Ngày 18-4, Trường đại học Luật TP.HCM tổ chức hội thảo quốc tế “Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số từ khía cạnh pháp lý”, thu hút nhiều đại biểu các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp tại TP.HCM và cả nước.
Phát biểu khai mạc, GS.TS Đỗ Văn Đại – Phó hiệu trưởng Trường đại học Luật TP.HCM – thông tin hội thảo không đi tìm định nghĩa dữ liệu cá nhân là gì, phân loại ra sao, mà thông qua các kinh nghiệm của nước ngoài và thực tiễn tại Việt Nam đi sâu trả lời câu hỏi: Làm thế nào để bảo vệ dữ liệu cá nhân hiệu quả?
TS Trần Thanh Thảo (Trường đại học Luật TP.HCM) chỉ rõ tại Việt Nam chưa có các tội danh riêng đối với dữ liệu cá nhân, trong khi Bộ luật Hình sự hiện hành đã quy định 9 tội phạm riêng biệt. Từ đó ông Thảo đề xuất bổ sung các quy định, thiết kế theo hướng bao quát toàn bộ vòng đời của dữ liệu, từ thu thập, ghi nhận, lưu trữ, xử lý, sử dụng, chia sẻ hoặc công bố, chuyển giao cho đến xóa, hủy hoặc khử nhận dạng dữ liệu.
Bên cạnh đó cần dựa trên tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi để xác định trách nhiệm hình sự, thay vì quy định dấu hiệu hậu quả là bắt buộc để cấu thành tội phạm.
TS Trần Thị Thu Hà (Trưởng bộ môn Luật Hành chính, Khoa Luật hành chính – Nhà nước, Trường đại học Luật TP.HCM) chỉ ra thêm Việt Nam chưa có một nghị định chuyên biệt về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực vi phạm dữ liệu cá nhân. Bản chất các quy định hiện hành còn phân tán, chủ yếu tiếp cận dưới khái niệm “thông tin cá nhân”.
Từ kinh nghiệm các nước, PGS.TS Phan Hoài Nam (Phó trưởng khoa luật quốc tế, Trường đại học Luật TP.HCM) đề xuất các kiến nghị liên quan đến cải thiện các quy định xác định thiệt hại và mở rộng phạm vi trách nhiệm của bên kiểm soát và bên xử lý dữ liệu cá nhân. Đặc biệt là vấn đề chấp nhận sự thỏa thuận liên quan đến bồi thường thiệt hại ước tính, chế tài đối với các vi phạm.
PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa (Trưởng khoa luật hình sự, Trường đại học Luật TP.HCM) cho biết pháp luật Việt Nam về quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân ghi nhận chủ thể dữ liệu có một hệ thống quyền cơ bản, quan trọng. Tuy nhiên theo bà Hoa, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.
Cụ thể, xây dựng một cơ chế độc lập về việc tiến hành khởi kiện tập thể trước hiện trạng các vi phạm dữ liệu thường ảnh hưởng đến nhiều người, trong khi thiệt hại của từng người khó xác định và không đủ lớn để khởi kiện riêng lẻ.
Ngoài ra nghiên cứu bổ sung quyền được thông báo về vi phạm dữ liệu cá nhân và các biện pháp khắc phục cho chính chủ thể dữ liệu, thay vì chỉ giới hạn ở cơ quan quản lý nhà nước.
TS Nguyễn Thị Ánh Hồng (Trưởng bộ môn luật hình sự, khoa luật hình sự, Trường đại học Luật TP.HCM) cũng nêu một số giải pháp tăng cường trách nhiệm của các bên liên quan. Trong đó tăng cường nghĩa vụ công khai, minh bạch trong quản lý dữ liệu. Quy định cụ thể trách nhiệm của các chủ thể trong các lĩnh vực đặc thù, nhạy cảm. Đồng thời tăng cường năng lực cho cơ quan thực thi, nâng cao nhận thức và trách nhiệm tuân thủ…
Ngày 16-4, Công an TP Huế cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố 2 bị can liên quan hoạt động cho vay lãi nặng trên không gian mạng với mức lãi suất lên đến hơn 530%/năm.
Hai bị can bị khởi tố gồm Nguyễn Ngọc Tuấn (35 tuổi, trú tỉnh Ninh Bình) và Phạm Huỳnh Thanh Trúc (24 tuổi, trú tỉnh Kiên Giang).
Theo cơ quan công an, trước đó qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, lực lượng chức năng phát hiện một nhóm sử dụng nhiều tài khoản Facebook để đăng bài quảng cáo cho vay góp ngày trên các hội, nhóm tại TP Huế.
Nhóm này sử dụng Zalo để liên hệ với người vay, sau đó hẹn gặp trực tiếp tại các quán cà phê nhằm thỏa thuận về số tiền, lãi suất và phương thức trả góp.
Kết quả điều tra ban đầu cho thấy với khách vay lần đầu, nhóm này thu phí hồ sơ 15% trên tổng số tiền vay (trừ trực tiếp vào tiền giải ngân), các lần vay sau mức phí là 10%. Hằng ngày, người vay phải chuyển tiền góp vào tài khoản ngân hàng do nhóm trên chỉ định.
Trường hợp chậm trả, Tuấn và Trúc liên tục nhắn tin, gọi điện với lời lẽ đe dọa, gây áp lực buộc người vay thanh toán. Đáng chú ý, có trường hợp lãi suất lên đến 530,91%/năm, cao gấp hơn 26 lần mức lãi suất tối đa theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Dưới sự chỉ đạo của Ban giám đốc Công an TP Huế, Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã triển khai các biện pháp nghiệp vụ, thu thập tài liệu, chứng cứ, làm rõ vai trò của các đối tượng liên quan.
Căn cứ kết quả điều tra, cơ quan công an đã khởi tố vụ án "cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự", đồng thời khởi tố Trúc và Tuấn theo khoản 2, điều 201 Bộ luật Hình sự. Vụ án đang được tiếp tục điều tra mở rộng.
Sáng 18/4, tại lễ kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống lực lượng cảnh sát hình sự (18/4/1946), Thủ tướng Lê Minh Hưng thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho lực lượng cảnh sát hình sự; Huân chương chiến công hạng Nhất cho Cục Cảnh sát hình sự Bộ Công an.
Thủ tướng cũng trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho 6 tập thể, cá nhân trrong đó có Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội, Phòng Trọng án Cục Cảnh sát hình sự và tập thể Phòng Cảnh sát hình sự Công an Hà Nội.
Trước tình hình tội phạm đang ngày càng phức tạp với thủ đoạn tinh vi, ẩn danh, xuyên biên giới, sử dụng công nghệ cao, Thủ tướng yêu cầu không chỉ "điều tra giỏi, phá án nhanh" mà còn phải dự báo, tham mưu trúng. Lực lượng cảnh sát hình sự cần đổi mới mạnh mẽ tư duy để vừa phòng ngừa, trấn áp tội phạm, vừa tạo thuận lợi tối đa cho phát triển kinh tế - xã hội; kịp thời tham mưu hoàn thiện chính sách để không có kẽ hở cho tội phạm hoạt động.
Người đứng đầu Chính phủ đề nghị, lực lượng cảnh sát hình sự phải "làm đến nơi đến chốn, đo lường bằng kết quả cụ thể", lấy phòng ngừa là cơ bản; kiên quyết không để bị động, bất ngờ trước mọi loại hình tội phạm, kể cả tội phạm sử dụng công nghệ cao.
"Người chiến sĩ cảnh sát hình sự phải có trái tim nóng yêu dân, thương dân, bảo vệ dân; có cái đầu lạnh để tỉnh táo, khách quan, thượng tôn pháp luật, nhân văn; có bàn tay sạch để giữ vững liêm chính, danh dự; có đôi chân vững chắc để bám địa bàn, bám thực tiễn; có trí tuệ mở để làm chủ công nghệ, pháp luật, ngoại ngữ", Thủ tướng nói.
Cuối cùng, Thủ tướng nói Đảng, Nhà nước và Nhân dân luôn "đặt niềm tin rất lớn" vào lực lượng công an nhân dân, trong đó có lực lượng cảnh sát hình sự. Ông thấy tên gọi "cảnh sát hình sự" mãi là niềm tin cậy của người dân, là sự nghiêm minh của pháp luật, "là nỗi khiếp sợ của cái ác, của tội phạm".
Sau thắng lợi Cách mạng tháng Tám năm 1945, ngày 18/4/1946, Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) ban hành Nghị định quy định về tổ chức bộ máy Việt Nam Công an vụ. Lực lượng Cảnh sát hình sự từ đó được hình thành.
Ngày 14/4, Trường, 48 tuổi, bị tổ trinh sát Công an tỉnh An Giang đón lỏng, bắt tại xã Châu Thành, TP Cần Thơ sau 10 ngày trốn chạy.
Nạn nhân là ông Nguyễn Văn Tuốl, 59 tuổi, sống một mình trong căn trọ gần sân bay Phú Quốc. Hôm 4/4, người dân phát hiện thi thể ông sau khi ngửi thấy mùi lạ từ phòng trọ.
Nạn nhân bị đâm gần 30 nhát. Hiện trường không tìm thấy hung khí, khu vực này khá vắng vẻ. Nạn nhân có mối quan hệ phức tạp, gây khó khăn cho công tác điều tra ban đầu.
Hàng chục mũi trinh sát truy lùng hung thủ
Vụ án gây hoang mang dư luận nên thiếu tướng Nguyễn Văn Hận, Giám đốc Công an tỉnh An Giang, chỉ đạo lập chuyên án.
Từ hiện trường, ban chuyên án thu được một con dao quéo và cán dao dính máu, bọc trong khăn tắm, vứt cách nơi xảy ra án mạng khoảng 200 m. Thượng tá Nguyễn Chí Nguyện, Trưởng phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh An Giang, cho biết các dấu vết trên hung khí cho thấy nghi phạm không thuộc nhóm người nghiện ma túy, hay lui tới nhà nạn nhân.
Một mũi điều tra dựng lại lộ trình di chuyển của ông Tuốl, xác định ngày 31/3, ông gặp một thanh niên lạ tại khu vực vòng xoay số 10, sau đó cả hai đi chung xe về phòng trọ.
Người dân nhận ra thanh niên này nhưng cho biết gã mới xuất hiện, không rõ lai lịch, nơi ở. Từ nguồn tin tố giác và hình ảnh thu thập được, công an xác định nghi phạm đã rời Phú Quốc bằng tàu cao tốc với thân phận giả.
Tiếp tục rà soát các mối quan hệ, trinh sát làm rõ nhân thân của Trường. Trong quá trình bỏ trốn, nghi phạm liên tục xóa dấu vết, từng về nhà ở Vị Thanh, TP Cần Thơ xin tiền người thân. Các mũi trinh sát sau đó khép chặt hướng di chuyển, đón lõng và bắt giữ.
Lời nhận tội còn nhiều 'điểm mờ'
Tại cơ quan điều tra, Trường khai mới quen ông Tuốl tại cửa hàng bán dưa ở khu vực vòng xoay số 10. Thời điểm đó, Trường mang theo dao quéo, dự định tìm một người có mâu thuẫn trước đó nhưng không gặp.
Sau khi quen, Trường nhận lời đến phòng trọ của ông Tuốl nhậu. Tại đây, hai người phát sinh quan hệ, ông Tuốl hứa cho 200.000 đồng nhưng không giữ lời. Trong lúc cãi vã, ông Tuốl dùng dao tấn công, Trường chống trả, dùng hung khí mang theo chém nhiều nhát.
Gây án xong, nghi phạm thay quần áo, vứt hung khí trên đường bỏ trốn.
