Tôi là một kỹ sư xây dựng ở tỉnh, có hai bằng đại học. Ngày mới ra trường, tôi từng giữ một niềm tin rằng đây là một nghề có chuyên môn, có cơ hội phát triển, có thể mang lại thu nhập ổn định. Nhưng thực tế, sau 10 năm đi làm, thứ tôi nhận lại là ba lần mất việc, đến mức phải tự hỏi bản thân: mình đang theo đuổi điều gì?
Công việc của tôi không những áp lực mà còn luôn ở trạng thái quá tải. Công trình chạy tiến độ, deadline dồn dập, họp hành liên miên. Tôi làm việc gần như 12-14 tiếng mỗi ngày, tăng ca là chuyện bình thường, làm cả thứ bảy, chủ nhật, thậm chí lễ Tết cũng không được nghỉ trọn vẹn.
Bên ngoài, mức lương 25 triệu đồng mỗi tháng nghe có vẻ không tệ. Nhưng nếu chia theo số giờ làm việc thực tế, tôi không nghĩ mình được trả công xứng đáng. Chưa kể, có những giai đoạn chuyện bị nợ lương thường xuyên như cơm bữa, thưởng thì bấp bênh, chế độ lại thay đổi “ẩm ương” theo tình hình công ty.
Cái mệt của nghề này không chỉ đến từ công việc, mà còn từ môi trường. Làm ngoài công trường, kỹ sư như tôi vừa phải chịu nắng gió, vừa phải căng đầu xử lý kỹ thuật. Có những lúc đứng giữa công trường, tôi thấy mình chẳng khác gì một công nhân: vừa làm tay chân, vừa phải tính toán, mà không có khoảng nghỉ.
Văn hóa làm việc cũng là điều khiến tôi nhiều lần muốn bỏ nghề. Chuyện chửi bới, quát tháo, ứng xử thô kệch… không phải hiếm. Có những ngày đi làm về, tôi cảm thấy kiệt sức cả về thể xác lẫn tinh thần.
>> Kỹ sư IT làm shipper để trả nợ mua nhà Sài Gòn 1,8 tỷ
Trong 10 năm qua, tôi đã chứng kiến nhiều anh em kỹ sư lớn tuổi dần bỏ nghề. Người chuyển sang kinh doanh, người làm trái ngành, người chấp nhận công việc nhẹ nhàng hơn với thu nhập thấp hơn. Lớp kỹ sư trẻ kế cận như tôi, từng rất nhiệt huyết, nhưng giờ cũng không còn mặn mà.
Ba lần mất việc là ba lần tôi phải bắt đầu lại từ đầu. Lần đầu còn tự nhủ do mình chưa đủ giỏi. Lần thứ hai tôi bắt đầu hoài nghi. Đến lần thứ ba, tôi hiểu rằng vấn đề không chỉ nằm ở bản thân, mà còn ở chính môi trường nghề nghiệp này.
Tôi đã suy nghĩ rất nhiều trước khi quyết định chuyển nghề. Bỏ một ngành đã gắn bó 10 năm, bỏ cả hai tấm bằng đại học, không phải chuyện dễ dàng. Nhưng tôi nhận ra, nếu cứ tiếp tục, mình sẽ còn mất nhiều hơn, không chỉ là thời gian, mà là cả sức khỏe và sự cân bằng trong cuộc sống.
Giờ đây, khi bắt đầu một công việc mới ở một lĩnh vực khác, thu nhập ban đầu có thể chưa bằng trước, nhưng ít nhất tôi có thời gian cho bản thân, có buổi tối đúng nghĩa, có cuối tuần để nghỉ ngơi. Và nhất là tôi không còn cảm giác kiệt quệ mỗi ngày.
Nhiều người nói “phí” khi tôi bỏ nghề kỹ sư. Điều đó có thể đúng. Nhưng với tôi, điều đáng sợ hơn là tiếp tục một công việc khiến mình mệt mỏi mà không thấy tương lai rõ ràng.
Tôi vừa xem được phóng sự về một bạn trẻ từng làm lập trình viên IT chuyển sang chạy xe ôm công nghệ sau 6 năm áp lực công việc, và bệnh nghề nghiệp. Tôi cũng là lập trình viên, nhưng là làm trái ngành. Sau khi ra trường, tôi cũng lông bông, làm này kia, trước khi rẽ vào ngành IT. Có thời điểm, tôi tính làm xe ôm công nghệ để xoay sở cuộc sống, nhưng may mắn sau đó lại tìm được công việc phù hợp với chuyên môn.
Nói vậy để biết, tôi cũng từng va vấp trong công việc, và đứng trước những ngã rẽ cuộc đời như bao bạn trẻ khác. Giờ đây, tôi cũng đang làm trong ngành IT, nên hiểu rõ áp lực của ngành này và cũng mắc nhiều bệnh sinh ra do ngồi máy tính 8-12 giờ một ngày.
Điều tôi muốn nói là nếu các bạn đã chán công việc chuyên môn hiện tại và muốn chuyển việc thì hãy cân nhắc kỹ trước khi chọn làm xe ôm công nghệ toàn thời gian. Nhất là các bạn sinh viên mới ra trường, nếu chưa tìm được việc ngay cũng đừng nên vội bỏ cuộc mà làm xe ôm công nghệ cả đời. Có nhiều lý do để tôi nói như vậy:
Thứ nhất, công việc này đơn thuần là lao động chân tay, khó mở rộng mối quan hệ. Bạn chỉ có việc mở app lên rồi chạy xe cả ngày ngoài đường. Ngay cả việc tự kiếm khách bạn cũng không phải làm, không cần giao tiếp, không cần làm quen để tạo tệp khách quen.
>> Kỹ sư IT làm shipper để trả nợ mua nhà Sài Gòn 1,8 tỷ
Thứ hai, quá trình làm, bạn cũng chỉ có một mục đích là chạy cho nhanh, trả khách và nhận cuốc mới. Khi còn khỏe, bạn còn sức để đánh đổi, nhưng chỉ cần một ngày bị bệnh hay chỉ là cảm thấy mệt, bạn cũng sẽ phải đánh đổi trực tiếp bằng thu nhập. Bạn sẽ không thể làm bù vào ngày khác vì quỹ thời gian cố định.
Thứ ba, sau khi chạy một thời gian, bạn có thể sẽ quên luôn những kiến thức, kỹ năng đã có được trên giảng đường. Thậm chí, tư duy của bạn cũng có thể thay đổi, chỉ quen nhìn vào những yếu tố ngắn hạn, mà đánh mất đi định hướng dài hạn. Trước nhà tôi có một gốc cây, ngày nào cũng có 4-5 anh xe ôm công nghệ đứng hóng mát ở đó. Tôi để ý thấy những điều họ nói chỉ xoay quanh những lợi ích trước mắt, chứ rất ít người có kế hoạch tương lai xa.
Thật sự, nếu các bạn đã quá chán công việc hiện tại và muốn tìm việc khác để làm thì lời khuyên của tôi là nên chọn việc chuyên môn nào đó, để có thể rèn luyện một kỹ năng bất kỳ, dù là nhân viên phục vụ, pha chế, sale, làm nông, hay chăn nuôi... Ít nhất những công việc đó sẽ cho bạn một kỹ năng mới.
Tôi có một đứa bạn, ngày trước cũng là dân lập trình. Sau khi thấy quá chán với công việc, bạn đã nghỉ hẳn và về quê làm nông. Bạn làm công cho người ta vài năm, sau đó thuê đất tự làm, rồi làm hệ thống tưới tự động, tìm cách áp dụng một phần kỹ năng cũ về công nghệ vào công việc mới. Rốt cuộc, đến giờ bạn đã có một cơ ngơi ra trò, thu nhập rất ổn.
Từ đầu tháng 3, khi giá xăng dầu tăng mạnh, tôi đã quyết định bỏ xe máy để đi làm bằng xe buýt. Sau khoảng một tháng rưỡi di chuyển bằng xe buýt mỗi ngày từ quận 8 đến quận Phú Nhuận, tôi có vài trải nghiệm muốn chia sẻ:
Về thời gian, hành trình của tôi gồm hai chặng xe buýt. Tính cả thời gian chờ xe và đi bộ từ nhà ra trạm, rồi từ trạm đến công ty (tổng quãng đường đi bộ khoảng 700 m), mỗi ngày tôi mất 60-90 phút, tùy tình hình giao thông. So với đi xe máy, tôi tốn thêm khoảng 30 phút. Đây là bất tiện rõ ràng, nhất là với những ngày cần đi sớm hoặc về muộn.
Bù lại, về mặt tâm lý, đi xe buýt tôi lại "nhẹ đầu" hơn hẳn. Tôi không còn phải căng thẳng len lỏi trong dòng xe cộ đông đúc, không lo va chạm hay vi phạm giao thông. Khoảng thời gian trên xe trở thành lúc tôi nghỉ ngơi, quan sát thành phố hoặc đơn giản là thư giãn trước khi bắt đầu công việc.
Về chi phí, trước đây khi giá xăng còn khoảng 19.000 đồng một lít, đi xe buýt thực ra không rẻ hơn đi xe máy là bao. Nhưng với mặt bằng giá xăng hiện tại, xe buýt trở thành lựa chọn kinh tế hơn. Tôi còn được miễn phí vé vào thứ sáu khi thanh toán không tiền mặt và mỗi ngày có mã giảm giá gần như toàn bộ chi phí vé, nên chi phí đi lại giảm đáng kể.
>> Tôi sẵn sàng bỏ ngay xe máy khi miễn vé xe buýt
Về dịch vụ, tôi trải nghiệm hai tuyến thuộc hai đơn vị vận tải khác nhau. Xe của công ty vận tải TP HCM chưa được thay mới hoàn toàn, nhưng vẫn sạch sẽ, máy lạnh ổn định. Thái độ phục vụ của tài xế và tiếp viên có lúc khác nhau tùy người. Trong khi đó, xe của Phương Trang dù vẫn là xe chạy dầu nhưng mới, sạch, máy lạnh rất mát; tài xế và tiếp viên nhìn chung thân thiện, chuyên nghiệp hơn.
Sau một thời gian, tôi chủ động chọn xe buýt làm phương tiện đi làm, ngay cả trước khi có chính sách miễn phí. Trên xe, tôi thấy đa số hành khách là sinh viên, người lao động thu nhập trung bình, hoặc các cô chú lớn tuổi đi khám bệnh. Vì vậy, các chính sách hỗ trợ như miễn, giảm vé có ý nghĩa thiết thực, giúp giảm gánh nặng chi phí đi lại cho nhiều nhóm người.
Tôi tin rằng, nếu chất lượng dịch vụ tiếp tục được cải thiện và mạng lưới tuyến thuận tiện hơn, xe buýt sẽ là lựa chọn đáng cân nhắc không chỉ vì kinh tế mà còn vì sự an toàn và bền vững.
Tôi năm nay 52 tuổi, đang làm quản lý tại một doanh nghiệp tư nhân với mức lương khoảng 90 triệu đồng mỗi tháng. Ngoài công việc chính, tôi có ba căn nhà cho thuê, mang lại nguồn thu hàng tháng đều đặn hơn 50 triệu đồng. Tôi cũng dành dụm được khoảng 3 tỷ đồng gửi tiết kiệm, mỗi tháng nhận thêm hơn 10 triệu đồng tiền lãi. Tính ra, tổng thu nhập của tôi hiện nay vào khoảng hơn 150 triệu mỗi tháng.
Thế nhưng, thú thật, đến giờ tôi chưa bao giờ nghiêm túc nghĩ về chuyện nghỉ hưu sớm. Không phải vì tôi chưa đủ điều kiện tài chính. Nếu chỉ xét về thu nhập, tôi hoàn toàn có thể giảm bớt công việc, thậm chí nghỉ làm một thời gian mà vẫn duy trì được cuộc sống ổn định do có nguồn thu thụ động trên 60 triệu một tháng - dư sống. Nhưng với tôi, nghỉ hưu không chỉ là bài toán tiền bạc.
Tôi đi làm hơn 25 năm, từ một nhân viên bình thường, rồi lên vị trí quản lý. Công việc của tôi không phải lúc nào cũng dễ chịu, áp lực, trách nhiệm, và cả những mối quan hệ phức tạp. Nhưng chính những điều đó lại khiến tôi cảm thấy mình vẫn còn đang sống có mục tiêu, có va chạm, có giá trị.
Tôi từng thử tưởng tượng nếu một ngày mình không còn đi làm. Buổi sáng không cần dậy sớm, không họp hành, không deadline... nghe thì hấp dẫn, nhưng nghĩ kỹ, tôi lại thấy trống rỗng. Tôi không phải kiểu người có thể ngồi yên hưởng thụ quá lâu. Nếu không làm việc, có lẽ tôi cũng chẳng thể chơi không, có khi lại đi kiếm thứ gì đó để làm cho qua ngày. Sống như vậy liệu có lãng phí thời gian và sức khỏe quá không?
>> Tôi 'sợ' nghỉ hưu sớm dù có nhà, đất và 2,7 tỷ đồng tiết kiệm
Một lý do khác là cảm giác an toàn tài chính của tôi chưa đủ lớn để "nghỉ hẳn". Ba căn nhà cho thuê mang lại dòng tiền đều đặn, nhưng thị trường luôn có biến động khó lường: có những lúc tôi trống phòng, không có khách thuê; có lúc lại phải sửa chữa... Tiền gửi ngân hàng có thể ổn định hơn, nhưng lãi suất không phải lúc nào cũng cao, chưa kể lạm phát. Chỉ có thu nhập từ công việc chính mới là phần tài chính vững chắc nhất cho tôi.
Tôi cũng có gia đình, có con cái đang trong giai đoạn cần đầu tư cho học hành và định hướng tương lai, có cha mẹ già sắp không thể tự lo liệu. Ở tuổi này, tôi không còn nghĩ nhiều đến việc "tiêu bao nhiêu cho mình?", mà quan tâm hơn đến việc duy trì một nền tảng ổn định cho cả gia đình.
Nhiều người trẻ bây giờ theo đuổi mục tiêu "nghỉ hưu sớm", tự do tài chính từ rất sớm. Tôi nghĩ đó là một lựa chọn đáng tôn trọng, nếu họ thực sự hiểu mình muốn gì và chấp nhận đánh đổi. Nhưng với tôi, làm việc ở tuổi này không chỉ để kiếm tiền, mà còn là cách để giữ nhịp sống, giữ sự kết nối với xã hội, và đảm bảo mọi thứ trong tầm kiểm soát.
Có thể một ngày nào đó, khi nhiều tuổi hơn, không còn đủ sức khỏe để chạy deadline và gánh vác công việc áp lực cao, tôi sẽ tìm cách giảm bớt trách nhiệm, chọn làm vị trí thấp hơn, hoặc nhảy sang một công việc khác lương thấp hơn. Nhưng nếu bảo nghỉ hưu hoàn toàn ở độ tuổi 50 hay thậm chí 60, với tôi, vẫn là quá rủi ro và không cần thiết. Tiền có thể giúp tôi tự do hơn, nhưng ở thời điểm này, tôi vẫn chọn đi làm.
