“Mỹ và Israel đã rơi vào giai đoạn tuyệt vọng, yêu cầu ngừng bắn cho thấy họ đã thất bại Những tuyên bố của họ rằng Iran sẽ hạn chế chương trình làm giàu uranium chỉ là mong muốn hão huyền”, giám đốc Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) Mohammad Eslami cho biết hôm 9/4.
Ông tuyên bố tất cả kế hoạch lẫn hành động của Mỹ – Israel, trong đó có chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng và Sư tử gầm, đều không mang lại kết quả. “Giờ đây họ đang tìm cách đạt điều gì đó thông qua đàm phán”, lãnh đạo AEOI cho hay.
Phát biểu được đưa ra trước thềm cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, dự kiến diễn ra ngày 10/4 do Pakistan làm trung gian. Washington và Tehran hôm 8/4 đồng ý ngừng bắn hai tuần để mở đường cho đàm phán, dù đưa ra cách diễn giải khác nhau về điều khoản liên quan.
Sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Tổng thống Donald Trump tuyên bố “sẽ không có chuyện Iran làm giàu hạt nhân”, Mỹ sẽ hợp tác với nước này để “đào và loại bỏ toàn bộ bụi hạt nhân đang bị chôn vùi” sau các cuộc không kích năm ngoái. Ông cũng khẳng định vệ tinh Mỹ giám sát rất chặt chẽ và không có gì thay đổi tại các cơ sở hạt nhân Iran từ ngày bị tấn công.
Vấn đề làm giàu uranium trở thành trọng tâm trong quan hệ giữa phương Tây và Tehran suốt hai thập kỷ qua. Mỹ và đồng minh cáo buộc Iran tìm cách chế tạo vũ khí hạt nhân, còn Tehran khẳng định chương trình của họ chỉ phục vụ mục đích dân sự.
Mỹ – Israel ngày 28/2 mở chiến dịch tấn công Iran giữa lúc hai bên vẫn đàm phán, trong đó có thảo luận về vấn đề hạt nhân.
Trong xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025, Mỹ và Israel đã tấn công các cơ sở hạt nhân, tuyên bố đã phá hủy khả năng làm giàu uranium của Iran. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa rõ hàng trăm kg uranium đã làm giàu của Iran đang ở đâu.
Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đánh giá trước khi bùng phát chiến sự tháng 6/2025, Iran đã làm giàu uranium đến mức 60%, cao hơn nhiều so với giới hạn 3,67% của thỏa thuận ký với các cường quốc năm 2015. IAEA nhận định Iran đã gần đạt mức 90%, đủ để chế tạo bom hạt nhân.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, ISNA, AP)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/quan-chuc-iran-bac-kha-nang-han-che-lam-giau-uranium-5060636.html
Những giờ trước khi Mỹ - Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn
8h06 sáng 7/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra tối hậu thư quyết liệt chưa từng thấy bằng một bài đăng trên Truth Social: Nếu Iran không đạt thỏa thuận trong 12 giờ tới, "một nền văn minh sẽ lụi tàn vào đêm nay và không bao giờ có thể hồi sinh".
Ngay cả với một Tổng thống vốn nổi tiếng với những tuyên bố cứng rắn, bài đăng này vẫn gây chấn động. Nó lan truyền từ Phòng Bầu dục đến các đại sứ quán nước ngoài và giới doanh nghiệp. Dường như tất cả mọi người đều đếm ngược đến thời hạn 20h tại Mỹ và suy đoán về bước đi tiếp theo của ông chủ Nhà Trắng.
Suốt những ngày trước đó, ông Trump đã liên tục cảnh báo sẽ ném bom hủy diệt toàn bộ cầu, nhà máy điện và cơ sở hạ tầng dân sự khác của Iran. Nhưng ông đồng thời vẫn để ngỏ cánh cửa đi đến một thỏa thuận nhằm ngăn chặn các cuộc không kích thảm khốc.
"Ai mà biết được?" ông viết vào sáng 7/4. "Chúng ta sẽ biết kết quả vào tối nay, một trong những thời khắc quan trọng nhất đối với lịch sử lâu dài và phức tạp của thế giới".
Đếm ngược
Thông điệp của Tổng thống Trump đã làm bùng nổ các nhóm chat trên toàn cầu và kích hoạt một cuộc chạy đua quyết liệt của các đồng minh Mỹ cùng những bên trung gian nhằm tìm kiếm lối thoát hoặc kéo dài thêm thời gian.
Khi lời đe dọa lan tới Iran, nhiều người dân đã chuẩn bị cho việc phải sống trong cảnh mất điện, mất ga và tranh luận xem nên ở lại thành phố hay sơ tán về nông thôn sẽ an toàn hơn. Một số người lôi những chiếc bếp dã ngoại cũ ra lau chùi và đổ đầy bình dầu.
Chưa đầy 30 phút sau bài đăng cảnh báo của ông Trump, giới chức Iran thông báo với Ai Cập rằng Tehran đã cắt đứt mọi liên lạc trực tiếp với các nhà đàm phán Mỹ, WSJ dẫn lời một quan chức Arab.
Nhiều chính phủ Arab cũng cảnh báo lời đe dọa của Tổng thống Mỹ có thể gây tác dụng ngược lên phe cứng rắn thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng vốn đã ra tín hiệu sẽ nhấn chìm cả khu vực vào bóng tối nếu cơ sở hạ tầng của Iran bị tấn công.
Tại Trung Đông, bài đăng của ông Trump đã chiếm lĩnh trang nhất các mặt báo tại Israel. Cựu thủ tướng Ehud Olmert đọc được thông điệp này ngay trước khi còi báo động tên lửa từ Iran vang lên khắp miền trung Israel, khiến ông phải chui xuống hầm trú ẩn trong nhà.
"Tôi thường không chỉ hiểu tuyên bố của Tổng thống Trump theo nghĩa đen", ông Olmert nói từ hầm trú ẩn. "Tôi muốn tin rằng ý ông ấy là chúng ta sẽ xóa bỏ chính quyền Iran. Tôi không nghĩ chúng ta có thể chấp nhận bất kỳ hành động hủy diệt nào, dù là toàn bộ hay một phần, đối với nền văn minh Iran".
9h sáng, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine đăng nhập vào cuộc họp trực tuyến bảo mật hàng ngày với đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM). Theo hai quan chức Mỹ giấu tên, đô đốc Cooper cùng những nhà hoạch định quân sự tại Lầu Năm Góc đã chuẩn bị sẵn sàng cho các cuộc không kích tiềm tàng vào cơ sở hạ tầng năng lượng Iran. Các chuyên gia quân sự đã xem xét lại danh sách những mục tiêu đã được các luật sư quân đội phê duyệt nhằm đảm bảo tính hợp pháp của đòn không kích.
Hai quan chức giấu tên cho biết danh sách mục tiêu ít hơn nhiều so với tối hậu thư từ Tổng thống Trump rằng "mọi nhà máy điện ở Iran sẽ ngừng hoạt động, bốc cháy và phát nổ". Họ cho rằng việc tấn công các mục tiêu này đều "hợp pháp" vì chúng có liên hệ rõ ràng với lực lượng quân sự và an ninh Iran, đồng thời không gây tổn hại quá mức cho dân thường.
Quân đội Mỹ khi đó cũng đã tấn công hơn 50 mục tiêu trên đảo Kharg, nhưng không đánh vào cơ sở hạ tầng dầu khí.
"Toàn bộ Bộ Quốc phòng tuân thủ chỉ đạo của Tổng thống và sẽ nhắm vào các mục tiêu quân sự do ông đề ra mà không có bất kỳ sai sót nào", phát ngôn viên Lầu Năm Góc Sean Parnell tuyên bố.
Những đồn đoán
Lời đe dọa của Tổng thống Trump cũng làm bùng nổ những cuộc tranh luận trong các đồng minh và những người có sức ảnh hưởng ủng hộ ông. Họ không ngừng đưa ra những đồn đoán trên các buổi livestream và podcast.
"Ông ấy đang cố tỏ ra nguy hiểm", Tim Pool, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội với hơn hai triệu lượt theo dõi cho biết trong cuộc phỏng vấn với WSJ. Trong một video quay cho người hâm mộ, Pool nói rằng nếu Tổng thống Trump không thực hiện lời hứa, "chúng ta sẽ thấy đây là ván bài cuối cùng của ông ấy".
Tổng thư ký NATO Mark Rutte đang trên chuyến bay tới Washington khi Tổng thống Trump đăng bài viết trên mạng xã hội. Theo kế hoạch, ông sẽ có cuộc gặp với ông Trump, ông Hegseth và Ngoại trưởng Marco Rubio vào ngày 8/4.
Một số quan chức châu Âu đã họp khẩn qua điện thoại để thảo luận về lời đe dọa của Tổng thống Mỹ. Theo hai quan chức tham gia cuộc gọi, các bên thống nhất nhận định rằng ông Trump sẽ không leo thang xung đột.
Tại Budapest, Phó tổng thống Mỹ JD Vance xuất hiện cùng Thủ tướng Hungary Viktor Orban để trả lời câu hỏi của các phóng viên. "Tôi hy vọng họ khôn ngoan", ông Vance nói về Iran. "Tổng thống đã đặt ra hạn chót khoảng 12 tiếng tính từ thời điểm này tại Mỹ. Chúng ta sẽ chờ xem, nhưng từ giờ đến lúc đó sẽ có rất nhiều cuộc đàm phán diễn ra".
10h30, người dẫn chương trình Bret Baier của Fox News xuất hiện trên sóng truyền hình với một thông điệp từ Tổng thống. Baier cho biết ông Trump đã nói với mình rằng "nếu mọi chuyện đi đến mức đó, sẽ có một cuộc tấn công chưa từng thấy từ trước đến nay diễn ra".
Khi thời hạn cận kề, ông Trump dường như vừa theo đuổi các giải pháp ngoại giao phút chót để hạ nhiệt căng thẳng vừa duy trì những hoạt động thường nhật của mình. Tổng thống đã gọi điện cho Phó tổng thống Vance, người đang chủ trì một cuộc mít tinh tại nhà thi đấu thể thao ở Budapest. Ông Vance đã giơ điện thoại của mình lên ngay trên sân khấu trước hàng nghìn người ủng hộ ông Orban.
Theo một nguồn thạo tin, ông Trump còn có cuộc gặp với nhà đầu tư công nghệ David Sacks và các quan chức Bộ Tư pháp tại Nhà Trắng. Ông cũng liên tiếp đăng hơn 20 bài viết trên mạng xã hội Truth Social để ủng hộ những ứng viên mà ông hậu thuẫn trong cuộc đua vào cơ quan lập pháp bang Indiana.
Bên trong nội bộ chính quyền, một số quan chức đã kín đáo bày tỏ lo ngại về lời đe dọa từ Tổng thống. Một quan chức Nhà Trắng cho rằng bài đăng của ông Trump chỉ gây thêm bất ổn, thêm rằng Tổng thống đang xao nhãng những ưu tiên trong nước vốn có thể giúp ông tranh thủ ủng hộ từ cử tri.
Nhưng các quan chức cấp cao khác trong chính quyền và đồng minh của ông Trump lại cho hay họ coi bài đăng trên Truth Social chỉ là một đòn tâm lý của Tổng thống để giành lợi thế trên bàn đàm phán.
Các CEO công nghệ và giới đầu tư liên tục nhắn tin trao đổi về tác động tiềm tàng từ tối hậu thư của Tổng thống, sau 5 tuần xung đột khiến giá dầu tăng vọt và làm chao đảo nền kinh tế toàn cầu, theo lời kể từ những người trong các nhóm chat này.
Tại Phố Wall, các nhà giao dịch tỏ ra thận trọng, không muốn mạo hiểm đặt cược khi ông Trump vốn thường xuyên thay đổi quyết định. Mặc dù nhiều người dự đoán Tổng thống sẽ phát động tấn công, rất ít người tin vào kịch bản ông sẽ xóa sổ nền văn minh Iran như tuyên bố.
"Mọi thứ thật chóng mặt", Peter Boockvar, giám đốc đầu tư tại công ty tư vấn đầu tư OnePoint BFG Wealth Partners, nói. "Chúng tôi vừa phải dán mắt vào bảng điện tử, vừa phải canh chừng trang Truth Social của ông Trump".
James Stavridis, Phó chủ tịch tập đoàn đa quốc gia Carlyle, đã gửi một bản báo cáo nội bộ cho các giám đốc điều hành, nhận định rằng cơ hội đạt được lệnh ngừng bắn trong vài tuần tới là khoảng 65% do cả hai bên đều có động lực để đàm phán. Tuy nhiên, ông cảnh báo có 35% khả năng xung đột vẫn diễn ra, hai bên tiếp tục leo thang căng thẳng và eo biển Hormuz vẫn bị đóng.
Theo một nguồn tin, Bryan Lanza, cựu cố vấn của Tổng thống Trump và hiện là chuyên gia tư vấn doanh nghiệp, đã nhận được hàng loạt yêu cầu từ khách hàng ngay sau khi ông Trump đăng tối hậu thư. Dù đang đi nghỉ, ông vẫn phải xử lý các yêu cầu, đồng thời kêu gọi mọi người giữ bình tĩnh vì tin rằng Tổng thống sẽ không thực hiện lời đe dọa.
Khi thời gian trôi đi, ngay cả Giáo hoàng Leo XIV cũng kêu gọi ông Trump rút lại ý định. Các quan chức chính quyền liên tục nhận điện thoại từ giới lãnh đạo doanh nghiệp và các đồng minh chính trị nhằm xác định xem tối hậu thư của Tổng thống là đòn tâm lý hay là bước đầu cho một cuộc leo thang quân sự mới.
"Hãy ngăn chặn leo thang. Chấm dứt xung đột ngay bây giờ. Không ai muốn điều này cả", nam diễn viên gạo cội Ben Stiller viết.
Nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận
Đến giữa buổi chiều, trước tình hình không mấy tiến triển, một số quan chức châu Âu đã lên tiếng công khai. "Không ai có quyền xóa sổ cả một nền văn minh", Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot phát biểu.
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, một trong những đồng minh thân cận nhất với ông Trump tại châu Âu, cũng đưa ra lời chỉ trích hiếm hoi. "Điều quan trọng là phải phân định rõ ràng giữa trách nhiệm của một chính quyền và vận mệnh hàng triệu người dân thường", bà nói. "Người dân Iran không thể và không có lý do gì phải trả giá cho những sai lầm của giới lãnh đạo nước này".
Thông điệp trên được hưởng ứng tại Đồi Capitol. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ron Johnson cho rằng sẽ là một "sai lầm khủng khiếp" nếu ông Trump tấn công các mục tiêu dân sự, đồng thời hy vọng Tổng thống chỉ đang cố gắng "tận dụng tính khó đoán của mình" để thúc đẩy một thỏa thuận.
Tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump ngồi sau Bàn Kiên định, nghe các trợ lý báo cáo về thông tin dân thường Iran đã tụ tập trên các cây cầu chiến lược và lập "hàng rào người" quanh các nhà máy điện. Ông xem hình ảnh người dân Iran tập trung tại các công trình đó và nói rằng sẽ là lỗi của chính phủ Iran nếu Mỹ không kích khiến họ thiệt mạng. Ông chỉ trích các lãnh đạo Iran vì đã đẩy người dân vô tội vào tình thế nguy hiểm.
Ngay sau đó, những tín hiệu đầu tiên cho thấy hạn chót của ông Trump có thể được lùi lại, khi các đồng minh của Mỹ nỗ lực vận động thêm thời gian cho ngoại giao. Ngay sau 15h, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif công khai kêu gọi Tổng thống Mỹ gia hạn tối hậu thư thêm hai tuần và ủng hộ một lệnh ngừng bắn với Iran. Ông đồng thời thúc giục Tehran mở cửa lại eo biển Hormuz trong cùng khoảng thời gian như một cử chỉ thiện chí.
"Tổng thống đã nắm được đề xuất và sẽ sớm có phản hồi", thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết khi trả lời về lời kêu gọi từ Thủ tướng Pakistan. Sau đó, ông Trump nói với Fox News rằng Mỹ đang trong quá trình "đàm phán ráo riết" để đạt thỏa thuận với Iran.
Tổng thống dành phần lớn thời gian buổi chiều họp kín với những cố vấn thân cận tại Phòng Bầu dục, tiếp nhận các cuộc gọi và lắng nghe phân tích về lợi hại của đề xuất này.
18h32, Tổng thống Trump thông báo trên Truth Social rằng ông sẽ hoãn các cuộc không kích đã lên kế hoạch. "Với điều kiện Cộng hòa Hồi giáo Iran phải đồng ý mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và đảm bảo an toàn eo biển Hormuz, tôi đồng ý dừng việc ném bom và tấn công Iran trong thời gian hai tuần", ông viết.
Nhưng sau cú thở phào, một số quan chức Mỹ hiện bày tỏ lo ngại Iran sẽ không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu mà ông Trump đưa ra trong kế hoạch ngừng bắn, tiềm ẩn nguy cơ đưa cả Washington và Tehran trở lại bờ vực xung đột sau hai tuần nữa.
Sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, Iran đã cho phép một số tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Nhưng đến hôm nay, nước này thông báo tạm thời đóng eo biển, đồng thời đe dọa sẽ rút khỏi thỏa thuận nếu Israel tiếp tục vi phạm lệnh ngừng bắn khi tấn công Lebanon.
Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/nhung-gio-truoc-khi-my-iran-dat-thoa-thuan-ngung-ban-5060019.html
