“Ngay sau tuyên bố phong tỏa trên biển của Tổng thống Mỹ Donald Trump, toàn bộ hoạt động lưu thông qua eo biển đã ngừng lại”, hãng giám sát hàng hải Lloyd’s List, có trụ sở chính tại London, ghi nhận thực trạng trên eo biển Hormuz vào ngày 12-13/4.
Hãng cho biết số lượng tàu chở dầu đi qua eo biển hôm 11/4 tăng nhẹ so với những ngày trước, sau khi Mỹ – Iran đồng ý ngừng bắn hai tuần và tiến hành đàm phán trực tiếp tại Islamabad, Pakistan. Lloyd’s List lý giải rằng một số công ty vận tải biển đã tìm cách đón đầu rủi ro, tận dụng lệnh ngừng bắn tạm thời để đưa tàu rời khỏi Trung Đông.
Reuters ghi nhận dữ liệu vận tải cho thấy ít nhất ba tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) đã đi qua eo biển Hormuz hôm 12/4, được cho là những tàu VLCC đầu tiên rời khỏi vịnh Ba Tư kể từ khi Mỹ – Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn vào tuần trước.
Hoạt động này giảm mạnh sau khi Mỹ – Iran kết thúc đàm phán mà không đạt được thỏa thuận và ông Trump thông báo về lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, có hiệu lực từ 10h hôm nay (21h giờ Hà Nội).
Dữ liệu cho thấy tàu VLCC Agios Fanourios I treo cờ Malta, đã tìm cách đi qua eo biển để vào vùng Vịnh nhận dầu của Iraq, nhưng phải quay đầu và hiện neo gần vịnh Oman. Reuters nhận định “các tàu chở dầu đang né eo biển Hormuz trước thềm lệnh phong tỏa của Mỹ”.
Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ bắt đầu chặn tàu của tất cả quốc gia ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng “không cản trở tự do hàng hải” đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công Iran vào ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn và mở cửa lại eo biển, IRGC ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại tuyến hàng hải. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Tại châu Á, tờ Thairath English ngày 8.4 đưa tin không khí tại thủ đô Bangkok (Thái Lan) và các khu vực lân cận đã chạm mốc 39 độ C. Tuy nhiên, khi kết hợp với độ ẩm cao trên 60%, chỉ số nhiệt - tức nhiệt độ cơ thể thực tế cảm nhận được - đã vọt lên mức 58,7 độ C, rơi vào ngưỡng "cực kỳ nguy hiểm".
Ông Sonthi Kotchawat, chuyên gia từ Hiệp hội Học giả Môi trường Thái Lan, cảnh báo rằng việc hoạt động ngoài trời vào buổi chiều trong những ngày nóng có thể dẫn đến say nắng, ngất xỉu, thậm chí là tử vong.
Tại Nhật Bản, một hệ thống áp cao bao phủ một vùng rộng lớn từ phía tây đến phía đông Nhật Bản vào ngày 5.4, khiến nhiệt độ tăng vọt và thời tiết ấm lên bất thường và tương tự như thời tiết mùa hè, vốn thường bắt đầu từ tháng 6, theo Nikkei.
Nắng nóng cũng đang là vấn đề được giới chức Philippines lưu tâm. Theo Cục Quản lý Thiên văn, Địa vật lý và Khí quyển Philippines (PAGASA), trong tháng 3, các khu vực đô thị đã ghi nhận nhiệt độ tăng cao, từ 33 - 41 độ C.
Các cơ quan chính phủ đang tăng cường nhiều biện pháp phòng ngừa khi rủi ro do thời tiết cực đoan gia tăng. Cơ quan Phát triển Đô thị Manila (MMDA) đã ban hành chính sách phòng ngừa sốc nhiệt nhằm bảo vệ các lao động làm việc ngoài trời.
Trong khi đó, trang Fortune ngày 8.4 đưa tin tháng 3 vừa qua đã trở thành tháng có mức nhiệt chênh lệch lớn nhất trong lịch sử 132 năm đo đạc thời tiết của Mỹ.
Cụ thể, nhiệt độ trung bình tháng 3 tại Mỹ đạt 10,47 độ C, cao hơn mức trung bình của thế kỷ 20 là 5,19 độ C. Con số này đã xô đổ kỷ lục chênh lệch nhiệt độ lớn nhất của một tháng, so với trung bình tháng đó vào thế kỷ 20. Kỷ lục gần nhất được ghi nhận là tháng 3.2012, với chênh lệch 4,9 độ C.
Các chuyên gia dự báo vào cuối năm nay, hiện tượng El Nino khả năng quay trở lại, làm gia tăng xác suất xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và cực đoan hơn.
Trung tâm Dự báo Thời tiết Trung hạn châu Âu (ECMWF) cho biết xác suất cao sẽ xuất hiện một phiên bản “tăng cường” của hiện tượng El Nino, có thể ảnh hưởng đến thời tiết từ quy mô khu vực đến toàn cầu.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 9-4 (giờ địa phương), Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov đã tuyên bố Matxcơva sẽ không bỏ rơi Cuba, nhất là về mặt năng lượng.
Phát biểu tại La Habana trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cuba, ông Ryabkov khẳng định Nga không có ý định từ bỏ các lợi ích của mình ở khu vực Tây bán cầu, bất chấp những cảnh báo từ Washington.
Ông đặc biệt nhấn mạnh sự hỗ trợ của Nga dành cho Cuba sẽ không chỉ dừng lại ở chuyến tàu chở đầy dầu vừa cập cảng hồi cuối tháng 3.
Thứ trưởng Nga tuyên bố: "Tôi tin chắc rằng những bước tiến trong quan hệ song phương vài tuần qua sẽ tạo đà để chúng ta cùng nhau tìm ra giải pháp cho những bài toán cam go nhất, vốn xuất phát từ cuộc phong tỏa phi pháp và hoàn toàn không thể chấp nhận được của Mỹ nhằm vào Cuba".
Ông cũng khẳng định đanh thép: "Chúng tôi không thể phản bội Cuba. Đó là điều chắc chắn. Chúng tôi sẽ không để họ phải đơn độc chống chọi".
Theo ông Ryabkov, Nga xem việc giải quyết nhu cầu năng lượng của Cuba là ưu tiên hàng đầu. Dù còn sớm để nói chi tiết về các bước đi tiếp theo, nhưng ông cam kết nguồn cung từ Nga sẽ không dừng lại ở chuyến tàu Anatoly Kolodkin hồi tháng 3.
Bình luận về thái độ của Mỹ, nhà ngoại giao Nga thẳng thắn: "Nga không có kế hoạch rút khỏi Tây bán cầu, mặc kệ Washington nói gì đi chăng nữa. Họ đang bị ám ảnh với việc phải đẩy Nga và Trung Quốc ra khỏi khu vực này".
Ông cũng viện dẫn các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran gần đây như một minh chứng rõ ràng cho thấy "việc lạm dụng vũ lực, các đòn trừng phạt và sự áp đặt chính trị sẽ không mang lại kết quả như mong muốn".
Trước đó, hồi tháng 3, tàu chở dầu Anatoly Kolodkin mang cờ Nga đã cập cảng Cuba, mang theo khoảng 700.000 thùng dầu. Đây là đợt giao dầu thô quy mô lớn đầu tiên kể từ khi Washington siết chặt các biện pháp nhằm cắt đứt nguồn cung nhiên liệu của quốc đảo này.
"Chúng tôi không theo đuổi chiến tranh và chúng tôi không muốn chiến tranh. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ không từ bỏ các quyền lợi chính đáng của mình trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Về phương diện này, chúng tôi coi toàn bộ mặt trận kháng chiến là một khối thống nhất không thể tách rời", Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei cho biết trong thông điệp được kênh truyền hình nhà nước Iran công bố ngày 9/4. Ông dường như nhằm ám chỉ đến Lebanon, nơi Israel đang giao tranh với Hezbollah, đồng minh thân cận của Tehran.
"Chúng tôi chắc chắn sẽ yêu cầu bồi thường cho mọi thiệt hại đã hứng chịu, cũng như cho những người thiệt mạng và bị thương", thông điệp có đoạn.
Lãnh tụ Tối cao Iran cho biết nước này "sẽ đưa việc quản lý eo biển Hormuz vào giai đoạn mới" nhưng không nêu chi tiết.
Ông kêu gọi các quốc gia Arab dọc vịnh Ba Tư "cảnh giác với lời hứa hão huyền từ quỷ dữ", thêm rằng Tehran đang chờ đợi "phản hồi phù hợp" từ họ để thể hiện thiện chí và tình anh em của mình.
Ông Khamenei cũng kêu gọi người dân Iran "đừng nghĩ rằng việc xuống đường tuần hành không còn cần thiết". "Tiếng nói của các bạn ở nơi công cộng chắc chắn có ảnh hưởng đến kết quả đàm phán", tuyên bố có đoạn.
Lãnh tụ Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện trước công chúng từ khi đảm nhận chức vụ, dường như ông bị thương trong vụ tấn công khiến cha ông là cố lãnh tụ Ali Khamenei thiệt mạng ngày 28/2. Các tuyên bố văn bản của ông được đọc trên kênh truyền hình nhà nước Iran.
Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đã khiến hơn 2.000 người ở Iran, hơn 1.600 người ở Lebanon, 26 người ở Israel, 13 lính Mỹ và hàng chục người tại các quốc gia vùng Vịnh thiệt mạng.
Hôm 8/4, Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn và mở cửa eo biển Hormuz trong hai tuần. Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.
Phái đoàn Mỹ - Iran dự kiến thảo luận tại Pakistan vào ngày 11/4.
