“Xe ghép” (hay xe tiện chuyến) là hình thức nhiều hành khách cùng đi chung một ô tô cá nhân (thường là 4 – 7 chỗ) trên cùng một tuyến đường để chia sẻ chi phí, được đặt qua mạng xã hội hoặc ứng dụng.
Ngoài ra, hành khách có thể “bao xe” để riêng chuyến đó phục vụ một hoặc một nhóm người đi cùng nhau. Đây là dịch vụ phổ biến, linh hoạt, đón trả tận nơi, tiết kiệm chi phí hơn so với taxi, nhưng thường hoạt động tự phát, thiếu quản lý.
Lê Linh (20 tuổi, sinh viên Đại học Kinh tế quốc dân) cho biết khoảng ba tuần một lần lại về quê tại Phú Thọ. Lựa chọn của nữ sinh này là lên các hội nhóm “xe ghép” trên mạng xã hội, sau đó báo khung giờ phù hợp.
Ít phút sau, một tài xế sẽ tự động liên hệ và qua đón. “Em không cần lên kế hoạch quá sớm, chỉ cần báo trước khoảng 30 phút là luôn có xe”, Linh nói.
Ở góc độ người sử dụng dịch vụ, Linh cho biết nếu đi xe khách, cô phải đón xe ra bến xe, sau đó mua vé rồi chờ xe để về quê.
“Khi về đến bến xe, em lại tiếp tục phải ngồi xe trung chuyển của nhà xe hoặc gọi người thân ra đón. Nhưng với xe tiện chuyến, tài xế có thể đón em ở ngay khu phòng trọ và trả tận cổng nhà”, cô lý giải.
Còn đối với anh Bùi Văn Cường (ở Tuyên Quang) khi bao xe tiện chuyến anh thường yêu cầu xe biển trắng, dòng xe mới và chấp nhận trả thêm phí chờ đợi để có thể “quay đầu” ngay khi xong việc.
Tuy nhiên, anh Cường chia sẻ bên cạnh những ưu điểm thì anh luôn thường trực cảm giác bất an mỗi khi đi “xe ghép”. Không ít lần, nam hành khách này phải “thót tim”, giật mình vì tài xế phóng nhanh, vượt ẩu.
Đặc biệt, nhiều tài xế xe ghép vừa điều khiển xe với tốc độ cao, vừa liên tục gọi điện, nhắn tin trao đổi với đồng nghiệp trên các nhóm Zalo để ghép khách, “bắn khách” cho nhau. “Họ có các hội nhóm, thống nhất các xe đi theo khung giờ.
Nếu có khách giờ nào sẽ chuyển cho nhau. Hoặc gom các khách có điểm đến gần nhau rồi khi tới điểm hẹn sẽ chuyển xe”, anh nói.
Tại dự thảo nghị định sửa đổi nghị định 168/2024 đang được Bộ Công an lấy ý kiến, cơ quan soạn thảo đề xuất mức phạt 12 – 14 triệu đồng đối với người lái ô tô không kinh doanh vận tải hành khách, nhưng vẫn chở người có thu tiền hoặc ký hợp đồng, nhận đặt chỗ để chở người trên xe.
Kèm theo là mức trừ 6 điểm bằng lái. Bộ Công an cho rằng tình trạng xe không đăng ký kinh doanh vận tải nhưng vẫn chở khách, chở hàng hóa để thu tiền, xe kinh doanh vận tải hoạt động “trá hình”, gây thiếu công bằng và minh bạch trong hoạt động kinh doanh vận tải, đồng thời gây thất thu thuế cho ngân sách nhà nước.
Hành vi này còn nhằm trốn tránh hoạt động quản lý nhà nước về vận tải đường bộ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, Tổng thư ký Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam ông Phan Thanh Uy, bày tỏ ủng hộ đối với đề xuất của Bộ Công an. Ông cho biết “xe ghép” là vấn đề đã tồn tại từ lâu trong lĩnh vực vận chuyển hành khách.
Hiệp hội từng nhiều lần nhận phản ảnh từ các doanh nghiệp là hội viên, đồng thời đã có kiến nghị đến cơ quan nhà nước cần có biện pháp quản lý đối với loại hình này, nhằm tạo sự minh bạch, an toàn trong kinh doanh.
Tổng thư ký Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng các doanh nghiệp vận tải đều phải đăng ký kinh doanh, đảm bảo các quy định an toàn, đồng thời phải chịu nghĩa vụ thuế, ràng buộc rõ các luồng tuyến… theo quy định pháp luật.
“Ngay như trong dự thảo sửa đổi nghị định 168, tất cả các xe kinh doanh vận tải phải lắp thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe, thay vì chỉ là xe trên 8 chỗ ngồi như trước đây. Nhiều quy định khác cũng được chặt chẽ hơn”, ông lấy dẫn chứng.
Cũng theo ông Uy, loại hình “xe ghép” không nằm trong sự quản lý này vì phần lớn các xe này vẫn sử dụng biển trắng. Vì vậy, “xe ghép” sẽ lợi thế hơn về giá cả, cung đường đi lại, tạo ra sự không công bằng trong cạnh tranh.
Đồng thời hoạt động của các xe này còn dẫn tới thất thu cho ngân sách, nằm ngoài sự quản lý của cơ quan có thẩm quyền. “Tôi chắc chắn rằng “xe ghép” đã và đang gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp kinh doanh vận tải đúng pháp luật, nên cần phải được xử lý’, ông Uy nói.
Theo dự thảo, Bộ Tài chính đề xuất gia hạn thời gian áp dụng thuế suất thuế TTĐB đối với xe có gắn động cơ dưới 24 chỗ chạy bằng pin như sau:
Đối với ô tô chở người từ 9 chỗ trở xuống, xe ô tô pickup áp thuế TTĐB 3% đến hết 31/12/2030, từ 1/1/2031 về mức 11%.
Đối với ô tô chở người từ 10 đến 16 chỗ áp thuế TTĐB 2% đến hết 31/12/2030, từ 1/1/2031 về mức 7%.
Đối với ô tô chở người từ 16 đến 24 chỗ áp thuế TTĐB 1% đến hết 31/12/2030, từ 1/1/2031 về mức 4%.
Đối với ô tô pickup chở hàng cabin kép, ô tô tải van có hai hàng ghế trở lên, có thiết kế vách ngăn cố định giữa khoang chở người và khoang chở hàng áp thuế TTĐB 2% đến hết 31/12/2030, từ 1/1/2031 về mức 7%.
Khuyến khích chuyển đổi xanh là rất cần thiết trong giai đoạn sắp tới
Trong tờ trình Chính phủ, Bộ Tài chính đánh giá mức thuế TTĐB ưu đãi hiện hành ở mức thấp với ô tô điện (1-3%) so với ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch (10-150%) đang đóng vai trò quan trọng giúp người dùng dễ mua ô tô điện do ưu đãi về thuế góp phần giảm giá thành.
Về phía doanh nghiệp, số lượng xe bán được nhiều hơn góp phần tạo động lực đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.
Nhờ ưu đãi thuế TTĐB, từ 1/3/2022 đến hết 2025, tổng lượng ô tô gắn động cơ dưới 24 chỗ chạy bằng pin nhập khẩu và sản xuất trong nước đã tăng từ 7.663 chiếc (năm 2022) lên 179.316 chiếc (năm 2025). Số thu ngân sách nhà nước đối với nhóm xe này tăng từ 213,38 tỷ đồng lên 2.371,97 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, kể từ khi áp dụng chính sách trên từ năm 2022 đến nay, việc chuyển đổi xanh đã làm giảm lượng khí thải. Do vậy việc tiếp tục khuyến khích người tiêu dùng chuyển đổi xanh là rất cần thiết trong giai đoạn sắp tới theo định hướng cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26 cũng như định hướng, chủ trương của Đảng, Nhà nước.
Nhiều quốc gia ưu đãi ô tô điện
Theo góc nhìn của Bộ Tài chính, các quốc gia trên thế giới đang có xu hướng hạn chế hoặc loại bỏ dần các phương tiện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch, đồng thời khuyến khích các phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch.
Singapore đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn phương tiện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch vào năm 2040, đồng thời hỗ trợ tài chính mạnh mẽ để thúc đẩy xe điện. Chính phủ nước này cung cấp hỗ trợ mức phí đăng ký lên tới 20.000 SGD cho xe điện và dự kiến xây dựng 28.000 trạm sạc vào năm 2030.
Trung Quốc không chỉ yêu cầu 50% số ô tô mua mới của chính quyền trung ương phải là xe năng lượng mới mà còn đặt mục tiêu điện hóa toàn bộ xe taxi tại các đô thị lớn như Bắc Kinh, Thâm Quyến giai đoạn 2021-2025.
Quốc gia này cũng áp dụng chính sách miễn thuế mua xe (10% giá xe) và miễn thuế TTĐB đối với xe ô tô điện đến 2027. Ngoài ra, chính phủ Trung Quốc còn hỗ trợ trực tiếp cho người mua xe điện với mức trợ cấp lên tới 12.000 USD, đồng thời yêu cầu các nhà sản xuất ô tô phải đáp ứng tỷ lệ xe năng lượng mới nhất định trong tổng doanh số bán hàng.
Tại Liên minh Châu Âu (EU), nhiều quốc gia đã áp dụng chính sách miễn hoặc giảm thuế giá trị gia tăng cho xe điện, giúp giảm đáng kể giá thành. Na Uy, quốc gia đi đầu trong việc thúc đẩy xe điện, không chỉ miễn thuế giá trị gia tăng mà còn miễn phí đăng ký, thuế đường bộ, phí cầu đường, bãi đỗ xe công cộng và cho phép xe điện sử dụng làn đường ưu tiên.
Đức áp dụng khoản trợ cấp lên tới 9.000 EUR cho xe điện chạy pin, trong khi Pháp hỗ trợ lên tới 7.000 EUR và cung cấp ưu đãi bổ sung cho người dùng đổi từ xe xăng, dầu sang xe điện.
Việc khuyến khích phát triển, sử dụng xe ô tô điện chạy bằng pin phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26 và các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về tăng trưởng xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu và chuyển đổi năng lượng xanh.
Túi khí là thiết bị an toàn hàng đầu đã cứu sống rất nhiều người, nhưng chính nó có thể gây thương tích nếu bung ra không đúng cách hoặc không đúng thời điểm. Đó là vấn đề mà hơn 440.000 xe minivan Honda Odyssey vừa bị triệu hồi.
Theo thông tin mới được công bố trên trang web của Cơ quan an toàn giao thông quốc gia Mỹ (NHTSA), vấn đề này đã dẫn đến 25 trường hợp bị thương.
Ngay từ tháng 11/2017, Honda đã được thông báo về một sự cố và bắt đầu thực hiện điều tra. Đến tháng 7/2021, quá trình này xác định rằng trong một số điều kiện nhất định, chẳng hạn khi lái xe chạy qua mảnh vụn (như gạch, đá) hoặc khi gầm xe bị va chạm, ngưỡng kích hoạt túi khí hàng ghế thứ hai và thứ ba có thể bị vượt quá, dẫn đến việc túi khí bung ra một cách nhầm lẫn. Thông báo triệu hồi cũng nêu rõ rằng ổ gà và gờ giảm tốc có thể làm túi khí bên hông bung ra.
Vào tháng 10/2021, Honda xác định rằng không có vấn đề an toàn nào, nhưng chuông cảnh báo lại vang lên vào tháng 10/2025 khi nhà sản xuất ôtô nhận được yêu cầu đánh giá sơ bộ từ NHTSA. Điều này cuối cùng dẫn đến quyết định tiến hành triệu hồi vào ngày 2/4 vừa qua, gần một thập kỷ sau khi sự cố đầu tiên được báo cáo.
Số lượng xe minivan Odyssey bị ảnh hưởng là 440.830 chiếc, thuộc các đời xe 2018-2022. Cùng 25 báo cáo về thương tích, đã có 130 yêu cầu bảo hành.
Với xe trong diện triệu hồi, nếu cần thiết, các đại lý sẽ lập trình lại bộ điều khiển điện tử của hệ thống an toàn bổ sung (SRS) hoặc thay thế hoàn toàn, miễn phí.
Nhà sản xuất ôtô chưa công bố thêm biện pháp phòng ngừa nào khác, nhưng cho đến khi xe của các chủ sở hữu được kiểm tra, họ được khuyến cáo nên cẩn thận, không lái xe quá nhanh trên những bề mặt gồ ghề hoặc gờ giảm tốc. Nếu có thể, hành khách cũng nên ngồi ở hàng ghế trước, nơi việc bung túi khí không bị ảnh hưởng. Ghế giữa phía sau cũng có thể là nơi an toàn hơn nếu một trong các túi khí bên hông phía sau đột ngột bung ra.
Đợt triệu hồi mới nhất này diễn ra sau một cuộc thử nghiệm an toàn gần đây của IIHS, trong đó nêu rõ rằng xe minivan thiếu sự bảo vệ đầy đủ cho hành khách ngồi phía sau. Trong số tất cả xe minivan được thử nghiệm, Odyssey 2026 nhận điểm số tệ nhất trong bài thử nghiệm va chạm nửa đầu xe bên trái.
Trong bài thử nghiệm cụ thể này, IIHS phát hiện ra nguy cơ chấn thương đầu/cổ đặc biệt cao đối với hành khách ngồi phía sau, dẫn đến xếp hạng Kém. Chấn thương ngực cũng có khả năng xảy ra cao hơn mức lý tưởng, dẫn đến xếp hạng Trung bình.
Dư luận xôn xao gần đây vụ việc một nhóm thanh niên ngồi ăn hủ tiếu, uống nước mía sau thùng xe bán tải đang chạy. Những người có liên quan sau đó được cơ quan chức năng phạt nguội, tài xế bị xử phạt và tạm giữ giấy phép lái xe 2 tháng.
Việc xử lý nhanh chóng, kịp thời của cơ quan chức năng như trên là hoàn toàn phù hợp pháp luật, có tác dụng giáo dục, răn đe cao trong bối cảnh vi phạm giao thông xảy ra khá nhiều và lực lượng chức năng chưa thể tuần tra xử lý trực tiếp.
Nhiều người thắc mắc, vụ việc xảy ra từ tháng 2-2023, đến đầu năm 2026 mới bị xử phạt. So với các quy định về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính thông thường, những tưởng không còn cơ sở xử lý hành vi trên.
Nghị định 168 năm 2024 quy định về xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe (có hiệu lực từ ngày 1-1-2025). Theo đó, có quy định thời hiệu xử phạt về hành vi vi phạm hành chính đã kết thúc và hành vi vi phạm hành chính đang thực hiện.
Cụ thể điều 4 Nghị định 168 quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ là 1 năm.
Khoản 2 điều này quy định: thời hạn sử dụng kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để xác định cá nhân, tổ chức vi phạm được tính từ thời điểm phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật của cá nhân, tổ chức ghi nhận được kết quả cho đến hết ngày cuối cùng của thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 điều 6 của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Như vậy, cơ quan chức năng có quyền sử dụng kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp để làm căn cứ xử phạt (phạt nguội).
Thời hạn xử lý các vi phạm hành chính này là 1 năm tính từ thời điểm cơ quan chức năng ghi nhận, tiếp nhận kết quả trên.
Hành vi của nhóm thanh niên đã kết thúc từ năm 2023, đến đầu năm 2026 thì video về sự việc mới được đưa ra đại chúng, cơ quan chức năng lúc này mới ghi nhận vụ việc và tiến hành xử lý.
Thời hiệu xử phạt hành chính trong trường hợp này phù hợp với quy định tại điều 4, Nghị định 168 nêu trên.
Cần lưu ý, các quy định mới ban hành sau này về phạt nguội của Nghị định 168 hoàn toàn có giá trị thay thế các quy định về xử lý vi phạm hành chính đã không còn phù hợp.
Theo quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi bổ sung năm 2020) thì thời hiệu xử lý vi phạm hành chính là 1 năm cho các vi phạm thông thường.
Thời hiệu này là 2 năm áp dụng cho các lĩnh vực: kế toán, hóa đơn; phí, lệ phí, kinh doanh bảo hiểm; quản lý giá; chứng khoán; sở hữu trí tuệ; xây dựng; thủy sản; lâm nghiệp; tài nguyên nước; hoạt động dầu khí, khoáng sản; bảo vệ môi trường; năng lượng nguyên tử; nhà ở; đất đai; đê điều; báo chí; xuất bản; sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả; lao động ngoài nước...
Với các vi phạm về thuế, kiểm toán độc lập thực hiện theo quy định pháp luật liên quan.
Riêng đối với vi phạm hành chính đang được thực hiện thì thời hiệu được tính từ thời điểm phát hiện hành vi vi phạm.
Như vậy với những hành vi vi phạm phức tạp nêu trên thì thời hiệu xử lý vi phạm hành chính kéo dài thêm 1 năm so với những vi phạm thông thường là cần thiết, để cơ quan chức năng đủ thời gian xem xét, đánh giá mức độ nghiêm trọng của hành vi, từ đó đưa ra kết luận chính xác, công bằng.
Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, những hành vi vi phạm hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính hoặc hết thời hạn ra quyết định xử phạt, người vi phạm vẫn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.
Ví dụ, vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng (xây nhà không phép, sai phép), sử dụng đất (sử dụng đất sai mục đích…), hành vi vi phạm đã xảy ra nhiều năm, cơ quan chức năng không ban hành quyết định xử phạt nhưng vẫn ban hành quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
Lý do không ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính sẽ được nêu rõ trong quyết định áp dụng khắc phục hậu quả.
