PGS.TS.BS Lâm Việt Trung, Phó giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy, bên lề hội nghị khoa học thường niên ngày 16/5, cho biết độ tuổi phát hiện ung thư thực quản thường từ trung niên trở lên, chủ yếu 50-70 tuổi. Tuy nhiên gần đây, bệnh viện ghi nhận nhiều trường hợp mắc bệnh sớm hơn, rải rác ở nhóm 30-40 tuổi.
Theo Globocan, ung thư thực quản đứng thứ 12 về số ca mắc mới tại Việt Nam với hơn 3.600 ca mỗi năm, nhưng xếp thứ 7 về số ca tử vong với gần 3.500 trường hợp. Trước đây, đa số bệnh nhân ung thư thực quản đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, đi khám khi xuất hiện triệu chứng rõ như nuốt nghẹn, nuốt khó hoặc không nuốt được do khối u phát triển trong lòng thực quản.
Gần đây, nhờ xu hướng khám sức khỏe định kỳ và tầm soát ngày càng phổ biến, nhiều ca được phát hiện sớm hơn, thậm chí ở giai đoạn tổn thương còn rất sớm. Điều này giúp tăng đáng kể cơ hội điều trị hiệu quả cho người bệnh.
Nguyên nhân gây ung thư thực quản hiện chưa rõ, thường liên quan nhiều yếu tố nguy cơ như lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, viêm dạ dày trào ngược mạn tính… Dấu hiệu nhận biết thường gặp nhất là nuốt nghẹn, nuốt vướng hoặc đột ngột sụt cân không giải thích được. Một số trường hợp bệnh nhân còn bị khàn tiếng do khối u chèn ép dây thần kinh quặt ngược thanh quản.
Theo phó giáo sư Trung, ung thư thực quản mang “tai tiếng” rất xấu vì hầu hết bệnh nhân tử vong trong vòng 1-2 năm. Hiện nay, nhờ những tiến bộ khoa học kỹ thuật, tiên lượng bệnh đã tốt hơn rất nhiều. Với ung thư sớm, cơ hội sống còn sau 5 năm lên đến 95%. Ở giai đoạn tiến triển, tỷ lệ này đạt mức trung bình 60-70%.
Sự thay đổi này đến từ phác đồ điều trị đa mô thức, bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, kết hợp các phương pháp mới như điều trị miễn dịch và nhắm trúng đích. Bệnh nhân có thể được hóa trị tân hỗ trợ trước mổ, áp dụng chương trình phục hồi sớm (ERAS) để nâng đỡ thể trạng, điều trị bệnh nền đạt mức tối ưu nhất trước khi lên bàn mổ.
Phẫu thuật thực quản vẫn là can thiệp phức tạp với các biến chứng phổ biến như xì rò miệng nối, viêm phổi, chảy máu, đi kèm tỷ lệ tử vong cao. Dù phẫu thuật nội soi vẫn là tiêu chuẩn, sự bùng nổ của phẫu thuật robot đang mang lại hiệu quả tích cực. Robot đáp ứng được nhu cầu trong những phẫu thuật vùng khó, đòi hỏi kỹ thuật cao như nạo hạch kỹ và giữ lại thần kinh quặt ngược. Khả năng phân tích tinh tế, tỉ mỉ của robot giúp phẫu thuật viên như được nâng cao khả năng và nối dài cánh tay, giúp ca mổ hoàn hảo hơn.
Ung thư thực quản xuất phát từ niêm mạc (ung thư biểu mô), nên cách tầm soát tốt nhất hiện nay là nội soi tiêu hóa trên để phát hiện sự bất thường. Bác sĩ kỳ vọng thời gian tới Việt Nam sẽ có các chương trình tầm soát quốc gia về tiêu hóa định kỳ mỗi năm cho người trên 50 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ, tương tự Nhật Bản hay Hàn Quốc, giúp tăng tỷ lệ phát hiện sớm và giảm gánh nặng điều trị.
Bác sĩ khuyến cáo cách phòng bệnh quan trọng nhất là duy trì lối sống lành mạnh. Người dân cần hạn chế rượu bia, bỏ hút thuốc lá, tăng cường thể dục, đảm bảo dinh dưỡng và kết hợp khám sức khỏe định kỳ.
Phát hiện này dựa trên nghiên cứu đã phân tích hơn 15.000 mẫu tinh dịch của nam giới trong độ tuổi từ 18 - 45 tại Đan Mạch và bang Florida (Mỹ), theo trang LiveScience ngày 14-4.
Cụ thể, nhóm nghiên cứu nhận thấy số lượng tinh trùng có khả năng di chuyển hiệu quả, yếu tố quan trọng trong quá trình thụ tinh, đạt đỉnh vào tháng 6 và 7, trong khi mức thấp nhất rơi vào tháng 12 và 1.
Xu hướng này xuất hiện nhất quán ở cả hai khu vực nghiên cứu, cho thấy đây có thể là một hiện tượng sinh học phổ biến.
Tuy nhiên nguyên nhân của sự thay đổi này không hoàn toàn rõ ràng.
Dù nhiều người cho rằng nhiệt độ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tinh trùng, song nghiên cứu lại không tìm thấy mối liên hệ đáng kể giữa nhiệt độ môi trường và các chỉ số tinh dịch.
Thay vào đó, các nhà khoa học cho rằng những yếu tố liên quan đến lối sống như chế độ ăn uống, mức độ vận động hoặc thời gian tiếp xúc với ánh nắng có thể đóng vai trò quan trọng.
Một giả thuyết khác cho rằng đây có thể là "dấu vết tiến hóa" từ quá khứ.
Ở nhiều loài động vật, chu kỳ sinh sản thường được điều chỉnh để con non ra đời vào mùa xuân - thời điểm điều kiện sống thuận lợi hơn. Nếu tinh trùng đạt chất lượng cao nhất vào mùa hè, điều này có thể làm tăng khả năng sinh con vào mùa xuân năm sau.
Tuy nhiên ở con người hiện đại, tác động này được cho là không còn rõ rệt do khả năng thích nghi tốt với môi trường quanh năm.
Dù vậy các chuyên gia nhấn mạnh rằng sự khác biệt theo mùa là khá nhỏ và có thể không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản thực tế.
Ngoài ra nghiên cứu cũng ghi nhận chất lượng tinh trùng cao nhất ở nam giới trong độ tuổi 30 và thấp hơn ở nhóm dưới 25 tuổi hoặc trên 40 tuổi.
Nhìn chung, phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu mới về vai trò của môi trường và lối sống đối với sức khỏe sinh sản, nhưng vẫn cần thêm nhiều bằng chứng để xác định tác động thực tế đối với việc thụ thai.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Reproductive Biology and Endocrinology.
Thực chất, việc thức giấc lúc 3 giờ sáng lại xuất phát từ cơ chế sinh học tự nhiên của cơ thể. Khi tình trạng này lặp lại nhiều ngày, đó là dấu hiệu cho thấy có thể nhịp sống của bạn đang bị xáo trộn, theo tờ Hindustan Times (Ấn Độ).
Ông Amir Khan, bác sĩ tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), cho biết cơ thể vận hành theo chu kỳ ngày đêm của hormone cortisol. Hormone này tăng và giảm theo từng thời điểm trong ngày, giúp điều chỉnh trạng thái tỉnh táo và nghỉ ngơi.
Cortisol tăng cao vào buổi sáng để giúp cơ thể tỉnh táo. Khi đêm xuống, mức hormone này giảm dần để cơ thể thư giãn và dễ ngủ. Chu kỳ lên xuống này diễn ra tự nhiên và giữ vai trò quan trọng đối với chất lượng giấc ngủ.
Nếu chu kỳ này bị lệch, giấc ngủ sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt. Cơ thể không thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn, dẫn đến việc tỉnh giấc giữa đêm.
Ông Khan cho biết căng thẳng là nguyên nhân chính khiến cortisol không giảm vào ban đêm.
Khi mức hormone này duy trì ở mức cao, cơ thể luôn trong trạng thái tỉnh táo, gây khó ngủ và ngủ không sâu.
Vào khoảng 3 - 4 giờ sáng, cortisol tự nhiên bắt đầu tăng trở lại để chuẩn bị cho việc thức dậy. Đây là quá trình bình thường của cơ thể. Tuy nhiên, khi cortisol đã cao sẵn do căng thẳng, sự gia tăng này trở nên mạnh hơn.
Sự tăng cao bất thường cortisol khiến cơ thể bị đánh thức sớm. Sau khi tỉnh giấc, trạng thái tỉnh táo kéo dài khiến việc ngủ lại trở nên khó khăn.
Việc thức giấc lúc 3 giờ sáng xảy ra khá phổ biến. Hiện tượng này không mang yếu tố bất thường mà phản ánh tình trạng căng thẳng kéo dài trong cuộc sống hằng ngày.
Khi áp lực không được kiểm soát, cơ thể khó duy trì nhịp sinh học ổn định. Giấc ngủ vì vậy dễ bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tinh thần.
Chương trình được tổ chức bởi Bộ Y tế với các hoạt động khám sàng lọc miễn phí cho cộng đồng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, mở rộng cơ hội tầm soát sớm các bệnh nguy hiểm và thúc đẩy chuyển đổi số trong y tế.
Chương trình "Ngày Sức khỏe toàn dân 2026 - chủ động phòng bệnh vì một Việt Nam khỏe mạnh" mang ý nghĩa thiết thực trong việc tăng cường tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng, đặc biệt trong việc phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm và ung thư tại Việt Nam. Dự kiến có hơn 5.000 người dân được tham gia các hoạt động khám sàng lọc miễn phí và tư vấn chuyên sâu các bệnh lý tim mạch, thận, chuyển hóa và ung thư.
Trong khuôn khổ chương trình, AstraZeneca Việt Nam tài trợ cho hoạt động khám, sàng lọc miễn phí với sự hỗ trợ của các công nghệ y học tiên tiến được Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam triển khai. Người dân được tầm soát các bệnh lý hô hấp, ung thư và bệnh không lây nhiễm phổ biến thông qua chẩn đoán hình ảnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các xét nghiệm chuyên sâu.
Ông Atul Tandon, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc AstraZeneca Việt Nam, cho biết: "AstraZeneca Việt Nam đồng hành cùng Bộ Y tế với tư cách đối tác chiến lược, cùng thúc đẩy hành trình chuyển đổi chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam. Nhân dịp chương trình 'Ngày Sức khỏe toàn dân 2026 - chủ động phòng bệnh vì một Việt Nam khỏe mạnh', chúng tôi khẳng định cam kết hỗ trợ phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm để can thiệp kịp thời và hiệu quả, từ đó giảm gánh nặng bệnh tật cho người dân và hệ thống y tế. Thông qua các giải pháp y tế tiên tiến và chuyển đổi số, AstraZeneca sẽ tiếp tục đồng hành cùng Bộ Y tế trong nâng cao chất lượng chăm sóc, mở rộng tiếp cận và thúc đẩy dịch chuyển từ phòng bệnh chủ động đến chữa bệnh hiệu quả, vì một Việt Nam khỏe mạnh và bền vững".
