Iran có thể đóng lại eo biển Hormuz nếu Mỹ duy trì lệnh phong tỏa các cảng của nước này, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo ngày 18-4.
Trong bài đăng trên mạng xã hội X, ông Ghalibaf cho biết “eo biển Hormuz sẽ không còn mở” nếu Washington tiếp tục siết chặt các biện pháp kiểm soát hàng hải đối với Iran. Ông cũng nhấn mạnh việc qua lại tuyến đường huyết mạch này sẽ phụ thuộc vào sự cho phép của Tehran.
Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh tín hiệu trái chiều từ hai phía về tình trạng của eo Hormuz, sau thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày do Mỹ làm trung gian giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon có hiệu lực ngày 17-4.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trước đó cho biết eo biển vẫn “mở hoàn toàn” cho tàu thương mại trong thời gian đình chiến.
Tuy nhiên Tổng thống Trump khẳng định lệnh phong tỏa của Mỹ đối với tàu đến các cảng Iran vẫn duy trì cho đến khi đạt được thỏa thuận toàn diện.
Quân đội Mỹ có thể duy trì lệnh phong tỏa các tàu ra vào cảng Iran tại eo biển Hormuz “trong thời gian cần thiết”, theo Đô đốc Bradley Cooper, Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM)
Phát biểu với báo giới ngày 17-4, ông Cooper cho biết lực lượng Mỹ đang giám sát toàn bộ các cảng Iran, bao gồm trinh sát từ trên không bằng máy bay không người lái MQ-9 và máy bay tuần tra biển P-8. “Chúng tôi có thể duy trì chiến dịch này lâu dài”, ông nhấn mạnh.
Trước đó, Tổng thống Donald Trump cho biết Iran đã đồng ý mở lại eo biển Hormuz, nhưng khẳng định lệnh phong tỏa hải quân vẫn sẽ tiếp tục áp dụng riêng với Iran cho đến khi thỏa thuận giữa hai bên “hoàn tất 100%”.
Theo phía Mỹ, chưa có tàu nào của nước này bị tấn công kể từ khi chiến dịch bắt đầu ngày 13-4. Tính đến ngày 18-4, đã có 19 tàu tìm cách vượt phong tỏa nhưng đều quay đầu sau khi nhận cảnh báo.
Ông Cooper cũng cho biết Mỹ đang tiến hành rà phá thủy lôi do Iran thả xuống, và đánh giá số lượng này vẫn “trong khả năng xử lý”.
Lực lượng Hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vừa công bố các điều kiện mới đối với tàu thuyền muốn đi qua eo biển Hormuz, Đài CNN đưa tin ngày 18-4.
Trong thông báo đăng trên mạng xã hội X, IRGC nêu rõ mọi hoạt động quá cảnh đều phải được lực lượng này cho phép. Các tàu dân sự chỉ được phép di chuyển theo tuyến đường do Iran chỉ định, trong khi tàu quân sự vẫn bị cấm hoàn toàn.
IRGC mô tả đây là một “trật tự mới” phù hợp với các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn hiện tại.
Đáng chú ý, một số nội dung trong tuyên bố này không trùng khớp với phát biểu trước đó của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, khi ông tuyên bố eo biển Hormuz sẽ “hoàn toàn được mở” đối với tất cả tàu thương mại, miễn là trong thời gian ngừng bắn có hiệu lực.
Tổng thống Joseph Aoun cho biết Lebanon đang bước vào một “giai đoạn mới” hướng tới các thỏa thuận lâu dài, sau khi lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và lực lượng Hezbollah có hiệu lực từ ngày 17-4.
Trong bài phát biểu trước người dân vào cùng ngày, ông nhấn mạnh Lebanon sẽ không còn là “chiến trường cho bất kỳ ai”, khẳng định đất nước đang chuyển từ duy trì ngừng bắn sang xây dựng các thỏa thuận bền vững nhằm bảo vệ chủ quyền và sự thống nhất lãnh thổ.
Ông Aoun cho biết chính phủ đã “giành lại quyền quyết định” sau gần nửa thế kỷ, trong bối cảnh Beirut gần đây có những động thái cứng rắn với Hezbollah, bao gồm cam kết giải giáp lực lượng này.
Tổng thống cũng khẳng định các cuộc đàm phán trực tiếp với Israel không phải là sự nhượng bộ, mà là bước đi cần thiết để chấm dứt vòng xoáy xung đột kéo dài nhiều thập kỷ.
Nhiều vụ nổ được ghi nhận tại miền nam Lebanon ngày 18-4, trong bối cảnh các hãng tin địa phương cho biết binh sĩ Israel đang phá hủy nhà cửa tại những thị trấn biên giới mà họ vẫn kiểm soát, bất chấp lệnh ngừng bắn vừa có hiệu lực, Đài Al Jazeera đưa tin.
Theo các nguồn tin này, hoạt động phá dỡ diễn ra tại nhiều khu dân cư, làm dấy lên lo ngại về khả năng người dân không thể quay trở lại nhà sau xung đột.
Một số quan chức Israel trước đó công khai cho biết mục tiêu là phá hủy các thị trấn nhằm ngăn cư dân hồi hương, tương tự chiến thuật từng được áp dụng tại Gaza.
Hôm 9-4, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã công bố lệnh ngừng bắn kéo dài 32 giờ với Ukraine, nhân dịp lễ Phục sinh Chính Thống giáo.
Theo Hãng thông tấn Tass của Nga, quân đội Nga sẽ dừng các hoạt động quân sự theo mọi hướng kể từ 16h ngày 11-4 giờ Matxcơva (tức 20h cùng ngày giờ Việt Nam) đến hết ngày 12-4. Tuy nhiên, quân đội phải duy trì sẵn sàng đáp trả trong trường hợp bị tấn công.
Hãng tin AP dẫn lời người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov mô tả đây là biện pháp "nhân đạo", song tiếp tục nhấn mạnh Nga theo đuổi một giải pháp toàn diện dựa trên các yêu cầu lâu dài của nước này.
Trước khi ông Putin ra quyết định như trên, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đề xuất hai nước ngưng bắn nhân lễ Phục sinh. Sau khi có quyết định từ ông Putin, ông Zelensky tuyên bố Ukraine sẵn sàng có động thái ngừng bắn tương tự. Ông nhấn mạnh người dân "cần một lễ Phục sinh không có đe dọa và một bước tiến thực sự tiến tới hòa bình".
Bên cạnh ngừng bắn, hai nước cũng đã trao đổi về khả năng trao trả tù binh nhân dịp này.
Trước thềm ngừng bắn, Nga và Ukraine tiếp tục cáo buộc nhau tiến hành không kích.
Giới chức thành phố cảng Odessa của Ukraine tố các máy bay không người lái (drone) của Nga đã tấn công vào rạng sáng 11-4, khiến ít nhất 2 người thiệt mạng và 2 người khác bị thương, đồng thời khiến các tòa chung cư và một trường mẫu giáo bị hư hại.
"Thỏa thuận với Iran vẫn chưa hoàn tất bởi Tổng thống Donald Trump thực sự muốn đạt được thỏa thuận mà theo đó Iran không có vũ khí hạt nhân, không bảo trợ cho các nhóm vũ trang, đồng thời người dân Iran có thể phát triển và thịnh vượng, hòa nhập vào nền kinh tế toàn cầu. Và đó chính là điều kiện trao đổi mà Tổng thống đưa ra", Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói trong một sự kiện ở Athens, bang Georgia ngày 14/4.
Ông Vance, người dẫn đầu các cuộc đàm phán với phía Iran tại Pakistan cuối tuần qua, bày tỏ tin tưởng rằng Tehran cũng "muốn đạt được thỏa thuận", bất chấp hàng thập kỷ "mất lòng tin" giữa hai nước.
"Tôi cảm thấy rất lạc quan về tình hình hiện tại. Tổng thống không muốn đạt được thỏa thuận nhỏ, mà hướng đến thỏa thuận lớn. Chúng tôi sẽ tiếp tục đàm phán và cố gắng đạt được điều đó. Tôi sẽ nỗ lực cho mục tiêu này", ông Vance cho hay.
Tuy nhiên, Phó tổng thống Mỹ cũng thừa nhận sự thiếu tin tưởng giữa Washington và Tehran không thể được giải quyết trong thời gian ngắn.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran sẽ hết hiệu lực trong một tuần nữa. Tổng thống Trump hôm 14/4 nói với New York Post rằng vòng đàm phán mới với Iran có thể diễn ra ở Pakistan "trong hai ngày tới".
Phó tổng thống Vance dự kiến vẫn dẫn đầu phái đoàn Mỹ nếu vòng đàm phán thứ hai diễn ra. Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của ông Trump, Jared Kushner, cũng sẽ góp mặt.
Mỹ và Iran đã đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan hôm 11/4, với sự tham gia của nước chủ nhà. Hai bên cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 12/4 nói sẵn sàng chấp nhận "thỏa thuận cân bằng và công bằng" nhằm đảm bảo hòa bình cũng như an ninh lâu dài trên toàn khu vực. Tuy nhiên, ông cho rằng trở ngại chủ chốt hiện nay trong nỗ lực đàm phán là "tiêu chuẩn kép" từ phía Mỹ, đồng thời nhấn mạnh một thỏa thuận chỉ có thể đạt được nếu Washington "tuân thủ các khuôn khổ pháp lý quốc tế".
Trong khi đó, ông Vance tuyên bố việc có tiếp tục đàm phán trực tiếp hay không tùy thuộc vào Iran. "Chúng tôi cần họ cam kết dứt khoát không phát triển vũ khí hạt nhân", ông nói.
Hãng thông tấn Reuters hôm 5/4 dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các binh sĩ đặc nhiệm nước này đã trải qua nhiều giờ căng thẳng khi phải chờ đợi máy bay dự bị đến đón, sau khi hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J Commando II gặp trục trặc kỹ thuật và không thể cất cánh từ sân bay dã chiến ở Iran.
"Nếu có khoảnh khắc nào khiến chúng tôi phải thốt lên 'trời đất ơi' thì chính là lúc đó", quan chức Mỹ cho hay, đồng thời ca ngợi giới chỉ huy vì đã đưa ra quyết định nhanh chóng giúp cứu vãn tình thế.
Nhằm giải cứu sĩ quan điều khiển vũ khí của tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran hôm 3/4, khoảng 100 đặc nhiệm Mỹ đã bí mật xâm nhập sâu vào lãnh thổ đối phương trong đêm, rồi leo lên ngọn núi cao hơn 2.000 m để tiếp cận mục tiêu. Phi công và đặc nhiệm Mỹ sau đó rút về điểm tập kết trước bình minh, sẵn sàng lên vận tải cơ để rút lui.
Hai chiếc MC-130J gặp sự cố khiến toàn bộ chiến dịch đối mặt nguy cơ đổ vỡ. Các chỉ huy sau đó ra quyết định mạo hiểm là triển khai thêm máy bay dự bị vào Iran để sơ tán quân nhân ra ngoài theo từng đợt.
Canh bạc này đã thành công và lực lượng Mỹ rút khỏi Iran an toàn. Trước khi rời đi, họ đã phá hủy tổng cộng 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J bị hư hỏng và 4 trực thăng, để ngăn Iran tiếp cận thiết bị quân sự nhạy cảm, theo quan chức Mỹ.
Con số này nhiều hơn thông tin ban đầu, khi New York Times nói rằng chỉ có hai vận tải cơ bị bỏ lại. Reuters không nêu lý do các trực thăng bị lực lượng Mỹ phá hủy trước khi rời đi.
Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin.
Hình ảnh hiện trường do truyền thông Iran công bố cho thấy ít nhất hai xác trực thăng AH/MH-6 Little Bird, bên cạnh phi cơ MC-130J. Hai mẫu này lần lượt có giá 2-7 triệu USD và khoảng 114 triệu USD mỗi chiếc. Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của phi cơ MC-130J, nên nhiều khả năng đã được chở theo khi làm nhiệm vụ giải cứu.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. "Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ", chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Lầu Năm Góc cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng đã hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Phạm Giang (Theo Reuters, New York Post, War Zone)
