Trong cuộc phỏng vấn công bố hôm 9/4, tổng thanh tra Bộ Quốc phòng Ukraine Yuriy Myronenko cho biết các doanh nghiệp tư nhân sẽ được phép tự trang bị hệ thống phòng không, nhằm bảo vệ cơ sở của mình khỏi đòn tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) của Nga.
16 doanh nghiệp đã được cấp phép gồm các công ty trong lĩnh vực năng lượng, vốn là mục tiêu bị tấn công thường xuyên, cũng như vận tải và an ninh. Họ sẽ tự túc về chi phí và nhân sự vận hành mạng lưới phòng không. Myronenko, kiến trúc sư trưởng của dự án, tuyên bố một số công ty đã bắn hạ được UAV Nga, sự việc đầu tiên diễn ra cách đây hai tuần.
Tại khu vực gần tiền tuyến ở tỉnh Kharkov, một công ty đã sử dụng súng máy hạng nặng gắn trên tháp pháo điều khiển từ xa để chặn UAV Nga. “Tôi nghĩ Ukraine là nước đầu tiên trên thế giới tạo ra hệ thống này”, ông nói.
Myronenko cho biết sau khi Bộ Quốc phòng Ukraine phát thông báo, hàng chục nhóm đã liên hệ với giới chức để tham khảo về dự án. “Chúng tôi không kỳ vọng lưới phòng không tư nhân sẽ giải quyết mọi vấn đề”, ông cho hay, thêm rằng Ukraine phải thực hiện bước đi này nhằm tăng cơ hội bắn hạ UAV Nga.
Các công ty muốn tham gia chương trình sẽ phải trải qua quy trình cấp phép đặc biệt, trong đó có đảm bảo họ không liên hệ với Nga, trước khi được quyền mua vũ khí và huấn luyện nhân viên.
Những doanh nghiệp này cũng phải tham gia hệ thống điều phối theo thời gian thực của không quân Ukraine. Đây là thành phần then chốt trong mạng lưới được dùng để quản lý hàng nghìn tổ phòng không. “Phần mềm đặc biệt cho phép giới chỉ huy quan sát được ai đang bắn hạ cái gì, bằng vũ khí nào và thuộc tổ nào, cũng như xác định mục tiêu đang bay tới”, Myronenko nói.
Về lâu dài, các công ty tư nhân Ukraine thậm chí có thể được phép mua vũ khí chuyên đối phó tên lửa hành trình, như tên lửa phòng không vác vai. “Chúng tôi không đặt giới hạn về phương tiện phòng vệ mà họ có thể mua”, quan chức Ukraine nói, thêm rằng nguyên nhân là vì giới chức hiểu “xung đột sẽ thay đổi trong 3 hoặc 6 tháng tới”.
Mục tiêu chính mà Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov đặt ra trong năm nay là “phát hiện được 100% mục tiêu đường không”, gồm cả tên lửa và UAV, cũng như bắn hạ 95% trong số đó, so với mức khoảng 80% hiện nay.
Ông Myronenko cho rằng đây là mục tiêu “hoàn toàn thực tế” do sản lượng vũ khí đánh chặn của Ukraine đang tăng mạnh, với hàng chục nghìn sản phẩm được bàn giao cho quân đội mỗi tháng.
Kể từ cuối năm 2022, Nga thường xuyên triển khai UAV tự sát kiểu Geran nhằm vào các mục tiêu ở Ukraine và làm quá tải phòng không đối phương, mở đường cho những đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo và hành trình. Cuộc tập kích lớn nhất kể từ đầu chiến sự diễn ra hồi cuối tháng 3, khi Nga triển khai gần 1.000 UAV cùng tên lửa trong vòng 24 giờ.
Hãng thông tấn AFP cho biết lưới phòng không Ukraine, trong đó có hàng nghìn tổ chống UAV di động, đang hoạt động tương đối hiệu quả song không đủ sức bảo vệ toàn bộ đất nước. Đó là lý do quân đội Ukraine trao một phần nhiệm vụ phòng không cho lĩnh vực tư nhân.
Wall Street Journal ngày 15/4 dẫn các nguồn thạo tin cho biết giới chức quốc phòng Mỹ đã thảo luận vấn đề sản xuất vũ khí và những vật tư quân sự khác với lãnh đạo cấp cao của một số công ty, trong đó có hai hãng ôtô lớn gồm General Motors và Ford Motor.
GE Aerospace, hãng cung cấp động cơ máy bay, cùng nhà sản xuất xe cơ giới và máy móc Oshkosh cũng nằm trong danh sách các công ty tham gia thảo luận.
Những cuộc trao đổi này bắt đầu từ trước khi xung đột Trung Đông bùng phát, hiện ở giai đoạn sơ bộ và bao quát nhiều vấn đề. Trong các cuộc thảo luận, giới chức Lầu Năm Góc nói rằng có khả năng sẽ huy động các nhà sản xuất nội địa để hỗ trợ những doanh nghiệp quốc phòng truyền thống, đồng thời hỏi liệu họ có thể nhanh chóng chuyển đổi sang sản xuất quốc phòng hay không.
Giới chức quốc phòng Mỹ cho rằng tăng cường chế tạo vũ khí là vấn đề an ninh quốc gia, đồng thời kêu gọi sự hỗ trợ từ các doanh nghiệp trong lúc Lầu Năm Góc tìm cách đẩy mạnh năng lực sản xuất nội địa. Họ cũng đề nghị các công ty xác định những rào cản khi nhận thêm công việc liên quan tới quốc phòng, như yêu cầu trong hợp đồng hay trở ngại trong quá trình đấu thầu.
"Bộ Quốc phòng Mỹ muốn huy động những công ty này nhằm tận dụng nhân lực và năng lực sản xuất khí tài quân sự, giữa lúc xung đột Ukraine và Iran làm cạn kiệt kho dự trữ", Wall Street Journal cho biết.
Truyền thông Mỹ cho biết chiến sự Trung Đông đã làm gia tăng áp lực đối với kho vũ khí của nước này, cho thấy quân đội Mỹ cần thêm đối tác thương mại để nhanh chóng mở rộng nguồn cung khí tài như tên lửa và công nghệ chống thiết bị bay không người lái (drone)
Những cuộc thảo luận trên là nỗ lực mới nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm đưa hoạt động sản xuất quân sự vào trạng thái mà Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth gọi là "chế độ thời chiến".
Logan Jones, đại diện của Oshkosh, cho biết công ty bắt đầu đối thoại với Lầu Năm Góc vào tháng 11/2025, sau khi ông Hegseth kêu gọi các doanh nghiệp tăng cường sản xuất.
Một quan chức Lầu Năm Góc cho biết cơ quan này "cam kết nhanh chóng mở rộng nền tảng công nghiệp quốc phòng bằng cách tận dụng mọi giải pháp và công nghệ thương mại sẵn có, nhằm đảm bảo lực lượng chiến đấu duy trì được lợi thế mang tính quyết định".
Giới nghị sĩ và Lầu Năm Góc từng bày tỏ lo ngại về năng lực sản xuất quốc phòng nội địa, sau khi Mỹ và các đồng minh NATO bắt đầu chuyển lượng lớn vũ khí cho Ukraine từ đầu năm 2022. Lầu Năm Góc mới đây công bố đề xuất ngân sách lên tới 1.500 tỷ USD, mức cao nhất trong lịch sử hiện đại, trong đó đề nghị khoản đầu tư lớn vào chế tạo đạn dược và drone.
Mỹ từng chuyển đổi ngành sản xuất trong nước sang phục vụ mục đích quân sự trong quá khứ. Trong Thế chiến II, các hãng ôtô ở thành phố Detroit đã ngừng chế tạo xe cơ giới dân sự để chuyển sang sản xuất oanh tạc cơ, động cơ máy bay và xe tải.
Ngày nay, hoạt động sản xuất quân sự của Mỹ chủ yếu do một số ít nhà thầu đảm nhận. Nhiều hãng sản xuất lớn không thuộc lĩnh vực quốc phòng truyền thống vẫn ký hợp đồng với Lầu Năm Góc, nhưng phần lớn thỏa thuận thường có quy mô và giá trị hạn chế, chủ yếu tập trung vào nghiên cứu chuyên biệt hoặc sản phẩm cụ thể.
Ví dụ, Oshkosh chế tạo xe chở quân cho lục quân Mỹ và các đồng minh, nhưng hầu hết doanh thu hơn 10 tỷ USD của công ty này đến từ những lĩnh vực ngoài quốc phòng.
"Iran sẽ rút khỏi thỏa thuận nếu Israel tiếp tục vi phạm lệnh ngừng bắn khi tấn công Lebanon", hãng thông tấn Tasnim của Iran hôm nay dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề.
Theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran cùng ngày, Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã nêu vấn đề Israel "vi phạm lệnh ngừng bắn" ở Lebanon với bên trung gian hòa giải Pakistan.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố lực lượng này sẽ "trừng phạt Israel vì những hành động tàn bạo đã gây ra ở Lebanon và việc vi phạm điều khoản ngừng bắn". Al Jazeera cũng dẫn lời một quan chức cấp cao Iran giấu tên nói rằng "thỏa thuận ngừng bắn bao trùm cả khu vực, Israel nổi tiếng là hay bội ước và chỉ có thể bị răn đe bằng đạn dược".
Hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin kể từ khi lệnh ngừng bắn được thi hành, hai tàu dầu đã đi qua eo biển Hormuz. Hiện tại, việc lưu thông của các tàu qua eo biển đã bị đình chỉ.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói rằng thỏa thuận ngừng bắn được áp dụng "ở khắp mọi nơi", bao gồm cả Lebanon, khi ông tuyên bố Islamabad sẽ đón tiếp các phái đoàn từ Mỹ và Iran đến đàm phán cuối tuần này. Ông Sharif cũng cho hay "đã ghi nhận các vụ vi phạm lệnh ngừng bắn", kêu gọi các nước tôn trọng thỏa thuận.
Tuy nhiên, Israel nói Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn. Đài Mỹ PBS cũng dẫn lời Tổng thống Donald Trump cho biết xung đột giữa Israel và Hezbollah không thuộc phạm vi khuôn khổ này.
Quân đội Israel cho biết họ đã thực hiện "cuộc tấn công phối hợp lớn nhất kể từ đầu xung đột" trên khắp Lebanon trong ngày 8/4. Họ nói đây là một phần của chiến dịch mới có tên gọi Bóng tối vĩnh cửu, nhằm vào các trung tâm chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah ở miền nam và đông Lebanon, cũng như ở Beirut.
Bộ Y tế Lebanon cho hay đợt tấn công của Israel trong ngày 8/4 khiến ít nhất 112 người chết và khoảng 800 người bị thương. Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam kêu gọi các đồng minh giúp ngăn chặn các cuộc tấn công "bằng mọi biện pháp có thể", thêm rằng cần có sự hỗ trợ quốc tế để khôi phục trật tự.
Israel và Hezbollah, nhóm do Tehran hậu thuẫn, từng đạt được lệnh ngừng bắn năm 2024. Nhưng sau khi Israel hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei hôm 28/2, Hezbollah phóng tên lửa về phía Israel để trả thù, còn Israel đáp trả bằng cách đưa quân sâu hơn vào Lebanon. Cuộc xung đột đã khiến hơn 1.600 người ở Lebanon thiệt mạng và hơn một triệu người tại nước này phải di tản.
Mỹ và Iran tuyên bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần rạng sáng nay. Tuy nhiên, Iran sau đó cho biết cơ sở lọc dầu trên đảo Lavan của nước này bị tấn công và tuyên bố phóng tên lửa, máy bay không người lái vào các nước vùng Vịnh để đáp trả.
"Một khi chiến dịch phong tỏa các cảng vẫn diễn ra, eo biển Hormuz sẽ không còn mở cửa nữa", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố hôm nay, thêm rằng hoạt động đi lại qua tuyến đường biển này sẽ phụ thuộc vào sự cho phép từ Tehran.
Ông Ghalibaf thêm rằng eo biển Hormuz mở hay đóng, cũng như các quy định liên quan, sẽ "được quyết định trên thực địa chứ không phải mạng xã hội".
Chủ tịch Quốc hội Iran cũng chỉ trích Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra "7 tuyên bố trong vòng một giờ và tất cả đều sai sự thật", nhưng không nêu cụ thể đó là những phát biểu nào. "Họ đã không thắng được cuộc chiến bằng những lời dối trá này và chắc chắn cũng sẽ không đạt được gì trong các cuộc đàm phán", ông nói.
Tổng thống Trump trước đó nói rằng lệnh phong tỏa các cảng biển Iran do Mỹ thực hiện sẽ chấm dứt một khi "thỏa thuận được ký kết". Ông cũng bày tỏ tin tưởng rằng hai bên sắp đạt được thỏa thuận.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 17/4 thông báo Iran sẽ "mở hoàn toàn" eo biển Hormuz để hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và nhóm Hezbollah ở Lebanon. Ông khuyến cáo tàu thuyền di chuyển theo lộ trình mà Cục Cảng biển và Hàng hải Iran công bố. Đây là lộ trình thay thế cho tàu thuyền để giúp tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại luồng chính của tuyến hàng hải này.
Tổng thống Mỹ đã hoan nghênh động thái của Iran, nhưng khẳng định lệnh phong tỏa các cảng Iran vẫn còn hiệu lực cho đến khi thỏa thuận hai nước "hoàn thành 100%". Ông còn nói rằng Iran đã đồng ý sẽ "không bao giờ đóng cửa eo biển Hormuz nữa".
Eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu khí, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hôm 28/2, Tehran đã gần như phong tỏa hoàn toàn eo biển, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.
