Nga, Ukraine tố nhau vi phạm lệnh ngừng bắn trong lễ Phục sinh

Thủ tướng Hungary Viktor Orban đã phải nhận thất bại nặng nề nhất trong cuộc bầu cử cuối tuần trước, khi đảng trung hữu đối lập Tisza của chính trị gia Peter Magyar giành được 138 trong tổng số 199 ghế tại quốc hội, trong khi đảng Fidesz của ông Orban chỉ giành khoảng 55 ghế.

Điều này đồng nghĩa Tisza sẽ tự thành lập chính phủ mới với Magyar, 45 tuổi, làm Thủ tướng, chấm dứt 16 năm cầm quyền của Orban, chính trị gia nổi tiếng với tư tưởng cánh hữu dân túy.

"Đây là kết quả đau đớn nhưng không thể phủ nhận: Chúng tôi không còn được người dân tin tưởng giao phó trách nhiệm và cơ hội lãnh đạo", ông Orban hôm 12/4 phát biểu thừa nhận thất bại.

Tibor Dessewffy, giám đốc trung tâm nghiên cứu xã hội học kỹ thuật số tại Đại học Eotvos Lorand, Budapest, đồng thời là thành viên Hội đồng châu Âu về Quan hệ Đối ngoại, nhận định thất bại này cho thấy ông Orban đã trở thành nạn nhân của chính hệ thống do mình tạo ra.

Năm 2010, khi đảng Fidesz lần đầu lên nắm quyền, họ nhận được 53% phiếu bầu và giành được 2/3 số ghế tại quốc hội, giúp đảng này có thể thay đổi các quy định quan trọng về bầu cử.

Tận dụng lợi thế này, ông Orban đã thiết kế một hệ thống bầu cử giúp tối đa hóa số ghế tại quốc hội mà đảng Fidesz giành được. Fidesz đã chia lại các khu vực bầu cử theo hướng có lợi cho mình, mở rộng quyền bỏ phiếu cho những người Hungary sống ở nước ngoài vốn đa phần có tư tưởng bảo thủ.

Họ cũng thiết lập một hệ thống bỏ phiếu hỗn hợp nhằm phân bổ số ghế áp đảo cho đảng giành được tỷ lệ phiếu bầu cao nhất, ngay cả khi đảng đó chỉ đạt được đa số tương đối chứ không phải đa số tuyệt đối.

Nhờ những thay đổi này, đến cuộc bầu cử năm 2014, đảng Fidesz chỉ nhận được 45% số phiếu bầu, nhưng tỷ lệ đa số tuyệt đối tại quốc hội của họ về cơ bản vẫn không thay đổi.

Điều đó cho phép Fidesz tiếp tục thông qua các đạo luật, sửa đổi hiến pháp và bổ nhiệm những người trung thành với đảng vào các vị trí quan trọng mà không cần phải tham khảo ý kiến từ các đảng đối lập.

Ông Orban thời gian này cũng thành công trong nỗ lực tăng cường kiểm soát truyền thông. Đảng Fidesz đã phủ kín các kênh truyền thông bằng vô số thông điệp báo động về những thế lực "đang tấn công Hungary".

Họ cho rằng Hungary đang bị bao vây, công kích bởi người nhập cư trái phép, các nhóm thiểu số về giới, những chính trị gia quan liêu tại Liên minh châu Âu (EU) và cả chính phủ Ukraine.

Những thông điệp đó đã tạo nên cảm giác bất an trong công chúng và giúp Fidesz giữ vững thành trì của mình ở phe cánh hữu, thường xuyên lôi kéo được ủng hộ từ các đảng cực hữu khác. Khi phản hồi lại những thông tin này, các đảng đối lập bị buộc phải bảo vệ những quan điểm vốn không nhận được đồng thuận từ đại đa số người dân Hungary, như ủng hộ quyền LGBTQ+, thể hiện đồng cảm với người nhập cư Hồi giáo và lặp lại những lời chỉ trích chính phủ Hungary từ EU.

Trong hơn một thập kỷ, chiến thuật của Fidesz đã đem lại nhiều thành công về mặt bầu cử. Ông Orban tái đắc cử vào năm 2014, 2018 và 2022, trở thành thủ tướng tại vị lâu nhất ở châu Âu.

Trong suốt thời gian đó, ông lãnh đạo chính phủ với thế đa số tuyệt đối tại quốc hội, giúp ông xây dựng các thiết chế kinh tế, chính trị, tư pháp và thậm chí là văn hóa của Hungary mà không gặp phải bất kỳ kiểm soát hay đối trọng nào.

Trụ cột suy yếu

Hệ thống mà đảng Fidesz dày công xây dựng đã trở thành trụ cột đảm bảo rằng đảng lớn nhất đất nước có thể lãnh đạo với quyền lực gần như tuyệt đối, nhờ vào việc dễ dàng chiếm được đa số áp đảo tại quốc hội. Nó đã vận hành trơn tru qua ba cuộc bầu cử liên tiếp, cho đến khi một lực lượng mới là đảng Tisza xuất hiện và tỏ ra được lòng dân hơn cả Fidesz.

Là một chính trị gia trẻ tuổi, Magyar đã thích nghi nhanh chóng với môi trường truyền thông mới, nơi Fidesz bấy lâu nay dường như không có đối thủ. Ông đã nhanh chóng xây dựng Tisza thành một lực lượng chính trị lớn, kết hợp giữa việc kiện toàn tổ chức đảng, vận động không ngừng nghỉ và tạo tầm ảnh hưởng sâu rộng trên mạng xã hội để thu hút cử tri trẻ tuổi.

Ông thu hút sự ủng hộ trong bối cảnh kinh tế trì trệ, tìm cách kết nối với cử tri khi liên tục đến thăm các thị trấn và thành phố, đồng thời thường ở lại hàng giờ sau bài phát biểu để gặp gỡ người dân địa phương.

Trong chiến dịch tranh cử, trong khi Thủ tướng Orban chủ yếu tập trung vào chính sách đối ngoại và quan hệ với các lãnh đạo thế giới. Magyar lại chú trọng vào các vấn đề trong nước như kinh tế và tham nhũng.

Trong các cuộc bầu cử trước đây, Fidesz giành chiến thắng dựa trên việc phe đối lập bị phân mảnh, chia rẽ. Năm nay, Tisza là lực lượng chính trị đầu tiên hợp nhất được các đảng đối địch thành một phong trào duy nhất.

Điểm gây chú ý là tổng số phiếu bầu ngày 12/4 dành cho tất cả các đảng dân chủ ngoài Tisza chỉ chiếm chưa đầy 2%. Điều này có nghĩa bất kể những khác biệt về chính trị và tư tưởng, cử tri đã đoàn kết lại để ủng hộ ông Magyar.

Mối đoàn kết này là kết quả từ tình trạng phân cực sâu sắc trong xã hội Hungary. Chiến thuật của ông Orban khi xoáy sâu vào các vấn đề gây chia rẽ như nhập cư hay mối nguy từ cuộc xung đột Ukraine đã tạo ra một môi trường chính trị rạn nứt nghiêm trọng.

Nhưng khi những mối đe dọa thực tế mà ông Orban đưa ra không bao giờ thành hiện thực, niềm tin của cử tri với Fidesz cũng bắt đầu lung lay, theo Jorn Fleck, giám đốc điều hành Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương.

Chiến lược của ông Orban khi đổ lỗi cho EU và Ukraine về những vấn đề nội tại mà Hungary đối mặt đã không còn thuyết phục được đa số cử tri. Ông Magyar đã thành công khi chỉ ra mối liên hệ giữa chính quyền Orban với tình trạng bệnh viện xuống cấp, cơ sở hạ tầng rệu rã và lạm phát tăng cao, đồng thời vạch trần nạn tham nhũng trong giới lãnh đạo cấp cao của Fidesz.

Trong bối cảnh đó, ranh giới chia rẽ chính trong xã hội Hungary giờ đây chỉ xoay quanh câu hỏi người dân muốn ông Orban ở lại hay ra đi. Lựa chọn mang tính đối đầu trực diện này đã giúp ông Magyar dễ dàng tập hợp cử tri từ nhiều hệ tư tưởng khác nhau về phía mình. Ông đã trở thành gương mặt đại diện cho toàn bộ bộ phận xã hội phản đối Thủ tướng Orban.

Vì hệ thống bầu cử được Fidesz thiết kế để khuếch đại quyền lực ngay cả với thế đa số tương đối nhỏ, đảng Tisza giờ đây cũng được hưởng lợi với đa số 2/3 ghế tại quốc hội, trao cho họ công cụ để xóa bỏ những đạo luật mà ông Orban đã đưa ra trước đây, đảo ngược hoàn toàn di sản chính trị của Fidesz.

"Bộ máy bầu cử của Hungary, vốn được thiết kế để biến thế đa số tương đối thành sức mạnh áp đảo tuyệt đối tại quốc hội, đã vận hành hoàn hảo, nhưng không dành cho ông Orban", Dessewffy nói.

Theo chuyên gia này, Magyar giành chiến thắng bằng cách hiểu thấu luật chơi và tận dụng nó để đánh bại ông Orban.

"Những đạo luật bầu cử do chính ông Orban ký thông qua nhằm chia rẽ phe đối lập cuối cùng lại trở thành đòn chí mạng cho người tạo ra chúng, khi ông phải đối mặt với một đối thủ nắm rõ cơ chế và biến nó thành lợi thế riêng mình", Dessewffy cho hay.

Chuyên gia Fleck cho rằng thất bại của Thủ tướng Orban cùng đảng Fidesz đã báo hiệu những cơ hội mới quan trọng không chỉ cho Hungary mà cho toàn bộ châu Âu.

Emma Nix, phó giám đốc tại Trung tâm châu Âu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, kỳ vọng chính phủ do ông Magyar dẫn dắt sẽ rũ bỏ vai trò "kẻ ngoài lề" trên bàn nghị sự EU. Quan trọng nhất, điều này có thể chấm dứt việc Hungary phủ quyết gói hỗ trợ 90 tỷ USD của EU dành cho Ukraine.

"Dù Hungary vẫn giữ quan điểm bảo thủ trong các vấn đề từ nhập cư đến mở rộng liên minh, Budapest sẽ quay lại lập trường mang tính xây dựng hơn đối với các vấn đề châu Âu khác", Fleck nhận xét. "Người dân Hungary đã bác bỏ việc ông Orban công kích mối quan hệ với Brussels, cho thấy họ hy vọng nước này trở thành một thành viên bình thường của liên minh".

Tin Gốc: Vnexpress

"Cả một nền văn minh sẽ diệt vong tối nay, không bao giờ phục hồi được nữa. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm nay.

Bài đăng xuất hiện trước khi tối hậu thư của ông Trump với Iran hết hạn vào 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội), trong đó Tổng thống Mỹ yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ cũng để ngỏ khả năng đạt được thỏa thuận vào phút chót.

"Giờ đây, khi đã có sự thay đổi chế độ hoàn toàn và triệt để, nơi những bộ óc khác biệt, sáng suốt hơn và ít cực đoan hơn chiếm ưu thế, có lẽ điều gì đó tuyệt vời mang tính cách mạng có thể xảy ra. Biết đâu đấy? Chúng ta sẽ biết vào tối nay, một trong những thời khắc quan trọng nhất trong lịch sử lâu dài và phức tạp của thế giới", ông nêu thêm.

Trong cuộc họp báo tại Budapest, Hungary ngày 7/4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết sẽ có "rất nhiều cuộc đàm phán" trước thời hạn Tổng thống Trump đặt ra.

"Còn khoảng 12 giờ nữa là đến thời hạn, chúng ta sẽ biết kết quả. Từ giờ đến lúc đó sẽ có rất nhiều cuộc đàm phán, tôi hy vọng sẽ đạt được giải pháp tích cực", ông Vance nói.

Truyền thông Iran ngày 7/4 đưa tin Mỹ không kích vào đảo Kharg, huyết mạch dầu mỏ của nước này, và nhắm mục tiêu vào cảng xuất khẩu dầu quan trọng trên đảo. Phó tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận vụ không kích, song nói rằng lực lượng Mỹ chỉ tấn công mục tiêu quân sự. Ông Vance cho rằng diễn biến này không thay đổi thời hạn mà Tổng thống Trump đã đặt ra.

Giới chức Iran trước đó bác bỏ tối hậu thư của ông Trump, cảnh báo "mọi hành động liều lĩnh" của Mỹ sẽ khiến toàn khu vực "chìm trong biển lửa". Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng tuyên bố nếu Washington đi quá giới hạn, nước này sẽ tung đòn trả đũa vượt ra ngoài Trung Đông, đồng thời khiến Mỹ và đồng minh mất đi nguồn dầu khí của khu vực.

Eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải nắm giữ 20% nguồn cung dầu toàn cầu, gần như bị tê liệt hoàn toàn sau khi xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát hồi cuối tháng 2. Hiện khoảng 1.000 tàu đang kẹt lại vùng Vịnh vì cuộc chiến giữa Iran và Mỹ - Israel.

Huyền Lê (Theo AFP, CNN)

Tin Gốc: https://vnexpress.net/toi-hau-thu-sap-het-han-ong-trump-de-doa-xoa-so-nen-van-minh-iran-5059695.html

Ngày 18-4 (giờ địa phương), Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran cho biết đang xem xét các đề xuất mới từ Mỹ.

"Trong những ngày gần đây, với sự hiện diện của tư lệnh quân đội Pakistan tại Tehran với tư cách là bên trung gian hòa giải trong các cuộc đàm phán, phía Mỹ đã đưa ra những đề xuất mới. Hiện Tehran đang xem xét và vẫn chưa đưa ra phản hồi", Hãng tin AFP dẫn tuyên bố của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran.

Tuy nhiên cơ quan này nhấn mạnh phái đoàn đàm phán của Iran sẽ không đưa ra bất cứ sự thỏa hiệp, lùi bước hay khoan nhượng nào dù là nhỏ nhất, và sẽ bảo vệ lợi ích dân tộc bằng tất cả sức mạnh của mình.

Tuyên bố được đưa ra ngay sau khi Tehran tuyên bố tái áp đặt lệnh đóng cửa eo biển Hormuz để phản ứng việc Mỹ phong tỏa các cảng của nước này.

Theo Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran, Tehran quyết tâm thực thi việc giám sát và kiểm soát giao thông tại eo biển Hormuz "cho đến khi chiến tranh kết thúc hoàn toàn".

Hội đồng này lưu ý việc mở cửa trở lại eo biển sẽ liên quan việc Tehran cấp giấy chứng nhận quá cảnh cho tàu thuyền, cũng như yêu cầu thanh toán các khoản phí liên quan đến dịch vụ an ninh, an toàn và bảo vệ môi trường.

Hãng thông tấn Tasnim News của Iran dẫn lời Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran cảnh báo: "Việc tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị coi là hợp tác với kẻ thù, và bất kỳ tàu thuyền nào vi phạm sẽ bị nhắm mục tiêu".

Sau tuyên bố của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định không để Iran "tống tiền" Washington.

Tuy nhiên ông cũng nói rằng Mỹ vẫn duy trì liên lạc với Iran và thừa nhận Tehran đang "có phần khôn khéo" với những động thái gần đây.

"Chúng ta đang có những cuộc đối thoại rất tốt", Hãng tin AFP dẫn lời nhà lãnh đạo Mỹ.

Tại Iran, chủ tịch Quốc hội nước này nói vào tối 18-4 rằng đã có những tiến triển trong các cuộc đàm phán với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh, nhưng nói thêm rằng hai bên vẫn còn cách xa một thỏa thuận.

"Chúng ta vẫn còn cách xa cuộc thảo luận cuối cùng... chúng ta đã có tiến triển trong các cuộc đàm phán, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống và một số điểm cơ bản vẫn chưa được giải quyết", Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, một trong những nhà đàm phán của Iran, nói trên truyền hình quốc gia.

Lãnh đạo nhóm Hezbollah, ông Naim Qassem, tuyên bố rằng thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày đang diễn ra với Israel không thể một chiều, và các chiến binh của nhóm này sẽ đáp trả các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon.

"Một thỏa thuận ngừng bắn có nghĩa là chấm dứt hoàn toàn mọi hành động thù địch. Bởi vì chúng tôi không tin tưởng kẻ thù này, các chiến binh kháng chiến sẽ vẫn ở trên chiến trường với ngón tay đặt trên cò súng, và họ sẽ đáp trả các hành vi vi phạm một cách thích đáng", ông Qassem tuyên bố.

Israel và Lebanon đã đồng ý ngừng bắn từ nửa đêm 16-4 (giờ địa phương), sau cuộc gặp giữa đại sứ Lebanon và Israel tại Mỹ ở Washington, và trước thềm các cuộc đàm phán trực tiếp dự kiến giữa hai nước lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ.

Sáng ngày 19-4, Hàn Quốc và Nhật Bản cho biết Triều Tiên đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo về phía biển ngoài khơi bờ biển phía đông nước này. Đây là vụ phóng tên lửa đạn đạo thứ bảy trong năm nay và là vụ thứ tư trong tháng này của Bình Nhưỡng nhằm đẩy nhanh tăng cường năng lực quân sự.

Các tên lửa được phóng gần thành phố Sinpo trên bờ biển phía đông của Triều Tiên vào khoảng 6h10, quân đội Hàn Quốc tuyên bố. Văn phòng tổng thống Hàn Quốc đã tổ chức một cuộc họp an ninh khẩn cấp.

Trong khi đó, Chính phủ Nhật Bản cho biết các tên lửa đạn đạo đã rơi gần bờ biển phía đông bán đảo Triều Tiên và không có dấu hiệu việc xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản.

Giữa tuần này, Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế Rafael Grossi nhận định Triều Tiên đã có những tiến bộ "rất đáng kể" trong khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân, với việc có thể bổ sung thêm một cơ sở làm giàu uranium mới.

Một phần tử vũ trang đã nổ súng ở Kiev vào ngày 18-4 khiến ít nhất 6 người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương. Đối tượng còn bắt giữ con tin tại một siêu thị nhưng sau đó đã bị tiêu diệt.

Cảnh sát Ukraine cho biết đã triển khai lực lượng đặc nhiệm tới hiện trường tại quận Holosiivskyi ở phía nam Kiev.

Hiện chưa rõ động cơ tấn công của đối tượng trên. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã yêu cầu nhanh chóng điều tra làm rõ vụ việc. "Tôi xin gửi lời chia buồn tới gia đình và người thân của các nạn nhân", ông viết trên mạng xã hội X.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ