác, giải thưởng, doanh thu).

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Tôi là Nguyễn Ngọc Vân Trang, từ năm 2 tuổi đã bị chẩn đoán điếc sâu hai tai. Nhìn lại mình, tôi thường nhớ về nỗi niềm khi tôi sinh ra, lớn lên, rồi học cách trưởng thành theo một cách riêng, không có khả năng nghe âm thanh như mọi người.

Từ lúc sinh ra, tôi đã sống trong một thế giới hoàn toàn yên lặng. Với ba mẹ, đó là một cú sốc lớn. Và từ khoảnh khắc đó, hành trình của tôi không còn là của riêng tôi, mà trở thành hành trình của cả gia đình đi tìm lại âm thanh cho con.

4 tuổi, tôi bắt đầu đeo máy trợ thính và tham gia can thiệp sớm. Khi còn nhỏ, tôi chưa thể hiểu hết những gì mình trải qua, chỉ biết mỗi ngày là những lần tập nghe, tập nói, lặp đi lặp lại từng âm thanh rất nhỏ. Lớn lên, tôi mới hiểu rằng phía sau những tiến bộ tưởng như bình thường ấy là cả một quá trình kiên trì lặng lẽ của ba mẹ.

Những năm đi học không dễ dàng. Tôi luôn ngồi bàn đầu để nhìn khẩu hình thầy cô, cố gắng hiểu bài bằng quan sát. Nhưng không phải lúc nào tôi cũng theo kịp. Có những lúc tôi cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau, trong khi mọi người vẫn tiếp tục tiến về phía trước. Tôi trở nên ít nói, dè dặt, sợ sai và dần thu mình lại.

Lên THCS, bài học nhanh hơn, lượng kiến thức nhiều hơn, trong khi khả năng nghe của tôi lại giảm dần. Tôi mệt mỏi, áp lực và từng nghĩ đến việc dừng lại.

Nhưng ba mẹ vẫn luôn ở đó, không cho phép tôi bỏ cuộc. Và rồi tôi được cấy ốc tai điện tử Cochlear của Úc - một cơ hội để tiếp tục hành trình của mình.

Ngày bật máy lần đầu, đó là một thế giới âm thanh lạ lẫm. Tôi phải học lại cách nghe: từng giọng nói, tiếng động trong cuộc sống đều cần nhận diện lại hết. Có những ngày tôi rất mệt, thậm chí muốn buông bỏ vì quá khó khăn.

Nhưng tôi hiểu rằng nếu mình dừng lại, tất cả những cố gắng trước đó cũng sẽ dừng theo. Không có phép màu nào xảy ra trong một ngày. Chỉ có những ngày rất bình thường, tôi kiên trì thêm một chút, cố gắng thêm một chút, để từng bước chạm lại thế giới âm thanh của mình.

Lên THPT, áp lực học tập và cuộc sống có những lúc khiến tôi tưởng như không thể ráng thêm. Nhưng nhờ sự đồng hành của thầy cô, sự giúp đỡ của bạn bè và niềm tin từ gia đình, tôi dần học cách đứng dậy.

Trong quá trình đi bệnh viện và gặp gỡ những người có hoàn cảnh tương tự, tôi nhận ra một điều rất rõ ràng: không phải ai cũng có cơ hội giống mình.

Có người vì điều kiện kinh tế mà không thể cấy ốc tai điện tử, đành chấp nhận việc nghe - nói hạn chế. Có người thiếu thông tin nên đi sai hướng từ đầu. Có những điều nhỏ không được can thiệp sớm khiến việc hòa nhập khó khăn hơn rất nhiều.

Từ đó, tôi nhìn mọi thứ bằng góc nhìn của một người trong cuộc. Tôi hiểu rằng điều khiến một người bị bỏ lại phía sau không chỉ nằm ở khiếm khuyết, mà còn ở cơ hội, thông tin và sự hỗ trợ đúng lúc.

Người khuyết tật không cần sự thương hại, mà cần sự thấu hiểu, sự đồng hành và một cơ hội công bằng để được khẳng định giá trị bản thân.

Chính nhận thức đó đã đưa tôi đến với ngành công tác xã hội. Trong suốt 4 năm đại học, tôi luôn phải tự nhắc mình đã đi được xa thì không có lý do gì buông tay. Và rồi tôi đã tốt nghiệp. Đó không chỉ là một tấm bằng, mà còn là sự trưởng thành và một niềm tin vững vàng vào chính mình.

Tôi mong mình và mọi người xung quanh có thể trở thành một người mang lại niềm tin cho người yếu thế, để không ai phải lặng lẽ dừng lại giữa chừng chỉ vì họ thiếu cơ hội, thiếu sự thấu hiểu.

Mong xã hội sẽ quan tâm nhiều hơn và có những chính sách thiết thực hơn dành cho người câm điếc, như tăng cường đào tạo ngôn ngữ ký hiệu trong trường học và cộng đồng; hỗ trợ phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu tại các cơ quan hành chính, bệnh viện; xây dựng thêm các kênh thông tin và dịch vụ công thân thiện với người khiếm thính; tặng máy trợ thính và ốc tai điện tử, đồng thời tạo nhiều cơ hội việc làm phù hợp để người câm điếc có thể tự tin hòa nhập và phát triển.

Người câm điếc rất mong có một cuộc đời có nhiều tiếng động của sự ấm áp, có ốc tai, có giảng đường, có hướng dẫn và cơ hội phấn đấu.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ