Từ ngày 1-7, Việt Nam sẽ bắt đầu kiểm định khí thải đối với xe máy đang lưu hành tại Hà Nội và TP.HCM theo Quyết định số 13/2026. Lộ trình tiếp tục mở rộng ra các đô thị lớn từ năm 2028 và dự kiến áp dụng tại 28 tỉnh, thành vào năm 2030.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia có cách tiếp cận linh hoạt hơn, đặc biệt với xe máy – phương tiện chiếm tỉ trọng lớn tại các nước đang phát triển.
Thay vì kiểm định ngay từ đầu, không ít quốc gia lựa chọn miễn kiểm tra trong những năm đầu sử dụng, thậm chí không áp dụng kiểm định định kỳ đối với một số nhóm xe.
Tại Thái Lan, xe máy được miễn kiểm định trong 5 năm đầu kể từ khi đăng ký. Sau thời gian này, chủ xe phải kiểm tra định kỳ hằng năm khi gia hạn đăng ký. Nội dung kiểm tra bao gồm mức phát thải khí thải, tình trạng động cơ và các yếu tố an toàn cơ bản.
Indonesia cũng là một ví dụ đáng chú ý. Trên phạm vi toàn quốc, quốc gia này chưa áp dụng kiểm định khí thải định kỳ bắt buộc đối với xe máy cá nhân. Thay vào đó, xe được kiểm tra theo chu kỳ 5 năm khi gia hạn đăng ký, chủ yếu để xác nhận tính hợp pháp của xe.
Tuy nhiên, tại thủ đô Jakarta – nơi thường xuyên đối mặt với ô nhiễm không khí, chính quyền địa phương đã triển khai kiểm tra khí thải bắt buộc. Các xe trên 3 năm tuổi phải kiểm tra định kỳ, kèm theo chế tài xử phạt đối với xe không đạt tiêu chuẩn.
Không chỉ miễn trong vài năm đầu, một số quốc gia còn không yêu cầu kiểm định định kỳ đối với xe máy.
Tại châu Âu, quy định chung của Liên minh châu Âu (EU) không bắt buộc các nước thành viên phải kiểm định xe máy. Một số quốc gia như Phần Lan, Ireland hay Hà Lan hiện không áp dụng kiểm định định kỳ với loại phương tiện này.
Thay vì kiểm tra định kỳ, các nước này tập trung kiểm soát ngay từ khâu sản xuất thông qua các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt, kết hợp với kiểm tra ngẫu nhiên hoặc kiểm tra bên đường.
Nước Mỹ cũng áp dụng chính sách tương tự khi cho các bang các quyền tự quyết về vấn đề kiểm định. Nhiều bang không áp dụng kiểm định với xe máy như Alaska, Michigan, Minnesota, Mississippi, Texas…
Ở Nhật Bản, chính sách kiểm định được thiết kế theo dung tích động cơ. Xe máy trên 250cc phải tham gia hệ thống kiểm định “Shaken” với lần đầu sau 3 năm và sau đó định kỳ 2 năm/lần.
Trong khi đó, xe dưới 250cc – chiếm phần lớn thị trường – không phải kiểm định định kỳ. Tương tự châu Âu, chính phủ nước này kiểm soát khí thải chủ yếu thông qua tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt áp dụng cho nhà sản xuất.
Theo các chuyên gia, trong 3 – 5 năm đầu sử dụng, xe máy vẫn vận hành gần với trạng thái ban đầu do nhà sản xuất thiết kế. Các hệ thống như phun nhiên liệu, cảm biến oxy hay bộ chuyển đổi xúc tác vẫn hoạt động ổn định, giúp giảm thiểu phát thải.
Ngoài ra, xe mới ra thị trường thường phải đáp ứng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt như Euro 3, Euro 4 hoặc tương đương. Vì thế, việc kiểm định trong giai đoạn này được cho là ít mang lại hiệu quả môi trường, trong khi lại làm phát sinh chi phí và thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, sau khoảng 3 – 5 năm, các bộ phận bắt đầu hao mòn, hiệu suất giảm dần, mức phát thải tăng lên đáng kể. Đây cũng là lý do nhiều quốc gia lựa chọn mốc thời gian này để bắt đầu kiểm định.
Thực tế, thời gian gần đây các quốc gia châu Âu cũng xem xét việc kiểm định xe máy hằng năm, nhưng cuối cùng đã không được thông qua. Một trong những lý do khiến đề xuất này bị gác lại nằm ở thói quen sử dụng xe máy trong khu vực.
Người dân châu Âu hiểu rằng họ đang cầm lái một chiếc xe không có túi khí hay có cấu trúc bên ngoài đủ tốt để hấp thụ lực một khi có va chạm, do đó họ đặc biệt coi trọng vấn đề bảo dưỡng. Vô hình trung, điều này cũng giúp những chiếc xe máy giữ được mức độ phát thải gần tương đương khi mới ra mắt.
Thực tế quốc tế cho thấy không có một mô hình chung cho tất cả các quốc gia. Một số nước miễn kiểm định trong thời gian đầu, số khác miễn hoàn toàn, trong khi nhiều nơi áp dụng linh hoạt theo khu vực hoặc mức độ ô nhiễm. Điểm chung là các chính sách đều hướng tới việc cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ môi trường, chi phí xã hội và năng lực hệ thống kiểm định.
Tại bang Colorado (Mỹ), một hệ thống camera giao thông giám sát tốc độ hoàn toàn mới đang được triển khai trên tuyến cao tốc I-25, khiến các ứng dụng cảnh báo như Waze hay mẹo "giảm tốc trước camera rồi tăng ga" gần như không còn tác dụng.
Khác với camera truyền thống chỉ ghi nhận tốc độ tại một điểm, hệ thống mới sử dụng 8 camera đặt dọc theo tuyến đường, ghi lại hình ảnh và thời gian xe đi qua nhiều vị trí khác nhau. Từ đó cơ quan chức năng tính toán tốc độ trung bình trên toàn bộ quãng đường dài khoảng 6 dặm (gần 10km).
Nếu tốc độ trung bình vượt quá giới hạn 65mph (khoảng 105km/h) hơn 10mph (16km/h), chủ phương tiện sẽ nhận mức phạt nguội 75 USD (2 triệu đồng) qua đường bưu điện.
Điều này đồng nghĩa với việc các tài xế không thể "lách luật" bằng cách giảm tốc khi đến gần camera rồi lại tăng tốc sau đó. Muốn tránh bị phạt, người lái buộc phải duy trì tốc độ đúng quy định trong suốt khu vực bị giám sát.
Hệ thống được áp dụng tại đoạn thi công làn cao tốc phía bắc trên I-25, nối giữa Mead và Berthoud, nơi đang diễn ra hàng loạt hạng mục như mở rộng làn, gia cố lề đường, xây lại cầu và chỉnh tuyến đường. Dự án dự kiến kéo dài đến năm 2028.
Theo Sở Giao thông vận tải Colorado (CDOT), chỉ trong giai đoạn cảnh báo từ ngày 1-3, hơn 4.100 thông báo đã được gửi đến các tài xế vi phạm. Đáng chú ý, số trường hợp chạy quá tốc độ trong khu vực này đã giảm tới 90%.
Đại diện CDOT cho biết mục tiêu chính của hệ thống không phải để xử phạt, mà nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông. "Chạy quá tốc độ vẫn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tai nạn và tử vong. Giữ tốc độ an toàn có thể cứu sống con người", kỹ sư trưởng Keith Stefanik nhấn mạnh.
Các camera không được lắp đặt bí mật. Biển cảnh báo về khu vực giám sát tự động được đặt trước ít nhất 300 feet (khoảng 90m), giúp tài xế nhận biết rõ ràng.
Đáng chú ý, đây là hình thức xử phạt dân sự, không bị trừ điểm bằng lái và có thể không ảnh hưởng đến phí bảo hiểm. Tuy nhiên tại một số nơi ở Mỹ, nhiều tài xế vẫn có xu hướng phớt lờ các mức phạt dạng này, chờ xem cơ quan chức năng có thực thi nghiêm hay không.
Một vụ tranh chấp liên quan đến đỗ xe chắn đường tại Kuala Lumpur (Malaysia) đang thu hút sự chú ý lớn trên mạng xã hội, khi diễn biến liên tục thay đổi với nhiều ý kiến trái chiều từ cộng đồng mạng.
Sự việc xảy ra hôm 31-3 tại khu vực Wangsa Maju. Một phụ nữ tên Ayu Noor Siah cho biết cô không thể lùi xe ra khỏi chỗ đỗ vì bị một chiếc Perodua Ativa chắn phía sau, không thấy tài xế hay chủ xe.
Dù đã liên tục bấm còi vì cần đi đón con, người phụ nữ vẫn không nhận được phản hồi. Sau khoảng thời gian dài cô chờ đợi dưới trời nắng, một nhóm đàn ông từ văn phòng gần đó đã đến hỗ trợ, cùng nhau nhấc chiếc xe chắn đường sang vị trí khác để giải phóng lối đi.
Những người đàn ông khiêng chiếc xe đỗ chắn đường ở Kuala Lumpur để giúp một phụ nữ bị mắc kẹt hơn một giờ - Video: Telus Malaysia
Toàn bộ sự việc được ghi lại và nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều người bày tỏ sự cảm thông với người mẹ, cho rằng cô đã phải chờ đợi quá lâu chỉ vì hành vi đỗ xe thiếu ý thức.
Tuy nhiên diễn biến trở nên phức tạp khi chiếc xe bị khiêng được cho là đã trầy xước sơn. Chủ xe, một người gốc Ai Cập tên Mohamad, sau đó lên tiếng bày tỏ sự tức giận và đe dọa khởi kiện những người đã phát tán hình ảnh liên quan đến mình.
Đáng chú ý, người phụ nữ trong vụ việc sau đó đăng tải video xin lỗi, thừa nhận đã không kiểm soát được cảm xúc và gây hư hại phương tiện. Cô cũng cam kết chi trả toàn bộ chi phí sửa chữa cho chiếc xe.
"Do đoạn video lan truyền mạnh, tôi đã bị khiếu nại vì hành động của mình. Tôi xin lỗi và sẽ chịu trách nhiệm", cô chia sẻ.
Tuy nhiên lời xin lỗi này không nhận được sự đồng tình từ nhiều cư dân mạng. Không ít ý kiến cho rằng lỗi ban đầu thuộc về chủ xe vì đỗ chắn đường mà không để lại thông tin liên hệ.
Một số người cho rằng người phụ nữ đáng ra nên giữ lập trường, thậm chí có thể phản tố hành vi đỗ xe sai quy định. Bên cạnh đó, cũng có ý kiến chỉ trích hành vi của chủ xe là thiếu ý thức và "tự cho mình đặc quyền".
Vụ việc tiếp tục gây tranh cãi khi đặt ra câu hỏi về ý thức đỗ xe nơi công cộng và cách ứng xử khi xảy ra xung đột trong đời sống đô thị.
Tình huống giao thông: Học sinh nam phóng xe máy tốc độ khá cao trong khu dân cư đã không kịp xử lý khi thấy chiếc taxi đang quay đầu. Cậu đạp phanh gấp khiến xe lết bánh sau, trượt thẳng về phía trước, đâm sầm vào hông xe taxi.
Cú đâm mạnh khiến cậu học sinh bị lao về trước, đập đầu vào cửa kính ôtô rồi rơi xuống đường. Hiện chưa rõ thương vong và thiệt hại về tài sản.
Kỹ năng lái xe: Khi di chuyển trong khu dân cư, người điều khiển phương tiện cần hạn chế tốc độ phù hợp, chủ động quan sát từ xa. Khi giao phương tiện tốc độ cao như xe máy cho con, phụ huynh cần lưu ý về luật giao thông cũng như những kỹ năng lái xe cần thiết. Tuổi trẻ thường bị cuốn hút bởi tốc độ, nhưng không đủ kinh nghiệm và khả năng phán đoán, đọc hiểu tình huống cũng như chưa đủ trải nghiệm để hiểu hết về hậu quả.
