“Có thông tin rằng Iran đang thu phí với tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy và nếu đang làm thì phải dừng ngay”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 9/4.
Trong thông điệp đăng vài phút sau, ông Trump cho biết tàu dầu sẽ sớm lưu thông trở lại “dù có được Iran trợ giúp hay không”. Tổng thống Mỹ chỉ trích Iran đang xử lý “rất tệ, đáng hổ thẹn” đối với vấn đề cho phép tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. “Đó không phải thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được”, ông Trump cho biết.
Giới chức Anh cùng ngày thông báo Thủ tướng Keir Starmer và Tổng thống Trump đã thảo luận về “kế hoạch thực tiễn” nhằm khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt.
Các thông điệp được đưa ra sau khi đài truyền hình nhà nước Iran hôm 6/4 cho biết Ủy ban An ninh thuộc quốc hội nước này đã thông qua kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và thực thi “vai trò chủ quyền của Iran”.
Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được hôm 8/4, nhưng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ do thiếu sự hướng dẫn rõ ràng từ Tehran, theo đài CNN.
Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số “biện pháp kỹ thuật”. Tehran nói với các bên trung gian đàm phán rằng sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng nói rằng Iran yêu cầu tàu hàng phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước tàu, bao gồm phí quá cảnh cơ bản, hộ tống an ninh và xử lý hành chính.
Quan chức các nước Arab vùng Vịnh phản đối biện pháp thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải ở các khu vực như eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để đáp trả những vụ tấn công của Israel vào Lebanon. Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng vấn đề Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn với Iran, kêu gọi Tehran giữ lời hứa mở cửa eo biển.
"Khả năng rất cao là chúng tôi sẽ đạt được thỏa thuận với Iran. Họ đã đồng ý bàn giao 'bụi hạt nhân' cho chúng tôi", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với phóng viên bên ngoài Nhà Trắng ngày 16/4, sử dụng cách gọi riêng của ông để chỉ kho uranium đã làm giàu của Tehran.
Tuy nhiên, ông Trump không nêu chi tiết hay đưa ra bằng chứng về thông tin này. Giới chức Iran chưa lên tiếng về thông tin, Tehran trước đây cũng chưa phát bất kỳ tín hiệu công khai nào cho thấy họ sẽ từ bỏ kho uranium làm giàu.
Tổng thống Trump khẳng định mọi thỏa thuận với Iran đều phải vĩnh viễn ngăn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân. Lãnh đạo Mỹ cũng bày tỏ lạc quan về vấn đề Iran, để ngỏ khả năng gia hạn thỏa thuận ngừng bắn dự kiến hết hạn vào tuần tới, nhưng cho rằng có thể không cần thiết phải làm vậy.
"Nếu thỏa thuận được ký ở Islamabad, tôi có thể sẽ đến. Họ muốn tôi có mặt", ông cho hay.
Mỹ và Iran vẫn còn bất đồng về nhiều vấn đề trong quá trình đàm phán, mấu chốt là chương trình hạt nhân của Tehran. Mỹ được cho là đề xuất đình chỉ chương trình làm giàu uranium của Iran 20 năm, trong khi Tehran đưa ra mốc 5 năm và bị Washington bác bỏ.
Iran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của họ mang mục đích hòa bình. Tehran hôm 15/4 tuyên bố quyền làm giàu uranium là "không thể tranh cãi", dù mức độ làm giàu có thể "đàm phán".
Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, Iran đang nắm giữ khoảng 400 kg uranium làm giàu ở mức 60%, gần với cấp độ vũ khí là 90%. Tuy nhiên, chưa rõ số uranium này đang được cất giữ ở đâu kể từ sau các cuộc không kích của Mỹ hồi tháng 6/2025.
Phó tổng thống JD Vance cho hay Mỹ không chỉ muốn đảm bảo Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, mà còn muốn thiết lập các cơ chế để ngăn chặn khả năng này, trong đó có loại bỏ năng lực làm giàu uranium của Tehran. Ông Vance cho rằng số uranium trên nên được đưa ra khỏi lãnh thổ Iran nhằm đảm bảo minh bạch và tăng khả năng giám sát.
Cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran cuối tuần trước tại Pakistan đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào. Hải quân Mỹ sau đó tuyên bố thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Iran, động thái bị Tehran lên án.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết những cuộc đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran "rất có khả năng" sẽ diễn ra tại Islamabad. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan Tahir Andrabi nói rằng chưa có ngày cụ thể cho sự kiện này.
Tư lệnh lục quân Pakistan Asim Munir hôm 16/4 gặp Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người dẫn đầu phái đoàn Iran trong vòng đàm phán đầu tiên. Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc sau đó cho biết Tehran "lạc quan một cách thận trọng" về các cuộc đàm phán hòa bình với Washington và bày tỏ hy vọng về "kết quả có ý nghĩa".
Ngày 18-4, Tổng thống Trump tiếp tục đưa ra những phát biểu gây chú ý về khả năng đạt thỏa thuận với Iran, trong đó nhấn mạnh hai bên có thể cùng nhau thu gom uranium từ các cơ sở hạt nhân của Tehran và chuyển về Mỹ, bất chấp phía Iran đã bác bỏ các luận điểm này trước đó.
Theo Hãng tin AFP, phát biểu trước sự kiện của tổ chức Turning Point USA tại bang Arizona, ông Trump cho biết Mỹ và Iran sẽ "cùng tiến vào với rất nhiều máy xúc" để thu gom vật liệu hạt nhân, trước khi "mang về Mỹ rất sớm".
Ông nhiều lần dùng cụm từ "bụi hạt nhân" để chỉ lượng uranium làm giàu mà Washington cáo buộc Tehran tích trữ.
"Có người hỏi làm thế nào để chúng ta lấy được 'bụi hạt nhân'? Chúng ta sẽ làm điều đó bằng cách cùng Iran tiến vào, với rất nhiều máy xúc - những máy xúc lớn nhất mà các bạn có thể tưởng tượng. Nhưng chúng ta sẽ cùng Iran tiến vào. Chúng ta sẽ lấy nó. Và chúng ta sẽ sớm mang nó về Mỹ", ông Trump phát biểu.
Trước đó trong loạt bài đăng trên mạng xã hội ngày 17-4, ông Trump cũng khẳng định Mỹ sẽ "lấy toàn bộ 'bụi hạt nhân", đồng thời cho rằng Iran đã đồng ý đình chỉ chương trình hạt nhân vô thời hạn.
Ông mô tả tiến trình đàm phán đang diễn ra tích cực, nhấn mạnh "không còn điểm bế tắc nào" và một thỏa thuận hòa bình "đã rất gần". Trả lời Hãng tin Bloomberg, ông Trump cho biết kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục vào 19-4.
Không chỉ về hạt nhân, ông Trump còn đưa ra nhiều tuyên bố lạc quan khác, như việc Iran sẽ mở eo biển Hormuz và "không bao giờ đóng lại", hay Israel sẽ bị Mỹ cấm tiến hành không kích tại Lebanon.
Trái ngược hoàn toàn, phía Iran bác bỏ các tuyên bố về uranium của ông Trump, nhấn mạnh đây là vấn đề "không thể thương lượng".
"Việc chuyển giao uranium làm giàu của Iran cho Mỹ chưa từng được nêu ra trong các cuộc đàm phán", người phát ngôn Esmaeil Baghaei cho biết, khẳng định uranium làm giàu "thiêng liêng như lãnh thổ Iran" và sẽ không được chuyển đi trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Ông cũng nhấn mạnh các cuộc thương lượng hiện tập trung vào chấm dứt chiến sự thay vì vấn đề hạt nhân, đặt ưu tiên vào kế hoạch dỡ bỏ trừng phạt và yêu cầu bồi thường thiệt hại hậu chiến.
Ngày 18-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố toàn bộ các phát biểu gần đây của ông Trump là "sai sự thật".
"Họ đã không thể giành chiến thắng trong cuộc chiến bằng những lời nói dối này, và chắc chắn cũng sẽ không đạt được điều gì trong quá trình đàm phán", ông nói.
Liên quan đến eo biển Hormuz, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định tuyến đường này sẽ mở cửa hoàn toàn cho tàu thương mại trong thời gian ngừng bắn.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ra tuyên bố trên X rằng hoạt động vận tải qua khu vực sẽ phải đi theo các tuyến đường do Iran ấn định trước và cần sự cho phép của Hải quân IRGC.
Ông Baghaei cảnh báo rằng nếu lệnh phong tỏa hàng hải đối với các cảng của Iran tiếp tục, Tehran sẽ có các biện pháp đáp trả tương xứng - một trong số đó có thể là đóng cửa eo biển Hormuz trở lại.
Các lãnh đạo từ 40 quốc gia và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) dự kiến họp trực tuyến trong ngày 17/4 để bàn về hỗ trợ lệnh ngừng bắn giữa Iran với Mỹ, cũng như đưa ra kế hoạch đảm bảo eo biển Hormuz mở cửa trở lại cho hoạt động vận tải biển sau khi chiến sự Trung Đông kết thúc.
Thủ tướng Anh Keir Starmer dự kiến đến Paris vào sáng nay để đồng chủ trì hội nghị cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng sẽ tới Paris tham dự, theo một quan chức chính phủ Đức.
Văn phòng Thủ tướng Anh hôm 16/4 cho biết các lãnh đạo sẽ thiết lập một sứ mệnh quốc tế nhằm mở lại tuyến hàng hải này, khẳng định đây sẽ là nhiệm vụ mang tính phòng thủ thuần túy và các quốc gia sẽ triển khai lực lượng quân sự phối hợp ngay khi điều kiện cho phép.
Hội nghị cũng sẽ thảo luận về hỗ trợ công việc của IMO nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và thủy thủ đoàn.
"Mở lại eo biển Hormuz vô điều kiện và lập tức là trách nhiệm toàn cầu. Chúng ta cần hành động để khôi phục dòng chảy tự do của năng lượng và thương mại", CNN dẫn dự thảo phát biểu của ông Starmer tại hội nghị.
Lãnh đạo Anh cũng sẽ đề cập yêu cầu trấn an các tàu thương mại, hỗ trợ hoạt động rà phá thủy lôi "để đảm bảo sự ổn định và an ninh toàn cầu được khôi phục".
Quan chức Đức cho biết nước này sẵn sàng đóng góp nhằm đảm bảo lưu thông an toàn qua eo biển, với điều kiện phải có cơ sở pháp lý rõ ràng. Đóng góp này có thể bao gồm triển khai tàu rà phá thủy lôi hoặc hoạt động giám sát hàng hải, lĩnh vực mà quân đội Đức có nhiều kinh nghiệm.
Trước khi chiến sự Trung Đông bùng phát hôm 28/2, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz theo thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được với Mỹ ngày 8/4, nhưng lưu lượng tàu thuyền qua lại vẫn hạn chế.
Lực lượng Mỹ bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa các cảng Iran từ 13/4, một ngày sau khi cuộc đàm phán hòa bình ở Pakistan kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào. Theo đó, Mỹ sẽ chặn bắt mọi tàu đến hoặc đi từ các cảng Iran ở khu vực vịnh Ba Tư và vịnh Oman, cũng như những tàu đã nộp phí cho Iran để được đi qua eo biển Hormuz.
Tehran tuyên bố Washington đang "gây mất an ninh cho các tàu thương mại và tàu chở dầu của Iran", coi đây là động thái "vi phạm lệnh ngừng bắn". Iran cảnh báo nếu tình trạng này còn tiếp diễn, họ sẽ chặn hoạt động thương mại qua vịnh Ba Tư, biển Đỏ và vịnh Oman để đáp trả.
